Nước Mỹ sau 25 năm sự kiện khủng bố 11.9.2001

Từ Trung Đông bất ổn

Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, chuyên gia Firas Maksad (Giám đốc chương trình Trung Đông - Bắc Phi, thuộc Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới) đánh giá: "Osama bin Laden bị giết vào năm 2011, một thập niên sau vụ tấn công ngày 11.9, và lãnh đạo cốt lõi của lực lượng al-Qaeda đã bị triệt hạ". Nhưng theo vị chuyên gia, bin Laden đã "đạt được điều gì đó quan trọng hơn cả việc sống sót", đó là khiêu khích Mỹ vào một loạt vết thương tự gây ra đã định hình lại Trung Đông theo hướng xấu hơn - và làm giảm vị thế của chính Mỹ ở đó.

"Cuộc chiến tranh do Mỹ phát động nhằm vào Iraq năm 2003 là ví dụ rõ ràng nhất. Bắt đầu dựa trên một giả thuyết đã bị bác bỏ liên quan nhà lãnh đạo Saddam Hussein với al-Qaeda, cuộc chiến đã loại bỏ ông Hussein mà không có kế hoạch hợp lý cho những gì xảy ra sau đó. Vì thế, khoảng trống đã sản sinh ra nội chiến giáo phái, làm gia tăng sức mạnh cho Iran, và cuối cùng tạo ra nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS), một phong trào tàn bạo và lan rộng hơn cả al-Qaeda. Thay vì kiềm chế cực đoan, cuộc chiến Iraq đã khiến cực đoan lan rộng", chuyên gia Maksad phân tích.

ẢNH: PHÁT TIẾN

Ông chỉ ra thêm: "Afghanistan theo một quỹ đạo tương tự. Những gì bắt đầu như một phản ứng chính đáng để loại bỏ Taliban đã kéo dài thành cuộc chiến dài nhất của Mỹ, tốn hàng ngàn tỉ USD và vô số nhân mạng. Cuộc chiến kết thúc vào năm 2021 với việc Taliban trở lại cầm quyền, như thể 2 thập niên Mỹ can thiệp chẳng có ý nghĩa gì".

Theo đó, cuộc chiến chống khủng bố cũng gây ra tổn thất cho cả trong và ngoài nước Mỹ. Việc giám sát hàng loạt, giam giữ vô thời hạn và phân loại nhiều người theo đạo Hồi đã làm tổn hại đến uy tín đạo đức của Mỹ và mối quan hệ của nước này với các cộng đồng Hồi giáo trên toàn thế giới, dẫn đến leo thang sự thù địch của phương Tây đối với Hồi giáo mà các nhóm vũ trang lấy cớ để tuyển mộ lực lượng.

"Việc tiêu diệt bin Laden được ca ngợi như một "chiến thắng" trước al-Qaeda. Nhưng trong bối cảnh này, điều đó trông giống như một chiến thắng tốn kém vượt xa lợi ích thu được: bin Laden đã chết, nhưng khu vực trở nên ít ổn định hơn, và vị thế toàn cầu của Mỹ đã bị giảm sút đáng kể", chuyên gia Maksad kết luận.

Thực tế, các đồng minh của Mỹ ở Trung Đông - Bắc Phi đang phân rẽ, Washington thì rơi vào thế khó trong cuộc chiến Iran.

Đến những thách thức trỗi dậy

Trong khi đó, TS Seth G.Jones, Chủ tịch Mảng Quốc phòng và An ninh - Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), đánh giá bên cạnh các thách thức cũ, Mỹ đang đối mặt với nhiều thách thức mới.

Vị chuyên gia này cho rằng Mỹ và các đồng minh đang đối mặt với một mối đe dọa nghiêm trọng và đang gia tăng ở trong nước và nước ngoài từ một trục chuyên quyền do Trung Quốc dẫn đầu, bao gồm cả các quốc gia thân cận với Bắc Kinh. TS Jones đánh giá: "Bắc Kinh đang xây dựng khả năng trong tất cả các lĩnh vực chiến tranh, một kho vũ khí hạt nhân đang gia tăng, và một loạt khả năng bất thường và khu vực xám trong các lĩnh vực như hoạt động mạng tấn công, các hoạt động ảnh hưởng, hành động bí mật, lật đổ và cưỡng chế kinh tế".

ẢNH: PHÁT TIẾN

"Các tác nhân nhà nước và phi nhà nước khác cũng đang gây ra mối đe dọa đối với Mỹ", ông Jones nhận xét và dẫn ra: "Ngay trên quê nhà, Mỹ đang ngày càng bị đe dọa bởi các tác nhân nhà nước và phi nhà nước. Dù vị trí địa lý nằm giữa hai đại dương từng là nguồn an ninh lớn, Mỹ đang chứng kiến sự kết thúc của nơi trú ẩn này và các cơ quan tình báo của Mỹ cần phải thích ứng. Đầu tiên, các đối thủ của Mỹ (chẳng hạn như Trung Quốc, CHDCND Triều Tiên…) đã nâng cao đáng kể khả năng chiến tranh quy ước lẫn hạt nhân để đủ sức tấn công vào lục địa Mỹ. Thêm vào đó, vũ khí hạt nhân không còn là một sự răn đe đối với các cuộc tấn công truyền thống". Theo đó, các thành phố của một số quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân đều đã bị tấn công bởi máy bay không người lái, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo của các đối thủ.

Bên cạnh đó, theo vị chuyên gia, chiến tranh đã thay đổi nên tạo ra mối đe dọa không chính thức và trong vùng xám đối với ngay cả đất liền Mỹ, chẳng hạn như các hoạt động tấn công mạng, các hệ thống vũ khí không người lái và được tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), gián điệp, và các chiến dịch ảnh hưởng được hỗ trợ bởi AI trên mạng xã hội. "Chiến dịch Mạng Nhện của Ukraine là một lời nhắc nhở rõ ràng rằng máy bay không người lái có thể được sử dụng để tiến hành các cuộc tấn công sâu vào lãnh thổ của đối thủ. Volt Typhoon, chiến dịch mạng của Trung Quốc đã xâm nhập cơ sở hạ tầng quan trọng của Mỹ", TS Jones phân tích.

Ông kết luận: "Lãnh thổ chưa bao giờ hoàn toàn an toàn. Người Anh đã thiêu cháy Washington (bao gồm cả Nhà Trắng) trong Cuộc chiến năm 1812, al-Qaeda đã tấn công Mỹ vào ngày 11.9, và Liên Xô đã đe dọa hạt nhân nghiêm trọng đối với Mỹ trong phần lớn thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Người Nhật cũng đã tấn công Trân Châu Cảng trước khi Hawaii trở thành một bang. Tuy nhiên, Đại Tây Dương và Thái Bình Dương đã giúp tạo ra lớp bảo vệ cho lãnh thổ Mỹ khỏi những cuộc tấn công bên ngoài, cùng với những láng giềng tương đối thân thiện ở phía bắc và phía nam. Tuy nhiên, ngày nay, các mối đe dọa đối với lãnh thổ Mỹ lớn hơn bao giờ hết".