Làng Ước Lễ ở Hà Nội ăn tết 2 lần, có cổng làng như cổng thành

Lam Yên

10/05/2026 07:45 GMT+7

Làng Ước Lễ ở Hà Nội phải "dời tết" sang rằm tháng giêng chỉ vì… "bận làm giò chả". Cũng ít làng nào còn chiếc cổng làng lâu đời và bề thế như cổng thành.

Cách trung tâm Hà Nội khoảng 30 km, làng Ước Lễ nổi tiếng với nghề giò chả từ 400 - 500 năm trước. Theo dân làng, nghề này do một cung tần thời nhà Mạc sau khi về quê đã mang món ăn chốn cung đình là giò chả về truyền lại. Do làm ngon, nên tết là dịp bận rộn nhất, không có thời gian đón tết. Vì thế, cho đến ngày nay cứ vào rằm tháng giêng, dân Ước Lễ (và cả du khách) từ khắp nơi lại tề tựu về làng để sum vầy với gia đình, rộn ràng cùng "ăn tết bù".

Khác phần lớn cổng làng ở đồng bằng Bắc bộ, cổng làng Ước Lễ có 2 tầng (cao 6 m, rộng 12 m). Trên cổng là vọng lâu 2 tầng 8 mái với tấm biển "Mỹ tục khả phong" (Phong tục hay nên theo) do vua Tự Đức ban năm 1851. Gạch đỏ sẫm để mộc không tô trát cùng rêu phong làm cổng mang đầy dấu thời gian. Dẫn vào cổng là cây cầu cong, rộng, xây gạch kiên cố khiến "cánh cửa dẫn vào làng" như một cổng thành phòng vệ. Trên cổng có 3 chữ: "Ước Lễ Môn" (cổng Ước Lễ), và mặt trong có chữ "Thiểu Cao Đại" (lấy tích từ Hán Thư, với mong muốn thế hệ tiếp nối ngày càng vinh hiển, phát đạt).

Nhiều nguồn cho rằng cổng làng làm từ thời nhà Mạc (thế kỷ 16). Tuy nhiên, công trình hiện tại có hệ mái đặc trưng của thời Nguyễn: trùng thiềm (mái chồng mái), cong nhiều, góc đao vút cao… Vì thế, có thể cổng được dựng lại từ thời Nguyễn thế kỷ 19 trên nền móng cổng làng từ thời Mạc.

Chợ làng ngay sau cổng, đối diện đình làng - ký họa của KTS Đinh Thế Anh

Chợ làng Ước Lễ chỉ họp khoảng 2 tiếng vào buổi sáng - ký họa của họa sĩ Ngọc Nguyễn

Chợ cổ làng Ước Lễ vẫn giữ hình dáng và không khí ngày xưa - ký họa của KTS Trần Xuân Hồng

Ký họa của SV Nguyễn Bùi Phương Chi - trường ĐH Kiến Trúc — Ký họa của SV Nguyễn Bùi Phương Chi - Trường ĐH Kiến Trúc

Ngay sau cổng làng, dưới bóng đa cổ thụ là dãy quán lợp ngói. Đây chính là chợ của làng, chỉ họp vài tiếng vào buổi sáng, nhìn vẫn y như những chợ quê trong văn học đầu thế kỷ 20. Đối diện chợ là di tích lịch sử quốc gia đình Ước Lễ thờ Thành Hoàng là tể tướng Lữ Gia - anh hùng trong cuộc chiến chống quân Hán. Ở đây còn giữ sắc phong, thần phả, hoành phi từ ngày trước.

Cổng được thiết kế theo kiểu "thượng gia - hạ môn" (trên nhà, dưới cổng) - ký họa của KTS Đặng Viết Lộc

Trên mặt cổng trước cổng có chữ "Ước Lễ Môn" - ký họa của KTS Bùi Hoàng Bảo

Cổng và tường một căn nhà cổ trong làng Ước Lễ - ký họa của Lê Duy Lực

Rải rác trong làng là những giếng cổ. Giếng Đồng Bượng cạnh chùa Sổ được người làng ví như một chiếc cối lớn, hai con đường hai bên như hai chiếc chày đang giã xuống. Nó cho thấy nghề giò chả đã đi sâu vào tâm trí của cộng đồng nơi đây.