Sự sống ngoài trái đất có thể phổ biến hơn nhiều so với vẫn tưởng

ảnh: NCCR PlanetS

Trong nhiều thập niên, các nhà thiên văn tập trung tìm kiếm sự sống ngoài trái đất ở những hành tinh nằm trong "vùng có thể cưu mang sự sống". Đây là vùng được mô tả là vành đai hẹp xung quanh một ngôi sao, nơi nhiệt độ cho phép nước tồn tại ở dạng lỏng.

Ở hệ mặt trời, vùng này trải dài từ quỹ đạo trái đất đến sao Hỏa. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu ngày càng phát hiện thêm nhiều hành tinh ngoài Thái dương hệ không phù hợp với khuôn khổ truyền thống này.

Đánh giá lại vùng có thể cưu mang sự sống

Một số hành tinh quay quanh các ngôi sao rất khác mặt trời, trong khi những hành tinh khác nằm quá gần hoặc quá xa sao trung tâm so với khái niệm về vùng có thể cưu mang sự sống.

Báo cáo mới của giáo sư Amri Wandel, nhà vật lý thiên văn tại Đại học Hebrew (Israel), đặt nghi vấn về những giả định lâu nay đằng sau định nghĩa truyền thống về vùng có thể cưu mang sự sống.

Vì thế, họ tập trung nghiên cứu những hành tinh bị khóa thủy triều, chỉ thế giới bị khóa một mặt về phía sao trung tâm.

Đối với những hành tinh này, một nửa bề mặt luôn được soi sáng trong ánh nắng ban ngày, còn nửa kia rơi vào bóng tối vĩnh cửu.

Trước đây, giới khoa học cho rằng phần tối sẽ bị đóng băng hoàn toàn, khiến nước và sự sống khó có thể tồn tại.

Tuy nhiên, phân tích của đội ngũ ông Wandel lại đưa ra khả năng khác.

Sử dụng một mô hình theo dõi nhiệt độ trải khắp một hành tinh bị khóa thủy triều, báo cáo phát hiện lượng nhiệt từ phần ban ngày có thể lan sang phía ban đêm, giữ cho một số khu vực đủ ấm để nước duy trì ở trạng thái lỏng.

Khả năng này thậm chí có thể xảy ra cho những hành tinh ở rất gần các sao nguội hơn, như sao lùn quay rất gần các ngôi sao nguội hơn như sao lùn nhóm M hoặc K, vốn là những hệ sao từng được cho là quá khắc nghiệt khiến nước không thể tồn tại ở dạng lỏng trên bề mặt hành tinh.

Nước có thể tồn tại ở phần tối của hành tinh bị khóa thủy triều

"Kết quả của chúng tôi cho thấy nước dạng lỏng có thể tồn tại ở phần tối của các hành tinh bị khóa thủy triều", giáo sư Wandel cho biết. Theo ông, đây là kết luận giúp mở rộng đáng kể những môi trường có thể có điều kiện thuận lợi cho sự sống, vượt ngoài những khái niệm trước đây.

Nghiên cứu cũng mở rộng hơn nữa đối với khái niệm vùng có thể mang theo sự sống. Trong trường hợp những hành tinh nằm rất xa sao trung tâm và từng bị xem là quá lạnh, nước dạng lỏng vẫn có thể tồn tại bên dưới các lớp băng dày, trong các hồ ngầm dưới băng hoặc giữa các lớp băng.

Phát hiện mới cũng giúp lý giải các quan sát gần đây của kính thiên văn James Webb, sau khi kính viễn vọng không gian phát hiện hơi nước và những loại khí khác bên khí quyển của những siêu trái đất ấm, ở gần sao lùn M. Đây cũng là những hành tinh trước đây được cho nằm ngoài phạm vi để nước dạng lỏng có thể tồn tại.

Bằng cách thách thức những quy tắc cũ về nơi sự sống có thể tồn tại, báo cáo của giáo sư Wandel đã định hình lại cách tiếp cận trong hành trình tìm kiếm các thế giới có thể sinh sống trong tương lai.

"Vũ trụ có lẽ thân thiện với sự sống hơn rất nhiều so với những gì con người vẫn nghĩ", ông kết luận.