Nhiều cha mẹ hoảng loạn khi thấy con cao, mọc mụn, ngực nhú... sự thực bất ngờ

Ba mẹ cứ thấy vài dấu hiệu là hoảng loạn nghĩ con dậy thì sớm

Sau nhiều chia sẻ của các phụ huynh về nỗi hoang mang không biết dấu hiệu của trẻ dậy thì sớm là gì, TS-BS Lưu Thị Mỹ Thục, Trưởng khoa Dinh dưỡng - Tiết chế tại Bệnh viện Nhi Trung ương phân tích: Về xu hướng chung toàn thế giới, dậy thì có xu hướng ngày càng sớm hơn. Chủ yếu do điều kiện dinh dưỡng thời nay đầy đủ hơn nên tuổi sinh sản của trẻ cũng đến sớm hơn so với các thế hệ trước. Trong đó, tỷ lệ dậy thì sớm ở trẻ gái lớn hơn trẻ trai gấp 15 lần.

ẢNH: H.M

Mối lo lớn nhất của các bậc phụ huynh là dậy thì sớm thì sẽ kết thúc quá trình tăng trưởng chiều cao sớm, khiến trẻ đối mặt với nguy cơ dừng phát triển chiều cao trước thời hạn.

Tuy nhiên, cũng vì quá lo lắng nên các bậc phụ huynh thường chỉ chú ý khi con đã dậy thì, trong khi giai đoạn tiền dậy thì lại hay bị bỏ qua.

Theo TS-BS Lưu Thị Mỹ Thục, các triệu chứng đặc trưng của giai đoạn tiền dậy thì bao gồm: chiều cao tăng nhanh, xuất hiện mụn trứng cá, có mùi cơ thể. Cha mẹ cần chuẩn bị và hỗ trợ dinh dưỡng tối đa trong giai đoạn này để con có thể bước vào tuổi dậy thì đúng lứa tuổi.

"Dậy thì là cả một quá trình đồng bộ nhiều triệu chứng, diễn ra nhanh và tuần tự theo tiến triển, từ những thay đổi ở cơ thể đến các bộ phận sinh dục chứ không xảy ra đột ngột. Vì thế phụ huynh không nên quá hoang mang và lo lắng khi thấy con có 1 vài biểu hiện của tuổi dậy thì. Đó có thể là dấu hiệu của giai đoạn tiền dậy thì và đây là thời điểm rất quan trọng. Một vài biểu hiện bên ngoài không thể quyết định được trẻ có bị dậy thì sớm hay không." - BS Thục lưu ý.

Ghi nhận thực tế từ các ca thăm khám, các bác sĩ cho biết ba mẹ thường nhầm lẫn dấu hiệu dậy thì sớm và rơi vào trạng thái hoảng loạn khi thấy con xuất hiện một vài dấu hiệu như: bé gái ngực hơi nhô lên, bé trai có mùi cơ thể... Nhiều trường hợp phụ huynh quá lo lắng khi con uống nhiều sữa và tự quy kết rằng uống nhiều sữa làm tăng nguy cơ gây dậy thì sớm. Đây là những sai lầm rất phổ biến ở các mẹ.

Dẫn chứng cụ thể, TS-BS Nguyễn Nhật Nam, Trưởng Đơn vị Nội tiết tại Bệnh viện FV kể: Các lý do thường gặp nhất khiến phụ huynh đưa con đi khám là bé gái có cảm giác căng đầu ngực, mẹ tự thấy ngực bé phát triển nên đưa đến bác sĩ khám nội tiết. Độ tuổi đến khám nhiều nhất là từ 7 - 9 tuổi. Một số trường hợp bé đến khám trễ hơn là khi đã xuất hiện kinh nguyệt.

Với bé trai, phụ huynh đưa con đi khám khi bé có mùi cơ thể, bắt đầu mọc lông nách, lông mu. Dấu hiệu ở bé trai thường kín đáo hơn nên phụ huynh thường chỉ chú ý khi chiều cao của bé phát triển đột biến (cũng phổ biến ở lứa tuổi 7 - 9 tuổi).

Tuy nhiên, trên thực tế, cứ 10 bé đến khám thì chỉ có 1 - 2 bé là dậy thì sớm thật sự. Có rất nhiều tình huống cần chẩn đoán phân biệt vì trẻ chỉ xuất hiện 1 trong những dấu hiệu đơn lẻ chứ không phải dậy thì sớm bệnh lý. Cách theo dõi và điều trị cho các nhóm này hoàn toàn khác nhau.

ThS-BS Trần Minh Phú cũng đưa thêm ví dụ: Có mẹ đưa bé trai 7 tuổi đến khám vì thấy bé cao nhất lớp và bắt đầu xuất hiện mùi cơ thể và mọc mụn trứng cá. Người mẹ rất lo lắng con bị dậy thì sớm sẽ bị ngừng tăng trưởng chiều cao sớm, ảnh hưởng đến vóc dáng sau này.

Sau quá trình thăm khám toàn diện, bác sĩ đánh giá tốc độ tăng trưởng chiều cao của bé từ khi sinh ra (chiều dài khi sinh tốt) kết hợp với gen bố mẹ đều cao. Tốc độ phát triển của bé là hoàn toàn bình thường vì bé có xuất phát điểm tốt và cả quá trình đều phát triển tốt. Các chỉ số khác đều thấy hoàn toàn phù hợp với lứa tuổi.

Dù được giải thích, người mẹ vẫn rất lo lắng nên bác sĩ đã chỉ định làm thêm các xét nghiệm như nội tiết, chụp X-quang khung xương... Kết quả cho thấy tất cả đều bình thường, nhưng phụ huynh vẫn chưa hết băn khoăn về chuyện uống sữa nhiều hay ăn nhiều thịt gây dậy thì sớm.

"Những trường hợp như vậy, bác sĩ sẽ cố gắng định hướng và hướng dẫn gia đình tập trung chuẩn bị dinh dưỡng đầy đủ cho bé, chỉ hạn chế nguy cơ thừa cân, béo phì" - BS Phú nói và nhấn mạnh lại lời khuyên của tất cả các chuyên gia có mặt tại Hội nghị: bố mẹ chỉ nên có nhiệm vụ giữ bình tĩnh. Nếu có nghi ngờ, hãy đưa con tới gặp bác sĩ để được chia sẻ trên cơ sở khoa học, từ đó hiểu rõ tiến trình phát triển thực sự của con chứ không chỉ dựa vào một vài dấu hiệu cảm quan.

ẢNH: H.M

Cứ uống nhiều sữa, nhất là sữa đậu nành dễ gây dậy thì sớm? 

Tại phần giao lưu trực tiếp, Hội đồng chuyên gia đã lắng nghe và giải đáp nhiều câu hỏi thực tế từ các bà mẹ. 

Trong đó, có phụ huynh thắc mắc: "Hiện nay cuộc sống rất đầy đủ điều kiện. Nhiều khi con chưa tới lứa tuổi đó đã bị dậy thì sớm. Liệu cuộc sống đầy đủ như vậy thì con mình có bị dậy thì sớm hay không? Và nếu bé lỡ mắc phải dậy thì sớm thì phải làm sao để can thiệp?"

BS.CKII Đặng Thị Kim Huyên, chuyên gia Nhi khoa và Hô hấp lý giải: Cuộc sống đầy đủ giúp trẻ ra đời được chăm sóc dinh dưỡng tốt hơn, dẫn đến sự cải thiện thể chất chung ở cả người lớn lẫn trẻ em. Việc trẻ phổng phao hay có những thay đổi là tiến trình tự nhiên, đa số liên quan đến yếu tố lứa tuổi. Phụ huynh không nên quá lo lắng mà cần nhận biết đúng đắn. Thay vì hoảng loạn, cha mẹ nên tập trung vào việc giáo dục, đồng hành và giúp con phát triển tối ưu thể chất lẫn tinh thần về lâu dài, hướng tới kết quả phát triển tốt nhất cho con.

Tại hội trường, nhiều bà mẹ cũng thắc mắc về các quan điểm cho rằng nếu bé ăn nhiều sản phẩm từ đậu nành hoặc uống sữa đậu nành thì sẽ bị dậy thì sớm. Do đó, muốn các bác sĩ chỉ rõ sự tác động của đậu nành đối với sự phát triển của bé gái và bé trai như thế nào, có ảnh hưởng xấu không hay không.

Theo các bác sĩ, thành phần phytoestrogen trong sữa đậu nành có cấu trúc tương tự estrogen nhưng là hoạt chất từ thực vật. Việc uống sữa đậu nành chỉ có thể khiến ngực bé gái trông hơi đầy đặn hơn một chút do mô mềm - tương tự trường hợp trẻ nam béo phì bị tích mỡ ở ngực - chứ hoàn toàn không phải do kích hoạt trục sinh dục gây dậy thì sớm. 

Khi thực hiện khảo sát trên những trẻ em nam sử dụng thực phẩm đậu nành thường xuyên, các chuyên gia y khoa cũng không hề ghi nhận bất kỳ dấu hiệu dậy thì sớm hay biến đổi bất thường nào. Nếu phụ huynh quá lo lắng về mặt tâm lý thì có thể chọn chuyển sang loại sữa khác, nhưng về mặt khoa học thì không có căn cứ nào kết luận sữa đậu nành gây dậy thì sớm.

Từ các phân tích chuyên môn, Hội đồng bác sĩ đưa ra thông điệp: Để xác định trẻ có dậy thì sớm hay không, cần phải có những đánh giá tổng quan chuyên sâu, kể cả thực hiện các xét nghiệm y khoa.

Cha mẹ tuyệt đối không nên khi chưa xác định rõ con có dậy thì sớm hay không đã vội vàng lo lắng, tự ý cắt giảm dinh dưỡng của trẻ. Việc cắt giảm dinh dưỡng vô tình lại chính là nguyên nhân gây hạn chế chiều cao và cản trở quá trình trưởng thành tự nhiên của bé.