Người dân trong lòng di tích Cồn Tiên - Dốc Miếu kêu cứu

Nguyễn Phúc- nguyenphuctn@gmail.com

14/11/2026 06:33 GMT+7

Hơn 50 hộ dân ở thôn Lan Đình (xã Gio Linh, tỉnh Quảng Trị) đã sinh sống hàng chục năm trong khu vực Di tích lịch sử căn cứ Cồn Tiên - Dốc Miếu nhưng vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Trong khi người dân khó ổn định chỗ ở, nhiều dấu tích lịch sử nơi đây cũng đang xuống cấp, hoang hóa.

MÒN MỎI CHỜ "SỔ ĐỎ"

Di tích Cồn Tiên - Dốc Miếu có diện tích hơn 260 ha, bao gồm các công trình thiết yếu, trụ sở cơ quan, trường học và những khu vực liên quan. Từ năm 1991 - 1998, UBND H.Gio Linh (cũ) đã giao đất cho 52 hộ dân lên lập nghiệp. Tại thời điểm giao đất, ranh giới giữa phần đất người dân sử dụng và khu vực di tích chưa được xác định rõ, trở thành một trong những nguyên nhân khiến việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất kéo dài.

Ông Nguyễn Hữu Sàm là một trong 2 hộ đầu tiên đến khai phá vùng đất ở thôn Lan Đình trước năm 1991. Khi ấy, ông chưa lập gia đình. Hơn 30 năm trôi qua, ông đã có 3 cháu nội, ngoại nhưng mảnh đất gia đình sinh sống vẫn chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Câu chuyện của ông Sàm cũng là nỗi trăn trở của hơn 50 hộ dân đang sinh sống xen giữa những dấu tích còn lại của Hàng rào điện tử McNamara, thuộc căn cứ Cồn Tiên - Dốc Miếu. Nhiều gia đình đến khai hoang, lập nghiệp từ đầu thập niên 1990, trước khi khu vực được xác lập, quản lý với tư cách di tích lịch sử. Tuy nhiên, việc xác lập quyền sử dụng đất của người dân đến nay vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.

Chị Trần Truy Phong cho biết cha mẹ chị đến đây lập nghiệp từ năm 1990 - 1991. Nay ông bà đã già yếu, nhà cửa dột nát nhưng không thể sửa chữa vì chưa có giấy tờ đất. "Ba mẹ tôi giờ đã lớn tuổi, 2 người ngồi một chỗ. Nhà cửa dột nát, hư hỏng, xuống cấp mà không sửa chữa được. Mỗi lần đến mùa mưa bão, gia đình rất lo", chị Phong nói. Không có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, người dân còn gặp khó khi vay vốn phát triển sản xuất, kinh doanh. Theo bà Nguyễn Thị Khuyên, Bí thư Chi bộ thôn Lan Đình, vấn đề này đã được đưa ra nhiều cuộc họp với chính quyền qua các năm nhưng người dân vẫn phải chờ đợi.

Nhiều hộ có nhu cầu mở rộng làm ăn nhưng không có đất đủ điều kiện thế chấp, khiến việc tiếp cận nguồn vốn bị hạn chế. Trong khi đó, những căn nhà cũ tiếp tục xuống cấp, con cháu lớn lên, nhu cầu về chỗ ở ngày càng tăng. Lãnh đạo UBND xã Gio Linh cho biết địa phương tạo điều kiện để người dân sản xuất, đồng thời tuyên truyền, vận động không xâm lấn khu vực di tích. Xã tiếp tục kiến nghị cấp trên phân định rõ ranh giới giữa đất di tích và khu vực người dân sinh sống, làm cơ sở giải quyết đất ở, đất sản xuất cho người dân theo quy định.

CHỜ THÁO GỠ NÚT THẮT RANH GIỚI

Trong khi người dân gặp khó vì chưa thể ổn định nơi ở, nhiều dấu tích tại Cồn Tiên - Dốc Miếu cũng chưa được bảo tồn tương xứng với giá trị lịch sử. Đây là địa danh gắn với những trận chiến khốc liệt trong chiến tranh, lưu giữ dấu tích của hệ thống công trình quân sự từng được xem là biểu tượng của chiến tranh điện tử tại miền Nam VN. Tuy nhiên, nhiều vị trí hiện bị cỏ dại, cây bụi bao phủ; bảng chỉ dẫn phai mờ, lối đi vào một số dấu tích không còn thông thoáng.

Chị Trần Truy Phong cho biết khu vực hiện chỉ còn một số dấu tích như lô cốt, xe tăng…nhưng việc tiếp cận cũng khó khăn vì bụi rậm. Trước đây, thỉnh thoảng có khách nước ngoài đến tham quan, song nay khu vực dần vắng vẻ, một số vị trí còn có dấu hiệu sạt lở sau thời gian dài chịu tác động của thời tiết. Theo ông Ngô Quốc Phong, Phó giám đốc Bảo tàng tỉnh Quảng Trị, đơn vị đã tham mưu ngành văn hóa rà soát, điều chỉnh bản đồ khoanh vùng bảo vệ di tích theo hướng thu hẹp diện tích, chủ yếu nhằm tách phần đất người dân được giao và đang sử dụng ra khỏi khu vực bảo vệ di tích.

Phương án đã được trình Sở VH-TT-DL, sau đó trình UBND tỉnh và được UBND tỉnh báo cáo Bộ VH-TT-DL xem xét. Theo ông Phong, sau khi Cục Di sản văn hóa có Công văn số 140 đồng ý chủ trương điều chỉnh di tích Cồn Tiên - Dốc Miếu, các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát, bổ sung hồ sơ theo yêu cầu. "Bảo tàng tỉnh đã rà soát, tiếp thu và giải trình các yêu cầu của Bộ VH-TT-DL về nguồn gốc sử dụng đất, phạm vi sử dụng đất cũng như quá trình quản lý, khai thác trong thời gian qua", ông Phong cho biết.

Việc điều chỉnh ranh giới được kỳ vọng tạo cơ sở giải quyết những vướng mắc tồn tại nhiều năm. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng vẫn cần hoàn tất việc rà soát, xác định cụ thể phạm vi đất di tích và đất người dân sử dụng, làm căn cứ xử lý theo quy định. Với người dân Lan Đình, điều họ mong muốn không phải là xóa bỏ dấu tích lịch sử, mà là có ranh giới rõ ràng để ổn định chỗ ở, sửa chữa nhà cửa và yên tâm làm ăn trên mảnh đất đã gắn bó qua nhiều thế hệ.