NSƯT Việt Linh không đến với điện ảnh như một giấc mơ lãng mạn. Con đường của bà bắt đầu từ rất sớm, nhưng cũng khắc nghiệt. Năm 13 tuổi, bà đã nổi bật với khả năng viết lách, sớm hình thành đời sống nội tâm phong phú. Nhưng đến năm 1968, khi vừa tròn 17 tuổi, bà đưa ra một quyết định mang tính bước ngoặt: rời gia đình, rời mái trường để đi theo cách mạng.
Mối duyên với nghề của NSƯT Việt Linh
Trong những năm ở Xưởng phim Giải phóng, Việt Linh làm công việc hậu cần. Nhưng chính ở hoàn cảnh đó, bà lại bắt đầu “làm nghệ sĩ” theo cách riêng: viết truyện, quan sát con người, tích lũy trải nghiệm sống. Truyện ngắn Hương vú sữa đăng trên báo không chỉ là thành quả cá nhân, mà còn là bước khởi đầu cho tư duy kể chuyện bằng hình ảnh sau này.
Chân dung đạo diễn Việt Linh
Ảnh: DANAFF
Từ năm 1970, NSƯT Việt Linh bước vào điện ảnh bằng những công việc nền tảng như dựng phim, biên tập, viết kịch bản tài liệu. Đây là giai đoạn quan trọng, bởi thay vì đi thẳng vào vị trí đạo diễn, nữ nghệ sĩ chọn cách “đi từ dưới lên”, học cách hiểu cấu trúc phim, nhịp điệu hình ảnh và cách kể chuyện bằng điện ảnh.
Bước ngoặt lớn đến vào năm 1979, khi bà được cử sang Liên Xô học tập. Tại đây, thay vì tiếp tục theo ngành biên kịch, Việt Linh quyết định thi chuyển sang đạo diễn – một lựa chọn khó và đầy rủi ro. Nhưng chính điều này đã định hình con đường sáng tạo của bà. Việc được đào tạo bài bản trong môi trường điện ảnh chuyên nghiệp đã giúp Việt Linh có nền tảng vững chắc cả về tư duy nghệ thuật lẫn kỹ thuật dàn dựng.
Trở về nước trong bối cảnh điện ảnh Việt Nam đang gặp nhiều khó khăn, Việt Linh không chọn cách chờ đợi mà lao vào làm việc. Chỉ trong vài năm, bà cho ra đời liên tiếp các tác phẩm như Nơi bình yên chim hót (1986), Phiên tòa cần chánh án (1987), Một cuộc đời bị đánh cắp (1988), Gánh xiếc rong (1989)… Trong đó, Gánh xiếc rong là bước ngoặt lớn. Bộ phim không chỉ thành công trong nước mà còn được quốc tế đón nhận, giành hàng loạt giải thưởng như Đạo diễn xuất sắc và Bông sen bạc tại Liên hoan phim Việt Nam lần IX (1990), giải khán giả tại Nantes (Pháp), bằng khen UNICEF tại Liên hoan phim Berlin (1991)...
Hình ảnh phim Gánh xiếc rong của đạo diễn Việt Linh
Ảnh: DANAFF cung cấp
Đỉnh cao trong sự nghiệp của bà là Mê Thảo – thời vang bóng (2002). Ở đây, Việt Linh không chỉ kể chuyện mà còn tạo dựng một không gian nghệ thuật vừa cổ điển, vừa hiện đại, vừa thực vừa ảo. Bộ phim giành nhiều giải thưởng quan trọng như giải khuyến khích của Hội Điện ảnh Việt Nam, giải nhì của Tổ chức Francophonie (2003), giải bông hồng vàng tại Liên hoan phim Bergamo, cùng các giải tại Liên hoan phim Việt Nam lần XIV (2004). Nhưng hơn cả giải thưởng, bộ phim cho thấy sự chín muồi trong tư duy nghệ thuật của bà.
Điểm đặc biệt trong phong cách của Việt Linh là sự kết hợp giữa cảm xúc và lý trí. Phim của bà thiên về phân tích tâm lý, đi sâu vào nội tâm nhân vật, không dựa vào kịch tính cực đoan mà tạo sức nặng bằng chiều sâu suy tư. Đây là lý do tác phẩm của bà thường mang dáng dấp “phim tác giả” - nơi dấu ấn cá nhân được thể hiện rõ rệt.
Năm 2005, biến cố xảy ra khi bà bị tai biến, buộc phải dừng công việc đạo diễn. Đây là một bước ngoặt đau đớn, bởi điện ảnh không chỉ là nghề mà còn là “nghiệp” của bà. Tuy nhiên, thay vì rời bỏ hoàn toàn, Việt Linh chọn cách tiếp tục đóng góp bằng việc viết kịch bản, biên tập và tham gia các dự án điện ảnh. Điều này cho thấy một điều: Với bà, điện ảnh không phải là vị trí, mà là cách sống.
Bình luận (0)