Sưu tập chuyên đề khủng
Phải chờ đến đợt xét tặng thứ 9 (năm 2022), bảo vật quốc gia thuộc sở hữu tư nhân đầu tiên mới xuất hiện - trống đồng Kính Hoa. Và ngay sau đó, nhà sưu tập Nguyễn Văn Kính đã liên tiếp làm hồ sơ cho các cổ vật mình nắm giữ. Tại đợt xét bảo vật quốc gia năm 2023, ông Kính tiếp tục có trống đồng Kính Hoa 2 được công nhận.
Ông Nguyễn Thế Hồng ở bảo tàng tư nhân của mình, bên cạnh ấn Hoàng đế chi bảo
ẢNH: TRINH NGUYỄN
Cũng năm 2023 ông còn bảo vật thạp đồng Kính Hoa cũng được công nhận bảo vật quốc gia. Sau đó, ông Kính liên tục xuất hiện ở các đợt xét bảo vật quốc gia các năm tiếp theo. Năm nay, ông Kính có một bảo vật được chú ý là bộ áo giáp đồng Đông Sơn. Ngoài giá trị tự thân của bảo vật, bộ áo giáp này được coi là mẫu vật truyền cảm hứng, đưa vào thiết kế mỹ thuật của bộ phim Huyền tình Dạ Trạch - tác phẩm điện ảnh về thời Hùng Vương. Bên cạnh đó, năm nay ông Kính còn có các bảo vật quốc gia khác được công nhận như: sưu tập muôi đồng Văn hóa Đông Sơn, bộ chuông đồng Văn hóa Đông Sơn và chậu trống đồng Văn hóa Đông Sơn. Tất cả đều đang ở bảo tàng Kính Hoa của ông.
Về sưu tập của ông Nguyễn Văn Kính, một chuyên gia văn hóa Đông Sơn cho biết: "Đó như một sưu tập chuyên đề rất tốt". Bản thân ông Kính cũng rất "chịu" đầu tư thêm cho sưu tập của mình qua nghiên cứu và ra mắt sách liên quan đến văn hóa Đông Sơn, đặc biệt là trống đồng.
Trưng bày và triển lãm tư nhân
Sưu tập Kính Hoa không phải một cá biệt. Cùng với danh sách bảo vật quốc gia lộ diện, nhiều sưu tập tư nhân cũng đã được mở ra để công chúng thấy cả bảo vật lẫn công sức của các nhà sưu tập.
Bảo vật muôi đồng Văn hóa Đông Sơn
ẢNH: CỤC DI SẢN VĂN HÓA CUNG CẤP
Đó là ông Nguyễn Thế Hồng, bảo tàng Hoàng Gia Nam Hồng (Bắc Ninh) với ấn vàng Hoàng đế chi bảo (mua với giá 6,1 triệu euro). Bên cạnh đó ông Hồng còn có thạp đồng văn hóa Đông Sơn được ghi danh. Hồ sơ bảo vật cho thấy chiếc thạp có những con thú được đúc trong tư thế vận động, cong mình như đang đuổi nhau theo chiều ngược kim đồng hồ, tạo cho người xem cảm giác đang chuyển động.
Ông Trần Nhật Thăng với sưu tập cổ vật An Biên - Hải Phòng lại có nhiều đồ gốm quý. Trong số này có cặp đĩa gốm men ngọc thế kỷ 12 - 13. Có nhiều đặc điểm tương đồng về xương gốm, kiểu dáng, hoa văn trang trí và lớp men phủ với gốm men ngọc thời Lý tìm thấy ở Hoàng thành Thăng Long; hai chiếc đĩa được cho rằng đã được làm tại lò gốm tại Thăng Long, phục vụ hoàng gia. Ông Thăng cũng có chiếc đĩa men lam tím vẽ vàng kim trên men, được đánh giá là hiện vật tiêu biểu, đại diện cho dòng gốm men thúy lam cao cấp thời Lê Sơ…
Ở đợt xét tặng 2026 năm nay, chúng ta có bát bồng gốm văn hóa Hoa Lộc từ Bảo tàng Gốm thời dựng nước của sưu tập tư nhân Phạm Gia Chi Bảo, TP.HCM; tượng Phật và tượng thần Vishnu bằng đá văn hóa Óc Eo thuộc sưu tập tư nhân Đào Danh Đức, Hà Nội…
Hình chim bồ nông trên thạp đồng Kính Hoa 2
ẢNH: CỤC DI SẢN VĂN HÓA
PGS-TS Đặng Văn Bài, Phó chủ tịch Hội đồng Di sản quốc gia, đánh giá các nhà sưu tập tư nhân đã hào hứng hơn với việc đưa cổ vật ra trước công chúng, mạnh dạn làm các hồ sơ bảo vật quốc gia. "Trước đây, các nhà sưu tập rất ngại việc đưa cổ vật ra rồi bị… tịch thu. Nhưng giờ đây khi ta cởi mở với họ, thì họ cũng sẽ cởi mở để đưa bảo vật đến với công chúng", PGS-TS Bài nói.
Còn nhớ, năm đầu tiên khi ông Kính đưa chiếc trống đồng Kính Hoa "lên bục" bảo vật, PGS-TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học VN, chia sẻ trống không có thông tin về nơi đã tìm thấy. Trống Kính Hoa là một quà tặng cá nhân. "Nếu có thông tin trống đào thấy ở đâu thì giá trị của nó còn lớn hơn cả trăm lần. Mặc dù vậy, nó đúng là trống Đông Sơn thật nên giá trị vẫn rất lớn", PGS-TS Tín cho biết.
Theo PGS-TS Đặng Văn Bài, điều quan trọng là làm sao hỗ trợ các nhà sưu tập phát huy hơn nữa tài sản để phục vụ công chúng yêu cổ ngoạn. Hiện tại, nhiều sưu tập cũng đã được trưng bày tại các bảo tàng lớn, ghép cùng các hiện vật của bảo tàng nhà nước. Chẳng hạn, ông Thăng và ông Đức đều đã có trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Hội họa vẫn giấu mình
Trong khi đó, các bộ sưu tập tranh tư nhân vẫn đang ẩn mình. Các tác phẩm hội họa được bảo vật quốc gia vẫn thuộc bảo tàng công lập. Về danh sách hồ sơ đưa lên xét duyệt, thông tin từ Cục Di sản văn hóa cho biết không có hồ sơ tranh tư nhân đưa lên.
Tác phẩm Nhớ một chiều Tây Bắc “mắc kẹt” tiêu chí độc bản để trở thành bảo vật quốc gia
ẢNH: TƯ LIỆU
Ông Vi Kiến Thành, nguyên Cục trưởng Cục Mỹ thuật - Nhiếp ảnh - Triển lãm (Bộ VH-TT-DL), cho rằng tuy chưa có bảo vật quốc gia tranh thuộc sưu tập tư nhân nhưng không phải do có "dìm hàng" gì với tư nhân cả. "Nguyên tắc là cứ đáp ứng đủ các tiêu chí thì được công nhận, không nhất thiết phải thuộc bảo tàng nhà nước. Không có cản trở gì khi nằm trong sưu tập cá nhân", ông Thành nói.
Nhưng theo ông Thành, có hai vấn đề sẽ khiến tranh khó trở thành bảo vật quốc gia. Đầu tiên là tiêu chí độc bản; và thứ hai, là khó khăn khi mua bán và mang tranh ra nước ngoài. Ông Thành chia sẻ câu chuyện về một hiện vật thuộc bảo tàng nhà nước: "Tôi ví dụ có một tranh ai cũng thích, ai cũng thấy xứng đáng là bức Nhớ một chiều Tây Bắc của ông Phan Kế An. Nhưng bác An ngày xưa lại làm một bản nữa, bản đó đang lưu giữ tại Cục Mỹ thuật - Nhiếp ảnh - Triển lãm. Bản ở Cục còn đẹp hơn cả bản ở Bảo tàng Mỹ thuật vì lúc đó Cục cung cấp vàng bạc cho bác ấy làm thoải mái, bác ấy làm dư giả về vàng, lại kỹ nên nó còn đẹp hơn bức gốc". Việc đó đã cản trở hồ sơ tranh này. Đây cùng là câu hỏi khó với nhiều tranh khác.
Bình luận (0)