NSƯT Thành Lộc nói về sự nghiêm khắc đến nghẹt thở của các bậc tiền bối

Lý do NSƯT Thành Lộc muốn bỏ học sau năm thứ hai

NSƯT Thành Lộc là sinh viên khóa 3 ngành diễn viên kịch nói (1978 - 1982), lúc trường còn mang tên Trường Nghệ thuật Sân khấu 2 do thầy Bích Lâm làm hiệu trưởng và thầy Tăng Lộc làm hiệu phó. Lúc đó trường chưa có khoa điện ảnh, nhưng thi tuyển đầu vào vô cùng gắt gao, cho nên sinh viên dù chỉ học trung cấp vẫn thuộc hàng có năng lực đáng nể.

Điều in đậm nhất trong ký ức Thành Lộc là sự nghiêm khắc đến nghẹt thở của các bậc tiền bối. Giờ giấc ở trường gắt gao đến từng phút, đúng 7 giờ 30 vào lớp là 7 giờ 31 cổng sắt lập tức khép lại. Anh nhớ mãi có lần trễ đúng 2 phút vì đạp xe bở hơi tai, bị thầy Tăng Lộc chính tay bóp khóa cổng, chặn lại với lời răn đanh thép: "Ngay cả việc đi học mà không đúng giờ thì sau này ra đời làm nghệ sĩ sẽ còn tệ đến mức nào". 

ẢNH: H.K

Còn nữ sinh nào thoa chút son phấn hay vẽ mắt xanh đỏ liền bị mắng tơi tả và bắt đi rửa sạch, bởi trường là nơi học nghề chứ không phải chốn làm điệu. Thầy cô nhấn mạnh, bên trong chưa đẹp thì tô vẽ bên ngoài cũng vô nghĩa. 

Khi vào sàn tập, học trò nào cũng phải mặc quần áo xấu xấu để lăn lê bò toài; và trường có phát cho mỗi em vài bộ đồng phục với chất vải bảo đảm cho hoạt động đặc biệt của nghề diễn. Bởi nếu mặc đồ đẹp thì tự nhiên sinh ra tâm lý sợ bị lấm lem, sợ bị hư rách, không thể tập luyện hết mình.

Nếp rèn khắc nghiệt ấy từng khiến Thành Lộc muốn bỏ học sau năm thứ hai vì cảm giác gò bó. Anh nói: "Tôi đi học mà tưởng như… ở tù. Thật sự bản tính của nghệ sĩ thường thích tự do, phóng khoáng, từ đó dễ dàng sáng tạo. 

Tuy nhiên, sau này trưởng thành tôi mới hiểu rằng, giữa phóng khoáng và phóng túng có khi ranh giới rất mong manh. Nếu không khéo thì sự phóng túng giết chết nghệ sĩ chứ không làm ra sáng tạo, làm ra tác phẩm gì cả. Giữa sáng tạo và kỷ luật không hề mâu thuẫn. Và tôi thật sự cảm ơn ngôi trường nghiêm khắc, người thầy nghiêm khắc ấy, nhờ đó mới tạo nên một con người nghệ sĩ Thành Lộc sau này". 

ẢNH: H.K

Và một điều thú vị, cũng chính người thầy nghiêm cẩn Tăng Lộc lại là người tiên phong đưa môn khiêu vũ vào giảng dạy từ năm 1978, thời điểm bộ môn này còn chịu nhiều định kiến bên ngoài xã hội. Thầy dạy khiêu vũ để giải phóng hình thể cho học trò, đồng thời truyền đi một triết lý sâu sắc: người nghệ sĩ có thể phóng khoáng, bay bổng trên sân khấu, nhưng sự tự do ấy luôn phải nằm trong khuôn khổ của kỹ thuật chuẩn mực và đạo đức làm nghề. Khi thầy mất, sinh viên về viếng rất đông, trong đó có hầu hết những em từng "ghét" thầy, nhưng khi trưởng thành thì mới hiểu và thương thầy.

Thành Lộc còn có những đêm cùng bạn bè sinh viên bồng súng tuần tra canh gác nhà trường. Thuở cơ sở vật chất còn thiếu thốn, trường không có hàng rào, nên sinh viên phải tổ chức như quân đội để bảo vệ cơ sở. Hoạt động này cũng góp phần hun đúc nên bản lĩnh vững vàng của một thế hệ nghệ sĩ.

NSƯT Hạnh Thúy: 'Trường chính là ngôi nhà thứ hai của chúng tôi'

NSƯT Hạnh Thúy là nghệ sĩ nổi tiếng của sân khấu lẫn điện ảnh, và chị cũng được giữ lại trường giảng dạy gần 10 năm nay. 

Ban đầu Hạnh Thúy theo học Trung cấp diễn viên (1994 - 1997), sau đó học tiếp Cao đẳng Đạo diễn sân khấu (2006 - 2009), đến khi trường phát triển thành đại học thì chị học tiếp khóa Đại học Đạo diễn điện ảnh (2015 - 2019). Cho nên chị nói đùa: "Học hoài cho tới hết lớp luôn, còn không chịu đi, mà ở lại dạy nữa, coi như cả đời tôi gắn với mái trường". 

Và Hạnh Thúy nhớ lại thuở tóc còn xanh, mới bước từ làng quê Bến Tre lên phố thị: "Tôi ngơ ngác lắm, cái gì cũng không biết, luôn mặc cảm mình quê mùa, yếu kém, không ai thương mình, nên thường ngồi co ro trong góc lớp. Ngược lại, cả lớp lại tưởng tôi chảnh, không thèm chơi với ai. Tôi nhìn các bạn tập tuồng mà cứ thèm một cơ hội. 

ẢNH: H.K

Hồi đó, tôi học chung với Việt Hương, Thúy Nga, cả hai đều là những sinh viên nổi bật. Việt Hương mới năm thứ hai đã cộng tác với đoàn Kịch trẻ của NSƯT Bạch Lan, đoạt huy chương bạc tại một liên hoan sân khấu, được mọi người yêu mến. Còn tôi, phải đến khi đi làm thêm nhiều nghề như chụp ảnh mẫu, múa, tấu hài để kiếm sống, tôi mới dần tự tin hơn, thoát khỏi mặc cảm. Hồi đó, chúng tôi nghèo lắm. Có lần đi diễn tỉnh, tôi không có tiền mua nước suối, chỉ mang theo cái chai, gặp quán nào có bình trà đá miễn phí thì ghé vào rót uống, cầm cự cả ngày.

Ở trường, chúng tôi ngủ ngay trong phòng học, không mền, không chiếu, chỉ lấy áo đắp lên người. Nhà trường cho mỗi lớp mượn một phòng, ban ngày dùng để học, ban đêm là nơi ngủ nghỉ, tập tuồng, giúp sinh viên không phải đi về nhà trọ.

Đạo diễn NSƯT Công Ninh thường chuốt bài tập cho sinh viên vào ban đêm vì ban ngày thầy bận đi dạy, quay phim. Thầy Minh Nhí cũng vậy, lịch diễn dày đặc, có hôm 11 - 12 giờ đêm mới vãn hát, thầy về trường rồi gọi chúng tôi dậy chuốt bài. Lạ là ban đêm, chúng tôi lại có nhiều cảm hứng sáng tạo, làm việc hăng say và hiệu quả hơn ban ngày.

Thầy Minh Nhí thương học trò. Chuốt bài xong, thầy dẫn cả lớp đi ăn cháo, ăn chè, dặn mỗi đứa chỉ được ăn một chén. Có lần đếm lại thấy dư một chén, hóa ra Tiết Cương đã ăn tới hai chén. Anh bối rối giải thích: “Tại con đói bụng quá, thầy ơi!”.

Chúng tôi đang tuổi lớn, lại vận động nhiều trên sàn tập nên thường xuyên đói bụng. Thầy Minh Nhí có khi còn cho tiền mua trứng nấu cháo ăn thêm. Việt Hương làm lớp trưởng, phụ trách nấu nướng; những đứa còn lại chạy ra đường nhặt giấy vụn, gỗ vụn về làm củi. Có lần thiếu củi, mấy anh trong lớp vào kho bẻ chân ghế cũ, bị nhà trường la quá trời. Với chúng tôi, trường thực sự là ngôi nhà thứ hai.

Dù nghèo khó, chúng tôi sống gắn bó và có nề nếp. Sinh viên lớp dưới, dù lớn tuổi hơn, vẫn phải gọi lớp trên là anh, chị. Đạo diễn Lê Quốc Nam lớn hơn chị Ngọc Trinh 10 tuổi nhưng vẫn gọi Ngọc Trinh là chị. Sinh viên gặp khách đến trường, dù quen hay lạ, đều phải chào hỏi. Thầy cô thường dạy chúng tôi phải học lễ nghĩa trước khi học chuyên môn".