Người đi tìm khán giả cho âm nhạc cổ điển

Có một nghịch lý vẫn tồn tại nhiều năm trong đời sống văn hóa đô thị: người ta thường nói âm nhạc cổ điển kén khán giả, trong khi rất ít khi tự hỏi liệu dòng nhạc ấy đã thực sự tìm đến khán giả hay chưa.

Câu hỏi ấy cũng là điều hiện lên nhiều nhất trong cuộc trò chuyện với nhạc trưởng Lê Ha My, người đồng thời đảm nhiệm vai trò Giám đốc Nghệ thuật và Giám đốc Điều hành HBSO. Anh gần như không dành nhiều thời gian nói về bản thân, về những năm học tại Nhạc viện P.I. Tchaikovsky Moscow (Nga) hay tấm bằng đỏ danh giá. Thay vào đó, anh liên tục nhắc đến một đối tượng khác: công chúng. Với người nhạc trưởng này, thành công của một buổi hòa nhạc không dừng lại ở việc dàn nhạc chơi đúng hay nghệ sĩ đạt phong độ cao nhất, mà còn là dưới khán phòng phải có khán giả. Với Lê Ha My, công chúng chưa bao giờ quay lưng với âm nhạc cổ điển... Điều họ cần chỉ là một cánh cửa đủ gần để bước vào.

ẢNH: NVCC

Người trẻ ở đâu, nhà hát phải hiện diện ở đó

Điều khiến Lê Ha My quan tâm hơn cả vẫn là tương lai của công chúng. Theo anh, một thành phố muốn có đời sống giao hưởng bền vững không thể chỉ trông chờ vào những đêm diễn thành công. Nó cần những nhà hát đạt chuẩn, cần giáo dục âm nhạc từ sớm, cần sự đồng hành của doanh nghiệp, các quỹ đầu tư, những chính sách đầu tư dài hạn và trên hết là một thế hệ khán giả được nuôi dưỡng bằng những trải nghiệm nghệ thuật.

Lê Ha My chia sẻ thưởng thức nhạc giao hưởng hay âm nhạc cổ điển cũng giống như hình thành một thói quen văn hóa. Không ai có thể yêu ngay một điều mình chưa từng tiếp xúc. Nhưng nếu có cơ hội lắng nghe, được dẫn dắt và hiểu tác phẩm bằng cảm xúc thay vì mặc cảm "khó hiểu", khoảng cách ấy sẽ dần được thu hẹp. 

Đó cũng là lý do anh không ngần ngại đưa HBSO đến gần hơn với công chúng qua mạng xã hội, các nền tảng video ngắn hay những cách truyền thông mới. Với anh, nếu người trẻ đang dành phần lớn thời gian trên không gian số, thì nhà hát cũng cần hiện diện ở đó. Không phải để chạy theo xu hướng, mà để khơi gợi sự tò mò, trước khi mời họ bước vào khán phòng. 

Thay vì bắt đầu chương trình bằng những tác phẩm quá khó, nhà hát xây dựng chương trình theo hướng mở, đưa khán giả đến gần giao hưởng bằng những giai điệu quen thuộc của Mozart, Beethoven, Tchaikovsky hay những tác phẩm giàu tính kể chuyện. Chất lượng nghệ thuật không thay đổi, nhưng con đường đến với công chúng trở nên dễ dàng hơn.

"Một nhà hát không thể phát triển nếu chỉ giữ an toàn..."

Trên cương vị giám đốc nghệ thuật, Lê Ha My chịu trách nhiệm về chất lượng nghệ thuật các chương trình của HBSO; còn trên cương vị người giám đốc điều hành, anh phải tìm lời giải cho những vấn đề rất đời thường: kinh phí, nhân lực, lịch biểu diễn, cơ sở vật chất, hợp tác quốc tế và cả việc làm thế nào để mỗi chương trình đến được với công chúng. Đó là những công việc ít khi được nhắc đến khi người ta nói về một nhạc trưởng.

Hơn ba mươi năm kể từ ngày thành lập, HBSO vẫn chưa có một nhà hát chuyên biệt đúng chuẩn dành cho giao hưởng, opera và ballet. Nghệ sĩ phải tập luyện ở nhiều không gian khác nhau, những nhạc cụ giá trị lớn cần được bảo quản trong điều kiện chưa thật sự lý tưởng, còn mỗi dự án quy mô đều đòi hỏi sự tính toán rất kỹ về nguồn lực. 

Nhưng trong câu chuyện với chúng tôi, Lê Ha My không xem đó là lý do để than phiền. Anh xem đó là thực tế mà người làm nghệ thuật phải tìm cách vượt qua. Tinh thần ấy thể hiện rõ khi HBSO quyết định dàn dựng Hồ Thiên Nga của Tchaikovsky - một trong những kiệt tác ballet kinh điển của thế giới. Với dàn nhạc biểu diễn trực tiếp, hàng chục nghệ sĩ múa, hệ thống mỹ thuật sân khấu, phục trang và đội ngũ sáng tạo, đây là dự án đòi hỏi nguồn lực rất lớn. 

Có thời điểm, nhà hát phải triển khai công việc ngay cả khi kinh phí chưa hoàn toàn sẵn sàng, bởi nếu chờ mọi điều kiện hoàn hảo, cơ hội có thể sẽ trôi qua. Kết quả phần nào cho thấy sự tính toán ấy đã tìm được sự hưởng ứng từ công chúng: bốn đêm diễn Hồ Thiên Nga đều bán hết vé trước một tuần.

Người nhạc trưởng quan niệm một nhà hát không thể phát triển nếu chỉ giữ an toàn. Người quản lý đôi khi phải chấp nhận bước thêm một bước, tính toán để mở ra cơ hội mới cho nghệ sĩ và cho chính khán giả.