Rằm tháng giêng ở Chợ Lớn: Chuỗi lễ hội tại các chùa người Hoa

Rằm tháng giêng ở chùa Ôn Lăng

Hội quán Ôn Lăng, còn được biết đến là chùa Ôn Lăng hay chùa Quan Âm, được xây dựng vào nửa cuối thế kỷ 18, là nơi thờ cúng Thiên Hậu Thánh Mẫu, vị nữ thần bảo trợ cho người đi biển. Dịp rằm tháng giêng, nhiều tín đồ đến đây để cầu bình an, tài lộc và sức khỏe. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh của người Hoa quê ở phủ Tuyền Châu (tỉnh Phúc Kiến) mà còn là điểm đến văn hóa độc đáo tại Việt Nam.

Hội quán là một di tích bao hàm nhiều ý nghĩa lịch sử, văn hoá, nổi bật nhất là giá trị về kiến trúc nghệ thuật. Kiến trúc chùa theo kiểu đền miếu cổ Trung Hoa, đặc biệt là các tạo hình và trang trí mái ngói lợp ống mang đậm phong cách của người Phúc Kiến.

ẢNH: PHẠM HỮU

Ngày nay không chỉ riêng người Phúc Kiến mà đông đảo người Hoa, người Việt, du khách nước ngoài đến Hội quán để bày tỏ lòng thành với các vị thần, đồng thời chiêm ngưỡng một công trình kiến trúc nghệ thuật ghi dấu lịch sử văn hóa của Sài Gòn xưa. Hội quán Ôn Lăng nằm tại số 12 đường Lão Tử, phường Chợ Lớn, TP.HCM.

Vào những ngày rằm, tết hay giao thừa, chùa Quan Âm đón rất nhiều người đến cúng bái, hành lễ. Đặc biệt ở đây nổi tiếng với tục "đánh kẻ tiểu nhân" để cầu may, diễn ra trước bàn thờ Ông Hổ, thường tổ chức vào ngày Kinh trập, khoảng ngày 5 - 6.3. Ngoài ra, vào Tết Nguyên tiêu (15 tháng giêng), Nghinh Ông (13 tháng giêng) các đoàn diễu hành đều phải đi qua chùa, dừng lại và bái lạy, xem đây là một nghi thức không thể thiếu trong năm.

Chùa Ông (Miếu Quan Đế)

Chùa Ông (miếu Quan Đế) hay Hội quán Nghĩa An, nơi thờ Quan Thánh Đế Quân do cộng đồng người Hoa Triều Châu di dân sang Việt Nam thành lập.

Hội quán mang nhiều giá trị về nghệ thuật thư pháp, nghệ thuật chạm đá và chạm gỗ nửa cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Hội quán có những bao lam cửa chạm hai mặt, bao lam khám thờ… được chạm trổ tinh tế từ những điển tích cổ xưa đến những hoạt động sinh hoạt đời thường... Qua hai thế kỷ tồn tại, hội quán là nơi bảo tồn những truyền thống văn hoá, tín ngưỡng và cả những hiện vật quý giá của cộng đồng người Triều Châu tại TP.HCM.

ẢNH: PHẠM HỮU

Hằng năm, theo lịch âm, Hội quán có hai lễ lớn và quan trọng nhất là Lễ Nguyên Tiêu và ngày vía Ông vào 24.6. Vào những ngày rằm tháng giêng, tại đây cũng tổ chức nhiều lễ hội thu hút hàng ngàn người tham dự như: lễ Nghinh Ông Quan Thánh Đế Quân xuất du (ngày 13 tháng giêng), vay và thỉnh lộc Ông (ngày 14 – 15 tháng giêng…

Chùa Bà Thiên Hậu

Chùa Bà Thiên Hậu hay còn gọi là Hội quán Tuệ Thành là một trong những ngôi chùa có lịch sử lâu đời của người Hoa ở TP.HCM. Chùa đóng vai trò quan trọng trong đời sống tín ngưỡng, sinh hoạt văn hoá truyền thống của người Hoa trong quá trình định cư tại đây.

Được xây dựng vào khoảng thế kỷ 19 bởi một nhóm người Hoa gốc Tuệ Thành (tức Quảng Châu) di dân sang Việt Nam, hội quán là nơi hội họp, quản lý di dân, giúp đỡ đồng hương, đồng thời cũng là nơi thờ cúng Thiên Hậu Thánh Mẫu để tỏ lòng biết ơn.

Trải qua hơn 2 thế kỷ, hội quán vẫn gìn giữ được nét đẹp của một công trình kiến trúc cổ. Từ sự tinh tế, sắc sảo của nghệ thuật chạm khắc gỗ trên các phù điêu hương án, các bao lam, khám thờ, liễn đối; cho đến nghệ thuật hội họa và thư pháp trên các tranh tường.

ẢNH: PHẠM HỮU

Hằng năm, vào ngày cận tết và rằm, chùa bà đón nhận hàng trăm đoàn lân đến từ TP.HCM, Bình Dương (cũ) đổ về để xin lộc cầu may. Lễ nghi này có tên gọi "khai quang điểm nhãn" với ý nghĩa cầu mong một năm mới yên vui, thịnh vượng và ăn nên làm ra. Đồng thời, ngày 23 tháng 3 âm lịch, hội quán tổ chức long trọng lễ dâng hương vía Bà, với các nghi thức truyền thống và các hoạt động văn hóa thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách.

Chùa ông Bổn

Chùa Ông Bổn hay Hội quán Nhị Phủ là một trong những ngôi miếu cổ xưa do nhóm người Hoa ở hai phủ Tuyền Châu và Dương Châu (tỉnh Phúc Kiến) xây dựng.

Miếu được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ 17 để thờ cúng và làm nơi gặp gỡ giao lưu giữa những người đồng hương. Vị thần thờ chính là Ông Bổn tức Phúc Đức Chính Thần, vị thần bảo hộ đất đai và con người theo tín ngưỡng của người Hoa.

Nét nổi bật trong kiến trúc của hội quán là mái nhà cong hình thuyền rồng, có trang trí phù điêu rồng, cá chép được ghép lại bằng những mảnh sứ rất công phu, nghệ thuật chạm khắc gỗ tinh xảo, đánh dấu quá trình định cư và hội nhập của nhóm người Hoa Phúc Kiến.

ẢNH: PHẠM HỮU

Chùa ông Bổn tổ chức nhiều ngày cúng tế thu hút đông đảo người dân đến chiêm bái. Hai ngày lễ tế chính là ngày sinh và ngày mất của Ông Bổn và rằm tháng Giêng và rằm tháng tám. Ngoài ra, trong rằm tháng giêng này, chùa cũng tổ chức lễ vía Quan Thánh Đế Quân vào ngày 1.3 (ngày 13 tháng giêng), lễ vía Phước Đức Chánh Thần (ông Bổn) vào ngày 3.3 (ngày 15 tháng giêng), lễ vía ông Hổ diễn ra vào ngày 5.3 (ngày 17 tháng giêng).