Nguy cơ quay lại cơ chế xin - cho chính sách đặc thù tại TP.HCM

Đề xuất chỉ quy định các lĩnh vực không được thí điểm

Phát biểu thảo luận về dự án luật Phát triển đô thị tại hội trường sáng 11.8, đại biểu Lê Thị Song An (đoàn Tây Ninh) đánh giá cao quy định cho phép TP.HCM, các đô thị đặc biệt, được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định.

ẢNH: QUOCHOI

Tuy nhiên, dự án luật cũng xác định các nhóm lĩnh vực cụ thể được phép thí điểm. Theo bà An, cơ chế thí điểm chủ yếu cần cho những vấn đề mới, tại thời điểm xây dựng luật chưa thể dự báo hết. Nếu luật tiếp tục liệt kê những lĩnh vực được thí điểm thì chính danh mục này có thể trở thành giới hạn đối với sự chủ động của thành phố trong tương lai.

Bà An đề nghị cân nhắc thay đổi cách tiếp cận luật theo hướng luật nên xác định rõ những lĩnh vực không được thí điểm để bảo đảm tính phù hợp với nhu cầu quản trị đô thị đặc biệt. Những vấn đề còn lại cho phép thành phố chủ động đề xuất, quyết định theo các điều kiện, quy trình và cơ chế kiểm soát do luật quy định.

Về thẩm quyền quyết định thí điểm, xử lý kết quả sau thí điểm, dự thảo luật đề cập, trên cơ sở chấp thuận của cấp có thẩm quyền, HĐND thành phố mới ban hành nghị quyết thí điểm.

Sau thí điểm, UBND thành phố có trách nhiệm trình hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, ban hành mới văn bản quy phạm pháp luật để thực hiện chính thức.

Quy định như vậy có thể thấy, thành phố chưa thực sự có quyền quyết định đầy đủ ở cả hai đầu của quá trình: muốn bắt đầu thí điểm phải có sự chấp thuận của cấp có thẩm quyền; thí điểm thành công cũng chưa được chuyển sang áp dụng chính thức mà phải kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành quy định mới để được áp dụng chính thức.

Nếu thiết kế như vậy thì tính chủ động của cơ chế thí điểm vẫn còn hạn chế, có nguy cơ vẫn quay trở lại cơ chế xin - cho chính sách đặc thù.

"Cơ quan soạn thảo nghiên cứu mạnh dạn phân quyền đối với những vấn đề pháp luật chưa quy định. Sau khi thí điểm thành công, đáp ứng các tiêu chí do luật quy định và thuộc phạm vi Quốc hội đã giao quyền tại luật, cho phép HĐND thành phố quyết định chuyển sang áp dụng chính thức trên địa bàn", bà An đề nghị.

Phân quyền càng mạnh thì kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ

Đồng tình với việc tạo cơ chế linh hoạt để kịp thời tháo gỡ những vấn đề thực tiễn, song đại biểu Nguyễn Đại Thắng (đoàn Hưng Yên) đề nghị xác định cụ thể thời hạn thí điểm, cơ chế giám sát, sơ kết, tổng kết, trách nhiệm báo cáo Quốc hội và yêu cầu công khai, minh bạch, kiểm soát quyền lực.

ẢNH: QUOCHOI

"Một trong những điểm mới nổi bật của dự thảo luật là đẩy mạnh phân quyền trong chính quyền đô thị. Tuy nhiên, phân quyền càng mạnh thì kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ. Đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu, cơ chế giám sát của Quốc hội, Chính phủ, hội đồng nhân dân", ông Thắng nói.

Đại biểu cũng đề nghị quy định cụ thể tiêu chí, điều kiện để các thành phố khác được áp dụng cơ chế của luật, bảo đảm đúng năng lực quản trị, tránh phát sinh cơ chế xin - cho và tình trạng áp dụng khi chưa đủ điều kiện.

Nhấn mạnh dự thảo luật đã giao HĐND giám sát và báo cáo Quốc hội, song đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) đề nghị rõ hơn 3 tầng kiểm soát gắn với vai trò của HĐND là: trước khi quyết định; trong quá trình thực hiện, hậu kiểm, đánh giá; xử lý trách nhiệm sau thực hiện.

Cạnh đó, cũng cần lưu ý nguy cơ phân mảnh pháp luật khi nhiều địa phương được quyền ban hành các chính sách khác nhau. Vì vậy, luật phải xác định rõ ranh giới của quyền được quyết định khác với pháp luật chung và cơ chế kiểm tra, giám sát tương ứng.