Patrick Stewart: Khi diễn viên sân khấu chinh phục Hollywood

Sự nghiệp của Patrick Stewart trải qua hành trình khá đặc biệt, đi từ ánh đèn sân khấu kịch Anh đến các thương hiệu điện ảnh và truyền hình có sức ảnh hưởng toàn cầu. Trong ký ức của số đông công chúng, ông là vị thuyền trưởng Jean-Luc Picard đầy uy nghiêm trong Star Trek: The Next Generation, hay giáo sư Charles Xavier trầm tĩnh của loạt phim X-Men. Nhưng trước khi những nhân vật viễn tưởng ấy đưa tên tuổi Stewart vươn xa ra thế giới, ông đã trải qua nhiều năm tôi luyện bền bỉ dưới mái nhà kịch nghệ cổ điển, đặc biệt là với các kiệt tác của William Shakespeare.

ẢNH: AP

Theo Reuters, Patrick Stewart gia nhập Đoàn kịch Hoàng gia Shakespeare (Royal Shakespeare Company - RSC) vào năm 1966, sau thời gian làm việc tại nhiều nhà hát khác ở Anh. Ông từng đảm nhận hàng loạt vai diễn kinh điển, từ King John, A Midsummer Night's Dream cho tới The Tempest, Macbeth hay Othello. Chính những năm tháng mài giũa khắt khe nơi sân khấu ấy đã tạo nên nền tảng nghề nghiệp vững chắc trước khi ông bước vào giai đoạn nổi tiếng rộng rãi trên màn ảnh.

Từ sân khấu Shakespeare đến màn ảnh

Sinh năm 1940 tại Mirfield, Yorkshire (Anh), Patrick Stewart lớn lên trong gia đình lao động nghèo. Trong cuộc trò chuyện trên chương trình PBS News Hour năm 2023 dịp ra mắt cuốn hồi ký Making It So, ông nhớ lại lần đầu chạm ngõ với văn học Shakespeare thời còn đi học. Người thầy giáo khi ấy đã yêu cầu học sinh đọc thành tiếng một đoạn trong The Merchant of Venice, đồng thời dặn dò rằng kịch là câu chuyện về con người và đời sống, chứ không phải những lời thoại vô hồn chỉ để đọc trên sân khấu.

Cảm giác khi cất lên những câu từ ấy đã chạm sâu vào tâm hồn Stewart. Ông bộc bạch rằng việc đặt những lời văn thơ của Shakespeare vào chính khuôn miệng mình đem lại một sự tự tin kỳ lạ, giúp ông tìm thấy một góc con người hoàn toàn khác trong nghệ thuật diễn xuất. Nam diễn viên lão thành cũng trải lòng rằng sân khấu từng là một chốn trú ẩn an toàn, nơi giúp ông tạm quên đi những khó khăn của cuộc sống gia đình thời thơ ấu.

Sau khi hoàn thành khóa đào tạo tại Trường Kịch nghệ Bristol Old Vic, Stewart bắt đầu hoạt động chuyên nghiệp và từng cộng tác với nhiều đoàn kịch. Năm 1966, ông gia nhập Royal Shakespeare Company. Theo tư liệu lưu trữ của Thư viện Shakespeare Folger (Folger Shakespeare Library), trong thời gian gắn bó với đoàn, ông lần lượt đảm nhận các vai nặng ký như King John, Oberon, Shylock, Titus Andronicus, Marc Antony, Claudius, Prospero và Macbeth.

ẢNH: AP

Đáng chú ý, Stewart không chỉ xem Shakespeare là một gạch đầu dòng trong danh mục vai diễn. Ở buổi phỏng vấn thuộc chương trình Shakespeare Unlimited của Folger Shakespeare Library năm 2023, ông kể về ảnh hưởng sâu sắc từ những thế hệ tiền bối. Ông đặc biệt nhắc đến diễn viên Ian Holm, người mà ông luôn chăm chú quan sát trong các buổi diễn lẫn giờ tập luyện tại RSC. Bài học lớn nhất mà Stewart đúc kết được không phải sự phô diễn đài từ đao to búa lớn, mà là tính tự nhiên, chân thực và khả năng khiến nhân vật trở nên thật gần gũi với khán giả.

Năm 1987, ở tuổi 47, Patrick Stewart đảm nhận vai thuyền trưởng Jean-Luc Picard trong loạt phim truyền hình Star Trek: The Next Generation. Tờ The New Yorker trong bài chân dung khắc họa ông năm 2023 từng nhắc lại chi tiết thú vị: khi bộ phim ra mắt, một tờ báo từng giới thiệu ông là "một diễn viên kịch Shakespeare người Anh chưa được nhiều khán giả Mỹ biết đến". Dù lúc bấy giờ Stewart đã có 14 năm cống hiến trọn thời gian tại RSC, nhưng mức độ nổi tiếng mà vai Picard mang lại vẫn nằm ngoài mọi hình dung của ông.

Picard trở thành một trong những nhân vật biểu tượng nhất trong sự nghiệp của Stewart. Picard nổi bật bởi sự điềm tĩnh, khả năng suy luận và cách giải quyết khủng hoảng thông qua đối thoại. Nhân vật này thường xuyên phải đứng trước những quyết định khó khăn liên quan đến đạo đức, khoa học và mâu thuẫn giữa các nền văn minh.

Dĩ nhiên, không nên xem Picard đơn thuần là một bản sao nhân vật Shakespeare trong bối cảnh tương lai. Tuy vậy, vốn sống từ sân khấu kịch nghệ đã giúp Stewart tiếp cận vai diễn bằng sự chú trọng vào ngôn ngữ, chiều sâu nội tâm và những giằng xé của con người.

Sau Star Trek: The Next Generation, Stewart tiếp tục trở lại với Picard trong các bộ phim điện ảnh thuộc thương hiệu Star Trek và loạt phim Star Trek: Picard. Nhân vật này vì thế không chỉ đưa ông đến với công chúng đại chúng, mà còn gắn bó với sự nghiệp của ông qua nhiều giai đoạn.

ẢNH: AP

Từ thuyền trưởng Picard đến giáo sư Charles Xavier

Nếu Jean-Luc Picard đại diện cho một hình tượng lãnh đạo trong thế giới viễn tưởng, Charles Xavier lại mở ra một dạng nhân vật khác trong sự nghiệp của Patrick Stewart. Năm 2000, ông xuất hiện trong bom tấn X-Men với vai giáo sư Xavier, người sáng lập và dẫn dắt nhóm dị nhân.

Xavier không được xây dựng như một siêu anh hùng dựa vào cơ bắp. Nhân vật là một nhà giáo dục, người hướng dẫn các dị nhân trẻ và theo đuổi niềm tin rằng con người cùng dị nhân hoàn toàn có thể chung sống. Mối quan hệ giữa Xavier và Magneto (do Ian McKellen thủ vai) đã tạo nên những đối trọng gay cấn về quan điểm, phương thức đấu tranh và cái nhìn về tương lai.

Sự đối lập ấy trở thành tuyến nhân vật quan trọng của loạt phim. Xavier tin vào khả năng đối thoại; Magneto lựa chọn con đường cứng rắn sau những trải nghiệm đau thương. Patrick Stewart và Ian McKellen, hai diễn viên trưởng thành từ sân khấu cổ điển, đã mang đến cho mối quan hệ này chiều sâu vượt xa khỏi cuộc đối đầu siêu nhiên thông thường.

Theo AP, Stewart dành phần lớn sự nghiệp của mình cho sân khấu, dù khán giả quốc tế thường nhớ đến ông qua Star Trek và X-Men. Nhận định ấy cho thấy một nghịch lý thú vị: những vai diễn giúp ông nổi tiếng toàn cầu thực chất chỉ là một phần trong hành trình nghệ thuật kéo dài nhiều thập niên.

ẢNH: REUTERS

Thành công tại Hollywood không khiến Patrick Stewart từ bỏ sân khấu. Ông tiếp tục tham gia các tác phẩm của Shakespeare và nhiều nhà viết kịch khác. Một dấu mốc đáng nhớ là màn hợp tác với Ian McKellen trong vở Waiting for Godot của Samuel Beckett, được đưa trở lại sân khấu vào năm 2013.

Trong cuộc phỏng vấn với PBS News Hour năm 2023, Stewart cho biết ông luôn quan tâm đến sự kết nối giữa diễn viên và khán giả. Ông không thích quan niệm diễn xuất là phô diễn cảm xúc thật lớn hay dùng giọng nói để áp đảo người xem. Điều quan trọng hơn là tìm được sự thật bên trong nhân vật và giúp khán giả cảm nhận được điều đó.

Hồi ký Making It So, xuất bản năm 2023, là dịp để Stewart nhìn lại hành trình từ tuổi thơ ở Yorkshire đến sân khấu Shakespeare và những vai diễn nổi tiếng thế giới. Trong cuộc trò chuyện với Folger Shakespeare Library, ông cũng kể về mối liên hệ lâu dài với Shakespeare, từ lần đầu tiếp xúc đến khi hóa thân thành thuyền trưởng Picard.

Patrick Stewart được phong tước Hiệp sĩ năm 2010 vì những đóng góp cho nghệ thuật biểu diễn. Ông qua đời tại nhà riêng ở Los Angeles ngày 28.10.2026, hưởng thọ 86 tuổi.

Nhìn lại sự nghiệp của Patrick Stewart, dấu ấn của ông không chỉ nằm ở Jean-Luc Picard hay Charles Xavier. Điều đáng nhớ hơn là cách một diễn viên bước ra từ sân khấu cổ điển có thể chinh phục thế giới giải trí hiện đại mà vẫn giữ được sự chú trọng vào chiều sâu nhân vật, ngôn ngữ và những lựa chọn đạo đức của con người.