Siết 'lạm phát' điểm số: Doanh nghiệp không chỉ nhìn vào bằng cấp

DN có quan trọng bằng giỏi hay xuất sắc?

Ông Đỗ Thanh Lộc, Giám đốc Công ty TNHH ISO GREEN, nhận định sinh viên (SV) có bằng giỏi và xuất sắc sẽ có lợi thế nhưng chủ yếu chỉ ở vòng đầu. "Tấm bằng giỏi phản ánh một quá trình 4 năm kiên trì, kỷ luật và khả năng tiếp thu tốt, đặc biệt khi đến từ những chương trình có đầu vào cạnh tranh và được kiểm định chặt chẽ. Ở vòng lọc hồ sơ, đây vẫn là tín hiệu đáng tin cậy. Tuy nhiên, khi những năm gần đây tỷ lệ này lên tới 60 - 80% ở một số trường thì tấm bằng giỏi, xuất sắc không còn tạo ra khác biệt. Khi đó doanh nghiệp (DN) buộc phải tìm thêm những tín hiệu khác", ông Lộc chia sẻ.

Theo ông Lộc, bằng cấp đo khả năng "học", còn công việc đòi hỏi thêm khả năng "làm": giải quyết vấn đề, giao tiếp, làm việc nhóm, thích ứng với công cụ mới như trí tuệ nhân tạo (AI). Vì vậy xu hướng hiện nay là tuyển dụng dựa trên năng lực, DN xem bảng điểm cùng các thông tin thực tập, dự án và hoạt động, rồi kiểm chứng qua bài kiểm tra, nghiên cứu các trường hợp điển hình (case study) và phỏng vấn tình huống.

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

"Đáng mừng là nhiều trường, cả công lập lẫn tư thục, đang đẩy mạnh ngày hội việc làm, thực tập và kết nối DN từ sớm. Đó là nơi SV tạo ra "bằng chứng năng lực" mà bảng điểm chưa thể hiện được. Có thể tóm gọn là: bằng cấp giúp các bạn SV được gọi phỏng vấn, năng lực giúp các bạn được nhận và ở lại", ông Lộc nhận định.

Từ góc độ DN, ông Lộc mong muốn bảng điểm của SV được thể hiện chi tiết hơn, chẳng hạn kết quả học phần thực hành, đồ án, thực tập hoặc thứ hạng trong khóa. "Chúng tôi cũng mong nhà trường và DN cùng xây thêm các kênh như dự án thực tế, thực tập, cuộc thi giải quyết tình huống để SV chứng minh năng lực thật. Khi tấm bằng giỏi đi kèm bằng chứng năng lực cụ thể, giá trị của nó sẽ không bị lạm phát", ông Lộc nêu quan điểm.

Theo ông Trương Ngọc Hoàng, Giám đốc Công ty Festo VN, ở góc độ DN, nhất là DN tư nhân và nước ngoài, bằng xuất sắc, giỏi hay khá không phải là vấn đề quyết định trong tuyển dụng. Điều nhà tuyển dụng quan tâm nhất là năng lực làm việc và sự đóng góp cho DN. "SV tốt nghiệp xuất sắc thường có tư duy và năng lực chuyên môn tốt. Tuy nhiên quá trình làm việc có phát huy được thế mạnh để tạo giá trị hay không thì còn nhiều yếu tố tác động. Năng lực làm việc khác với năng lực học tập. Vì thế, khi sở hữu tấm bằng xuất sắc, bạn hãy cố gắng thể hiện được năng lực làm việc tương ứng", ông Hoàng nhấn mạnh.

Điều DN phàn nàn nhiều nhất là SV thiếu kỹ năng

Qua thực tế kết nối việc làm, Trung tâm dịch vụ việc làm thanh niên TP.HCM cho biết bằng cấp là một trong những điều kiện để DN xác định trình độ chuyên môn. Nhưng DN có xu hướng không chỉ nhìn vào bằng cấp mà ngày càng coi trọng khả năng đáp ứng công việc của ứng viên.

Theo bà Trần Thị Ngọc Thảo, Giám đốc điều hành TMS, nhà sáng lập cộng đồng nhân sự HR Talks, yêu cầu về điểm trung bình tích lũy (GPA) còn tùy thuộc vị trí việc làm. Với công việc kỹ thuật đòi hỏi khả năng làm việc độc lập, bằng giỏi trở lên có thể là lợi thế. Nhưng ở các vị trí cần tương tác nhiều như kinh doanh, chăm sóc khách hàng, thì kỹ năng giao tiếp và giải quyết vấn đề lại đặc biệt quan trọng.

ẢNH: YẾN THI

Bà Thảo chỉ ra trong thực tế, điểm DN phàn nàn nhiều nhất là SV thiếu kỹ năng như giao tiếp, làm việc nhóm, chịu áp lực, quản lý thời gian và tiếp nhận phản hồi. Một bộ phận SV thiếu trải nghiệm do chương trình đào tạo nặng lý thuyết, ít cơ hội thực hành. Đặc biệt việc lạm dụng AI trong bài tập, bài thi có thể khiến người học đạt điểm cao nhưng không hiểu đầy đủ nội dung mình đã làm.

Ông Phạm Văn Hùng, Tổng giám đốc Công ty thang máy Hoàng Sa Việt, đánh giá SV mới tốt nghiệp nhìn chung có nền tảng kiến thức cơ bản. Tuy nhiên, chương trình đào tạo không thể đáp ứng toàn bộ yêu cầu của từng DN. Theo ước tính từ thực tiễn công ty, ông cho rằng chương trình đào tạo đáp ứng khoảng 60 - 70%, phần còn lại cần được đào tạo bổ sung. "DN thường mất khoảng 6 tháng đến 1 năm để đào tạo lại, tùy đơn vị và lĩnh vực mà chi phí đào tạo lại có khi rất lớn", ông Hùng thông tin.

Bà Phạm Tuấn Anh, Trưởng phòng nhân sự Tập đoàn NHO, cho biết đa số vị trí tại đơn vị đều yêu cầu ứng viên có ít nhất 2 - 3 năm, thậm chí từ 5 năm kinh nghiệm trở lên. SV mới ra trường chỉ chiếm chưa tới 5%, chủ yếu được tuyển để đào tạo thêm và tạo nguồn lực kế thừa. Có hơn 17 năm kinh nghiệm tuyển dụng nhân sự, bà Tuấn Anh nhận thấy SV mới ra trường thường thiếu kỹ năng chuyên môn gắn với vị trí tuyển dụng, thiếu va chạm và kinh nghiệm thực tế. Bà đánh giá trong những năm gần đây, chương trình đào tạo của nhà trường đã có sự cải thiện, nhưng vẫn còn khoảng cách với nhu cầu thực tế của DN.

Điểm giỏi không minh chứng cho chất lượng đào tạo

Một trong những vấn đề được các chuyên gia nhấn mạnh là cách đánh giá hiện nay có thể chưa phản ánh đầy đủ năng lực của từng SV, đặc biệt khi bài tập nhóm, thuyết trình.

Theo TS Cam Anh Tuấn, Trưởng khoa Lưu trữ và quản trị văn phòng, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội, điểm của nhóm không nên mặc nhiên trở thành điểm của mọi cá nhân nếu mức độ đóng góp khác nhau.

Một giảng viên ĐH ngành lịch sử cho rằng điểm số theo chuẩn đầu ra cần phản ánh nhiều năng lực như phân tích, tổng hợp và giải quyết vấn đề, chứ không chỉ là khả năng ghi nhớ. Quá trình học tập cũng cần được coi trọng hơn việc chỉ dựa vào bài thi kết thúc môn.

TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD-ĐT), cũng cho rằng các trường không nên quá lệ thuộc vào những bài thi chỉ cần học thuộc là làm được. Cần tăng đánh giá qua thực hành, dự án, sản phẩm, xử lý tình huống, bảo vệ kết quả; làm bài nhóm thì phải biết từng SV đóng góp những gì. "Không thể lấy tỷ lệ SV qua môn cao, điểm giỏi nhiều làm bằng chứng đơn giản cho chất lượng đào tạo. Điều quan trọng là SV tốt nghiệp phải đạt chuẩn năng lực, có thể làm được việc chứ không chỉ có bảng điểm đẹp", TS Vinh nêu.