Quy chuẩn khí thải áp dụng từ 1.3.2026: 'Án tử' cho xe sản xuất trước 1999?

Quyết định 43/2025/QĐ-TTg quy định lộ trình kiểm soát khí thải ô tô từ ngày 1.3.2026 đang tạo ra làn sóng lo ngại với nhiều chủ ô tô. Tại các đô thị lớn như TP.HCM và Hà Nội, nơi tiêu chuẩn siết chặt sớm hơn, cộng đồng người sưu tầm và đam mê xe cổ đang đứng trước thách thức bảo tồn những giá trị mang tính hoài niệm trong bối cảnh pháp lý mới. 

ẢNH: B.N

Nút thắt nằm ở việc các mẫu xe "vang bóng một thời" khó lòng đáp ứng các chỉ số kỹ thuật hiện đại.

Sẽ nâng chuẩn sàn tại hai đô thị lớn

Theo lộ trình chung, ô tô sản xuất trước năm 1999 bắt buộc phải đạt mức 1 kể từ 1.3.2026 để được lưu thông toàn quốc. 

Tuy nhiên, tại Hà Nội và TP.HCM, từ ngày 1.1.2029, chuẩn sàn để ô tô được phép tham gia giao thông nâng lên mức 2. Điều này đồng nghĩa những chiếc xe sản xuất từ thế kỷ trước vốn chỉ được thiết kế đáp ứng mức khí thải thấp sẽ bị cấm lưu hành tại hai thành phố lớn nếu không thể nâng cấp hệ thống phát thải đạt chuẩn cao hơn.

ẢNH: B.N

Quy định này tạo ra rào cản về phạm vi hoạt động. Đối với người đam mê xe cổ, đây là áp lực, thách thức lớn bởi duy trì tính nguyên bản là ưu tiên hàng đầu. 

Anh T.Q.H., chủ một chiếc xe sản xuất năm 1991 tại TP.HCM, chia sẻ: "Xe đời này chủ yếu dùng bộ chế hòa khí, không có hệ thống phun xăng điện tử hay bộ xúc tác khí thải. Để nâng lên chuẩn cao hơn, tôi buộc phải can thiệp sâu vào hệ động lực. Điều này không chỉ tốn kém thêm chi phí mà còn làm mất tính nguyên bản, giá trị sưu tầm của xe".

Rào cản kỹ thuật từ việc cải tạo hệ thống khí thải

Dữ liệu từ QCVN 85:2025/BNNMT cho thấy khoảng cách kỹ thuật giữa mức 1 và mức 2 là thách thức đối với các dòng xe đã có tuổi đời khoảng 30 năm trở lên.

ẢNH: QCVN

Đối với xe sử dụng động cơ xăng, nồng độ Carbon monoxide (CO) cho phép giảm từ 4,5% thể tích xuống còn 3,5%. Nồng độ Hydrocarbon (HC) giảm mạnh từ 1.200 ppm xuống còn 800 ppm. Đối với xe máy dầu, độ khói cho phép siết từ 72% HSU xuống còn 60% HSU.

Phân tích về vấn đề này, anh Lưu T., kỹ thuật viên ô tô tại TP.HCM, cho biết: "Nâng chuẩn khí thải từ mức 1 lên mức 2 trên những khối động cơ rệu rã là bài toán khó". Theo anh T., với xe xăng, việc chỉnh lại bộ chế hòa khí hay đánh lửa chỉ giúp cải thiện phần nào nồng độ CO. Muốn đạt mức 2 ổn định, thường phải can thiệp sâu vào hệ thống nạp và lắp bộ chuyển đổi xúc tác, vốn khó tương thích với thiết kế cũ.

"Với xe dầu, linh kiện lão hóa làm bơm cao áp và kim phun không hoạt động hiệu quả, việc giảm 12% độ khói đòi hỏi phải phục hồi toàn bộ hệ thống nhiên liệu, chi phí có khi bằng nửa giá trị xe", anh T. nói thêm.

ẢNH: T.N

Như vậy, chủ xe cũ sản xuất trước 1999 sẽ có thời gian gần 3 năm, từ 1.3.2026 đến 1.1.2029 để hoạt động tại TP.HCM và Hà Nội nếu đạt chuẩn khí thải mức 1. Cuộc "thanh lọc" xe cũ chỉ chính thức bắt đầu từ năm 2029 khi chủ phương tiện không đáp ứng được yêu cầu của Cục Đăng kiểm.

Đáng chú ý, ô tô sản xuất trước năm 1999 có chu kỳ đăng kiểm ngắn (6 tháng), nguyên tắc kế thừa giấy chứng nhận kiểm định cũ chỉ giúp duy trì lưu thông trong khoảng thời gian ngắn (sau mốc 1.1.2029). Ngay khi hết chu kỳ đăng kiểm cuối cùng này, phương tiện bắt buộc phải đạt chuẩn khí thải mức 2.

Đứng trước thực tế này, chủ xe chỉ có hai lựa chọn, gồm: cải tạo, nâng cấp hệ thống phát thải để đạt chuẩn quy định hoặc dịch chuyển phương tiện sang hoạt động tại các địa phương khác ngoài TP.HCM và Hà Nội, nơi vẫn chấp nhận mức 1 đối với ô tô đời cũ.