Ngày nay, điện thoại hay máy vi tính đã trở nên rất quen thuộc. Theo lẽ tự nhiên, người ta cũng dần quen với những món đồ công nghệ theo hướng nhỏ gọn, tiện lợi và thông minh hơn.
Cũng vì vậy, tiếng lách cách vang lên từ chiếc máy đánh chữ của ông Nguyễn Văn Quốc Việt (69 tuổi) ở một góc chợ An Lạc (phường Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ) khiến nhiều người qua đường phải bất giác nhìn vào. Bởi đó là một hình ảnh nhuốm màu ký ức, không còn dễ gặp.
Ông Việt cùng chiếc máy đánh chữ tại một góc chợ
ẢNH: THANH DUY
Chiếc máy đánh chữ không có màn hình hiển thị. Mọi hoạt động (như canh lề giữa, trái, phải…) đều do tay người thợ canh chỉnh. Bàn phím hình bậc thang chứ không bằng phẳng, người không quen tay rất dễ vướng víu. Khi đánh hết một hàng thì một tiếng "beng" nhỏ vang lên để người thợ biết là phải gạt cần, xuống dòng.
Tưởng chừng khi công nghệ phát triển, máy vi tính ngày càng có nhiều tính năng thì chiếc máy đánh chữ lỗi thời của ông Việt sẽ không còn đất sống. Thế nhưng, hơn nửa thế kỷ qua, người đàn ông này vẫn bền bỉ đón khách vì yêu nghề, vì khả năng đánh máy chuẩn xác và một phần vì ông cũng thấy công việc của mình có những lợi thế riêng.
Đam mê "đả tự" từ người giáo viên đặc biệt
Ông Việt kể trước năm 1975, cha ông từng là giáo viên tiểu học ở quận Thuận Nhơn (địa bàn tỉnh Hậu Giang cũ). Hằng ngày thấy cha soạn giáo án trên chiếc máy đánh chữ cổ điển, ông hiếu kỳ gõ thử rồi yêu thích lúc nào không hay.
Biết con trai đam mê, cha mẹ đã cho ông Việt rẽ hướng học nghề đánh chữ vì khi đó khá thịnh hành, nhiều người ăn nên làm ra.
Ông Việt gắn bó với nghề đánh chữ thuê từ năm 1975
ẢNH: THANH DUY
Sau 3 tháng đi luyện tập, ông Việt đã làm chủ từng phím cơ. Đến năm 1975, khi tròn 18 tuổi, ông chính thức hành nghề.
"Hồi đó, khi tôi ra nghề, chỗ làm có khoảng 7-8 người thợ. Ngày xưa, công việc này có một cái tên trang trọng là "đả tự viên". Nghề đòi hỏi phải biết chữ nghĩa nên cũng được trân trọng trong xã hội", ông Việt nhớ lại thời hoàng kim của nghề.
Tuy đồng nghiệp đông nhưng không có cảnh cạnh tranh giành khách vì nhu cầu của người dân rất nhiều. Khách hàng đủ thành phần, dân làm việc công sở hay nông dân đều có. Người thợ phải thuộc lòng thể thức trình bày nhiều loại giấy tờ, văn bản, đơn thư.
Khi vắng khách, thợ sẽ soạn những lá đơn mẫu để bán (khi đó máy in, máy photocopy rất ít - PV) để kiếm thêm thu nhập.
Ông Việt vẫn bền bỉ theo nghề với chiếc máy đánh chữ cổ điển của mình
ẢNH: THANH DUY
Trải qua hơn 50 năm, ông Việt đã dùng qua vài đời máy và toàn là hàng của nước ngoài sản xuất. Chiếc máy hiện tại được mua từ Đức, trị giá lúc mua tương đương hơn 1,5 chỉ vàng (ông không nhớ rõ năm vì đã mua khá lâu - PV).
Ông Việt bộc bạch: "Tôi không biết sử dụng máy vi tính. Còn những chiếc máy đánh chữ cổ điển thì dần tuyệt chủng trên thị trường, người bán phụ kiện trong nước rất hiếm".
Ông Việt chăm chú đánh chữ vì mỗi lần đánh sai thì sửa rất kỳ công
ẢNH: THANH DUY
Theo ông Việt, chiếc máy hiện tại làm việc mỗi ngày nhưng không thể châm mực mới. Vật dụng thiết yếu là cuộn băng mực, hết thì thay cái mới. Tuy nhiên, hiện nay, ông chưa biết chỗ nào bán hay sản xuất để đi mua. Để công việc không gián đoạn, ông dùng giấy than lót bên dưới để hình ảnh chữ in được đậm nét hơn, nhưng không rõ và đẹp bằng phiên bản gốc.
Còn việc sửa chữa thì ông Việt tự làm được vì hồi đó có đi học hành hẳn hoi. Ông có thể tự làm thợ hàn, tự tra dầu máy, tự dùng cọ quét bụi để giữ cho chiếc máy luôn hoạt động nhịp nhàng trên từng trang giấy.
"Kết cấu của chiếc máy tôi rành rẽ hết. Chỗ hay gặp trục trặc nhất là các thanh chữ cái, chữ số, dễ bị văng ra khỏi vị trí khi đánh máy nhanh quá. Nhưng nó tiện cái là không bao giờ sợ hết pin hay mất điện cả", ông Việt cười giòn.
Nhiều người vẫn chuộng máy đánh chữ
Theo ông Việt, năm 2008, chính quyền địa phương quy hoạch hơn chục gian hàng đánh chữ về chung một dãy ở chợ An Lạc, ông nhận gian hàng mang số 12. Nhưng sau đại dịch Covid-19, số lượng người theo nghề giảm đến đau lòng vì có người mất, người giải nghệ.
Dãy phố đông đúc ngày nào nay chỉ còn vài người, nhưng đa phần cũng đã mua máy móc hiện đại.
Chiếc máy đánh chữ không có phím xóa
ẢNH: THANH DUY
So với trước, công việc của người đả tự ít hơn thấy rõ. Hiện người tìm đến ông Việt đa phần là bà con nông thôn, những người lao động lam lũ, không thạo chữ nghĩa hay thủ tục pháp lý. Ông lắng nghe câu chuyện của họ, rồi tỉ mỉ soạn thảo thành một văn bản hoàn chỉnh.
Ông Việt tâm sự: "Ngày xưa nhờ nghề này mà tôi nuôi 3 đứa con lớn khôn. Bây giờ thì có ngày không có khách luôn".
Theo ông Việt, chiếc máy đánh chữ không có phím xóa như những dòng máy vi tính bây giờ. Điều này đòi hỏi sự tập trung cao độ, nhịp gõ phải đều và lực ngón tay phải chuẩn. Nếu lỡ sai một dấu hay một từ, ông phải kéo tờ giấy ra để xóa bằng bút, rồi lắp lại vào máy, canh đúng hàng đúng cột để đánh chữ đè lên, nhưng nhìn kỹ thì vẫn thấy vết xóa.
Trường hợp sai ở các phần quan trọng như số tiền hay thông tin nhân thân, ông đành bỏ cả tờ giấy để gõ lại từ đầu.
Người dân đến nhờ ông Việt viết văn bản
ẢNH: THANH DUY
Dù vậy, chiếc máy đánh chữ cũ kỹ cũng có những cái hay riêng. Mỗi văn bản in ra đều là phiên bản độc nhất, chẳng có file mềm.
"Nhiều người đến chỗ tôi thuê đánh máy vì muốn bảo mật thông tin. Ở đây in ra xong là coi như xóa luôn, không có lưu lại gì cả", ông Việt nói và cho biết thêm đã có những tuồng cải lương dài gần cả trăm trang A4 nhờ ông đánh máy ra nhiều bản để diễn viên học vai.
Làm việc mỗi ngày thấy có động lực, vui hơn
Hằng ngày, cứ khoảng 6 giờ sáng, ông Việt lại có mặt tại gian hàng nhỏ. Đến tầm 10 giờ trưa, ông trở về nhà chăm sóc người vợ bị tai biến nằm một chỗ. Rồi đầu giờ chiều, ông lại tiếp tục ra góc phố quen thuộc. Thu nhập từ vài chục ngàn cho mỗi văn bản giúp ông vẫn tự lo được cho mình khi về già.
"Con cái nó biểu nghỉ ở nhà, nhưng nghỉ buồn lắm. Ra đây ngồi chơi có khách thì làm, không có thì thôi. Nhưng khi mình làm việc thì thấy mỗi ngày đều có động lực, vui hơn", ông Việt nở nụ cười.
Điều đáng khen là tuổi đã cao, trải qua hơn 50 năm cặm cụi đánh chữ, hay ngồi một chỗ trên ghế vậy mà sức khỏe ông Việt vẫn dẻo dai, bền bỉ theo nghề.
Ông Việt chia sẻ bí quyết: "Việc dồn thế nào tôi cũng giữ nguyên tắc là nghỉ trưa 2-3 tiếng để lấy lại sức. Khi mình làm việc đủ năng lượng thì sẽ ít bị đau lưng, mỏi vai, ngày nào đi làm cũng phấn khởi, chẳng thấy ngán chút nào".
Nhiều năm qua, chiếc máy đánh chữ cùng người thợ gõ U.70 vẫn ngày ngày hiện diện giữa lòng đô thị Cần Thơ. Trong mắt nhiều người, hình ảnh ông Việt gợi lên nét văn hóa hoài niệm về một thế hệ "đả tự viên" vang bóng một thời.
Bình luận (0)