Nghe nói ông học thanh nhạc 13 năm, chắc phải có niềm đam mê rất lớn thì mới rèn giũa trong ngần ấy năm?

Tôi mê âm nhạc từ nhỏ. Sinh ra trong gia đình nông dân, tôi tự chế đàn, sáo trúc để hát từ lúc 7-8 tuổi, nhớ lúc đó bà con xem đông lắm. Nên sau này vừa tốt nghiệp trung học xong, tôi thi đậu vào trường nhạc luôn, mà đợt thi đó chỉ một mình tôi đậu. Nghệ sĩ Quốc Trụ chấm cho tôi đậu và cũng là thầy tôi.

Nhiều người bảo nghệ sĩ Cao Minh rất giàu, đi hát không lấy cát-sê?

Đúng là có những chương trình tôi hát không nhận cát-sê, hát phòng trà cũng vậy. Bởi tôi muốn hát thực sự, hát để người ta nghe và thẩm thấu cái đẹp của âm nhạc. Tôi học thanh nhạc 13 năm, thời "hot" nhất của tôi thì tôi đi trốn âm nhạc nên hôm nay mới giàu đấy (cười). Giờ tôi là một nông dân có học hát. Và tôi muốn tạo nên một sân khấu âm nhạc ngay tại nơi này để hát cho những khán giả thực sự yêu âm nhạc truyền thống. Bởi với tôi, làm âm nhạc nói riêng và nghệ thuật nói chung phải tạo nên văn hóa.

Nhật Thịnh

Vì sao ông phải "trốn" khỏi đời sống âm nhạc suốt một thời gian dài?

Cách đây 28-29 năm, tôi về vùng đất Đồng Nai này để mua đất, xây dựng khu này. Mà hồi đó đất rẻ lắm, có khi cho người ta cũng không lấy. Tôi đi "trốn" nhưng không phải trốn nghề hát. Đối với Cao Minh, nghề hát là vàng nên tôi vẫn giữ đến cuối đời để phục vụ âm nhạc đàng hoàng. Không phải chỗ nào mời, Cao Minh cũng hát. Những chương trình không phù hợp, cát-sê cao đến mấy tôi cũng từ chối. Còn hát nghiêm túc thì 10 người nghe tôi cũng hát.

Tôi về đây tự tay đào ao, cất nhà, đi chân đất lao động… như một cách luyện thể lực mỗi ngày. Nhiều người thấy, rồi báo chí viết Cao Minh giàu quá. Tôi nói thật, trong tài khoản ngân hàng của tôi chưa bao giờ có quá 100 triệu! Tôi giàu đất đai tự mình cải tạo, giàu tài sản trên mặt đất và giàu về tâm hồn âm nhạc - nghệ thuật. Với tôi hát không phải để "mua danh", để nổi tiếng. Mà đời sống âm nhạc bây giờ có nhiều thứ tôi thấy không phù hợp với mình nữa.

Nghe có vẻ ông muốn "một mình một cõi" trong âm nhạc?

Tôi cất nhà hát trên đảo vì đó là một không gian riêng. Ai thích thì đến nghe vì tôi chỉ hát với đàn piano và không cần bất cứ sự hỗ trợ nào. Nơi âm nhạc không cần âm thanh điện tử mà hát bằng âm thanh thật, chạm đến tâm hồn người nghe. Tôi muốn lấy nghệ thuật làm văn hóa chứ không phải chạy theo bề nổi. Đời sống âm nhạc hiện nay vẫn có những trường hợp dùng sự hỗ trợ để hát nhép, hát ngọng nghịu mà vẫn nổi tiếng đấy thôi.

NVCC

Ở tuổi 65, vì sao ông lại quyết định quay lại với màn ảnh?

Hồi trước phim truyền hình dài tập quá nên hay có nguyên một tổ nhắc thoại ở ngoài. Diễn viên nghe người ta nhắc câu nào rồi thoại lại câu đó, nhiều khi diễn như cái máy. Đến khi tôi đóng phim điện ảnh, hợp tác với các đạo diễn giỏi như Bùi Thạc Chuyên (trong phim Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối), tôi mới thấy giá trị thật sự của điện ảnh. Điện ảnh là nghệ thuật của ống kính quay cận cảnh. Trên màn ảnh lớn, ống kính đẩy sát vào gương mặt, lấy trọn ánh mắt và năng lượng, cơ thịt của diễn viên và điện ảnh nói lên tất cả.

Nhật Thời

Trong hai bộ phim trăm tỉ là Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối và Nghỉ hè sợ nghỉ hưu, ông diễn bằng mắt, cơ mặt và nhân vật hầu như rất ít thoại...

Với tôi, nghệ thuật diễn xuất điện ảnh không thể giả vờ. Tôi không diễn mà tôi cảm nhân vật, dùng phản ứng sinh học tự nhiên của cơ thể đẩy tất cả lên cơ mặt, ánh mắt, rồi sau đó đẩy tất cả ra ngoài. Khi đọc kịch bản, câu thoại phải học thuộc như kinh kệ, thuộc rồi thì bỏ nó đi! Đừng để cái não bận rộn nhớ thoại, mà hãy để câu thoại tự động phát ra thành tiếng nói tự nhiên của tâm hồn. Máy vừa bấm quay là mình nhập vai tức thì, không có độ trễ.

Tôi cực kỳ ghét lối diễn kịch tính hóa hay dùng mồ hôi, nước mắt giả. Diễn điện ảnh là phải diễn bằng ánh mắt và linh hồn. Tôi có khả năng điều khiển mạch máu: khi cần mặt đỏ lên vì giận hay xanh xao đi vì sợ, tôi tự đẩy máu lên mặt được.

Nhật Thịnh

Nghe nói trong quá trình quay phim Nghỉ hè sợ nghỉ hưu, ông còn tự chỉnh thoại của nhân vật ông Thời?

Trong kịch bản có câu thoại: "Tôi ngã xuống không sợ điều gì, chỉ sợ con cháu sau này không biết tôi ngã xuống vì cái gì". Tôi nói với đạo diễn: Cho tôi sửa chữ "vì cái gì" thành "vì điều gì". Chữ "cái" nghe nó xơ cứng như cái bàn, cái ghế; còn chữ "điều" mới bao quát được chiều sâu triết lý, chứa đựng sự hy sinh cao cả vì đất nước. Khi mình nhập tâm sâu vào nhân vật, ngôn ngữ tự động nó chỉnh cho đúng với tinh thần của nhân vật.

Sau Nghỉ hè sợ nghỉ hưu, NSƯT Cao Minh vẫn tiếp tục đóng phim?

Đóng chứ, nhưng tôi phải đọc kịch bản kỹ. Nhưng mời tôi đóng phim thì không casting vì tôi từng đóng phim, đi hát rồi. Nếu đạo diễn thấy tin tưởng, phù hợp nhân vật thì mời. Mà mời, nếu thấy không phù hợp thì tôi cũng sẽ từ chối. Tôi đọc kịch bản, hiểu thì mới diễn hay. Kịch bản phải bổ ích cho xã hội, chứ chỉ đơn thuần giải trí thì tôi không đóng.

ĐPCCC

Được biết ngoài điện ảnh, ông dành rất nhiều thời gian nghiên cứu âm nhạc truyền thống, dân ca và nhạc trữ tình?

Âm nhạc đích thực phải là sự thẩm thấu không chỉ cho người hát mà cả người nghe và nó phải thể hiện chiều sâu văn hóa. Như âm nhạc cách mạng chẳng hạn. Hiện nay, không ít người hát nhạc cách mạng kiểu hô hào, khô cứng. Nhưng thực ra ca khúc truyền thống - cách mạng cực kỳ lãng mạn, nhưng ít người hát đúng cho khán giả nghe. Con người ở thời điểm nào cũng cần lãng mạn, cần cảm xúc để vận hành tất cả những vấn đề trong cuộc sống và âm nhạc cũng vậy. Giải trí trong nghệ thuật phải bổ ích, là thẩm thấu cho mai sau chứ không phải giải trí tức thời.

Tôi nói như vậy vì hiện nay vài người hát bài hát đó nhưng không hiểu nội dung đang nói gì hoặc hiểu sai, không tìm hiểu hoàn cảnh ra đời của bài hát. Nếu để phân tích ra từ dân ca, nhạc cách mạng, nhạc Trịnh… thì nhiều điều để nói lắm. Quan điểm của tôi là phải hiểu, thấu cảm thật sâu sắc một tác phẩm âm nhạc rồi mới hát hay, hát đẹp. Và mỗi bài hát mà nghệ sĩ biểu diễn nó thể hiện chính tâm hồn của nghệ sĩ ấy. Tâm hồn đẹp thì giọng hát sẽ đẹp và bài hát khi cất lên từ một tâm hồn đẹp sẽ dễ khiến người nghe rung cảm.

Nhìn ông vẫn ca hát, lao động chân tay, lăn lộn trên phim trường. Ông có bí quyết gì để duy trì năng lượng tích cực đó?

Mỗi tối tôi đều "xin chết" để có giấc ngủ ngon, xem đó là sự nghỉ ngơi thượng đế ban cho sau một ngày lao động cật lực. Con người thường có 8 tiếng để ngủ và khoảng thời gian đó mình đâu có biết gì vì chìm vào giấc ngủ rồi. Tôi sống một mình, tự nấu ăn, tự làm tất cả. Nơi tôi ở, từng viên gạch, vách tường là do chính tay tôi làm nên. Đương nhiên là cũng có sự hỗ trợ cần thiết như máy trộn hồ, xe xúc vận chuyển… Nhưng hầu như suốt hơn 20 năm, tôi mặc nhiên buộc mình phải lao động mỗi ngày. Lao động cũng là cách để tâm hồn mình lặng lại, để ngẫm nhiều thứ về cuộc đời và cả âm nhạc, nghệ thuật.

Hiện nay giới trẻ đang đón nhận rất nhiệt tình các bộ phim lịch sử - cách mạng hay các chương trình âm nhạc chính luận như Tổ quốc trong tim. Ông cảm nhận thế nào về điều này?

Đương nhiên là tôi rất mừng. Khi tôi đi giao lưu đoàn phim, thấy mấy đứa nhỏ 14 - 20 tuổi xem phim và nói cảm nhận rất hay, xem chương trình Tổ quốc trong tim mà xúc động, khóc thật sự. Dòng máu yêu nước của dân tộc Việt Nam luôn chảy trong người trẻ. Chỉ cần mình mang đến cho lớp trẻ những tác phẩm chân thật, có chiều sâu thì lan tỏa dữ lắm và chúng ta đang thấy điều đó. Người trẻ bây giờ giỏi và có lòng yêu nước rất lớn. Chỉ là chúng ta phải đưa cho họ những sản phẩm giải trí bổ ích để họ không lạc lối là được.

Vậy những sản phẩm nghệ thuật của nghệ sĩ Cao Minh, phải làm, thể hiện thế nào để tiếp cận các bạn trẻ ấy?

Tôi làm thật nhất. Tại sao nhạc có 7 nốt mà phải học hoài? Vì trong âm nhạc, khi cất giọng lên, người nghệ sĩ phải đánh dấu chiều cao cảm xúc chứ không phải kiểu giọng đẹp, ra sân khấu phải đẹp, yêu cầu bài nào hát bài đó... Nên tôi mà đang nhập tâm vào cảnh quay, đang diễn ra những giọt mồ hôi thật mà ai ra chặm mồ hôi để nhân vật lên màn ảnh cho đẹp là tôi không chịu.Vì đó là những giọt mồ hôi của chính tôi, tôi không cần đẹp trên màn ảnh, trong từng khung hình mà cần sự chân thật.