Thanh Nga, Thanh Sang cùng nhiều nghệ sĩ tài danh khác đã để lại dấu ấn sâu đậm qua từng vai diễn như: Trưng Trắc, Trưng Nhị, Thi Sách..., góp phần đưa tác phẩm trở thành một biểu tượng nghệ thuật sống mãi trong lòng giới mộ điệu.
Tối 25.4, vở cải lương kinh điển Tiếng trống Mê Linh phục chế bản màu được phát sóng trên kênh HTV9, thỏa lòng sự mong đợi của đông đảo khán giả. Vở cải lương do Đoàn Thanh Minh - Thanh Nga biểu diễn, được nhà đài ghi hình từ năm 1978 dưới định dạng trắng đen, tái hiện hào khí cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng với giá trị lịch sử và nghệ thuật sâu sắc, để lại dấu ấn trong lòng nhiều thế hệ khán giả.
Vở cải lương kinh điển Tiếng trống Mê Linh phục chế bản màu được phát sóng trên kênh HTV9
Ảnh: HTV
Không chỉ là một tác phẩm tiêu biểu của dòng cải lương lịch sử, vở diễn còn được xem như dấu mốc nghệ thuật đặc biệt, nơi hội tụ những tên tuổi với phong cách biểu diễn đỉnh cao. Qua thời gian, hầu như mỗi nhân vật trong vở Tiếng trống Mê Linh đều vượt khỏi khuôn khổ của một vai diễn thông thường để trở thành hình tượng kinh điển, gắn liền với dấu ấn cá nhân của từng nghệ sĩ. Từ những vai trung tâm mang tầm vóc lịch sử đến các tuyến nhân vật phụ giàu nội tâm, tất cả đã góp phần tạo nên giá trị lâu dài cho tác phẩm, đồng thời khắc họa rõ nét tài năng và cá tính sáng tạo của một thế hệ vàng trên sân khấu cải lương.
Tiếng trống Mê Linh là vở cải lương kinh điển được công diễn lần đầu tiên năm 1977, nói về cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Trong thời Bắc thuộc, dưới sự cai trị hà khắc của thái thú Tô Định, ngay cả lễ Giỗ tổ Hùng Vương cũng không được tổ chức. Vì yêu nước, dù tính mạng chồng là Thi Sách bị đe dọa, Trưng Trắc cùng em gái Trưng Nhị lãnh đạo cuộc khởi nghĩa, đánh đuổi quân xâm lược. Đây là vở diễn gắn liền với tên tuổi của cố NSƯT Thanh Nga trong vai Trưng Trắc, cố NSƯT Thanh Sang trong vai Thi Sách, cùng các nghệ sĩ nổi tiếng khác như Hà Mỹ Xuân, Kim Hương, Ngọc Nuôi, Bích Sơn, Văn Ngà, Hùng Minh, Hoàng Giang, Bảo Quốc, Quốc Nhĩ, Ba Xây... được khán giả mộ điệu rất yêu thích.
Thanh Nga, Thanh Sang và những tài danh làm nên huyền thoại
Ở vị trí trung tâm của vở diễn do Ngô Y Linh đạo diễn, Trưng Trắc qua sự hóa thân của NSƯT Thanh Nga không chỉ là một vai diễn để đời mà còn trở thành chuẩn mực khó vượt qua của sân khấu cải lương. Giá trị bền vững của vai diễn không nằm ở những lớp cao trào, mà ở chiều sâu nội tâm được nữ nghệ sĩ xử lý tinh tế, giàu lớp lang. Bà đồng thời khắc họa trọn vẹn khí chất uy nghi của một nữ tướng và nỗi đau của người vợ mất chồng, người con trước vận nước điêu linh. Sự chuyển dịch cảm xúc giữa hai phương diện này được thể hiện mượt mà, giúp nhân vật vượt khỏi khuôn mẫu anh hùng ca, trở nên gần gũi và giàu tính người
Ảnh: HTV
Điểm nổi bật trong lối diễn của Thanh Nga là sự tiết chế. Không cần động tác phô trương, bà tạo dấu ấn bằng ánh mắt, nhịp ca và cách nhấn nhá trong từng câu vọng cổ, qua đó khắc họa Trưng Trắc sống động, đầy bi tráng. Trong Tiếng trống Mê Linh, bà như mượn nhân vật để cất lên tiếng nói của muôn dân trước thời cuộc. Những câu câu ca, lời thoại đã trở thành lời hiệu triệu: “Giặc Đông Hán đang xéo giày đất nước/Nỗi nhục nào bằng nhục nô lệ ngoại bang/Thà chết mà đứng thẳng, không cam chịu sống quỳ/Đất nước Nam cẩm tú, người dân Nam anh hùng, thề hy sinh giết giặc cứu non sông”. Ở khoảnh khắc ấy, ranh giới giữa nghệ sĩ và nhân vật gần như không còn. Thanh Nga không đơn giản là diễn lại vai diễn Trưng Trắc mà đã sống cùng nhân vật
Ảnh: HTV
Nếu Trưng Trắc là linh hồn của vở diễn thì Thi Sách do NSƯT Thanh Sang thể hiện lại là điểm tựa cảm xúc quan trọng. Nam nghệ sĩ mang đến một Thi Sách khảng khái, chính trực nhưng không khô cứng. Ở những lớp diễn đầu, nhân vật hiện lên với khí phách của một bậc trượng phu yêu nước song càng về sau. Đặc biệt trong phân đoạn chia ly, người xem cảm nhận rõ nét sự mềm mại, tình cảm sâu nặng của Thi Sách dành cho Trưng Trắc. Sự đối lập hài hòa giữa lý tưởng và tình riêng trong lối diễn của nam nghệ sĩ đã giúp Thi Sách trở thành hình tượng bi hùng
Ảnh: HTV
Nhắc đến những phân đoạn kinh điển của Tiếng trống Mê Linh, không thể không nhắc đến cảnh trước lúc chia ly giữa Thi Sách và Trưng Trắc. Ở phân đoạn này, Thanh Nga và Thanh Sang đã hát: "Trong giây phút chia tay, tim nguyện ghi lời thề/ Tuy xa nhau muôn dặm dài, như có nhau kề vai trong chinh chiến, dẫu muôn đắng cay chi sờn/ Bầu trời Nam u tối, quân thù gieo bạo tàn/ Ta vui riêng đâu đành lòng, đem máu xương cùng muôn dân son sắt, nhớ nhau chớ quên câu thề...". Màn hòa giọng mùi mẫn của cặp đào kép gây xúc động mạnh với khán giả đương thời. Cặp đào kép đã thể hiện trọn vẹn sự lưu luyến, bịn rịn, ẩn trong những lời động viên, hẹn thề vừa da diết vừa hào hùng của Trưng Trắc và Thi Sách
Ảnh: HTV
Lớp diễn gây ám ảnh và xúc động bậc nhất trong Tiếng trống Mê Linh chính là cảnh Trưng Trắc lập bàn thờ tế sống chồng. Đó là phút tiễn biệt giữa hai người tri kỷ, gắn bó bằng tình yêu và cùng chung một chí hướng vì đại nghĩa, vì dân tộc. Bi kịch được NSƯT Thanh Nga truyền tải bằng ánh mắt đầy cảm xúc. Ánh mắt sâu thẳm, ở đó có nỗi đau đớn đến tột cùng, nhưng nỗi đau đó không thể che lấp chí khí và lòng quyết tâm của một vị nữ tướng. Tinh tế trong từng động tác hình thể, những động tác như cúi lạy, dâng lễ hay tiễn biệt đều được Thanh Nga thực hiện chậm rãi, có chủ đích. Sự thành công của lớp diễn khi khắc hoạ được nỗi đau đến tận cùng nhưng không làm mất đi khí phách nhân vật. Trưng Trắc vì thế hiện lên vừa là người vợ tiễn biệt chồng, vừa là một vị thủ lĩnh buộc phải vượt qua mất mát để gánh vác vận mệnh dân tộc
Ảnh: HTV
Trưng Trắc là trung tâm của quyền uy và lý tưởng vì đại nghĩa, trong khi Trưng Nhị qua diễn xuất của Hà Mỹ Xuân lại mang sắc thái mềm mại hơn, thiên về nội tâm và cảm xúc. Hà Mỹ Xuân đã thành công khai thác sâu tâm lý nhân vật, khiến lời trách cứ của Trưng Nhị vừa bi hùng, vừa oai phong, lại vừa chan chứa tình cảm. Tiếp nối mạch diễn, Trưng Trắc nhẹ nhàng khuyên giải em mình, cả hai cùng hòa giọng trong ba câu vọng cổ đầy xúc động. Sự tương đồng trong cách thể hiện và sự bổ trợ trong lối ca đã góp phần làm nổi bật tính cách nhân vật
Ảnh: HTV
Chính sự kết hợp giữa Thanh Nga và Hà Mỹ Xuân đã khiến lớp vốn không dài trở thành một điểm nhấn, đó chính là lớp Trưng Trắc đánh trống xuất quân sau khi tế sống chồng. Trong khoảnh khắc đó, Trưng Trắc đánh 3 tiếng trống ra quân với tất cả sự dằn xé nội tâm, lý trí phải vượt lên nỗi đau riêng để đặt nghĩa lớn dân tộc lên trên tình nhà. Khi Trưng Trắc chuẩn bị tự mình đánh trống xuất quân, Trưng Nhị nghẹn ngào nắm tay chị và xin được thay chị nổi trống tấn công. Nếu nỗi đau của Trưng Trắc gắn với mất mát người chồng, thì nỗi đau của Trưng Nhị lại nhân đôi, vừa thương anh rể, vừa xót xa cho chị mình. Qua giọng ca và diễn xuất của Hà Mỹ Xuân, nhân vật không chỉ toát lên sự bi thương mà còn bộc lộ một nỗi uất hận sâu sắc trước cảnh nước mất nhà tan
Ảnh: HTV
Lê Chân qua diễn xuất của NSƯT Ngọc Nuôi (trái) hay Thánh Thiên do nghệ sĩ Bích Sơn (phải) đóng đều mang màu sắc mạnh mẽ, dứt khoát của một nữ tướng nơi trận mạc. Lê Chân là một trong những nhân vật nữ tướng góp phần làm rõ bức tranh toàn cảnh về lực lượng khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Qua các lớp diễn, Lê Chân và Thánh Thiên hiện lên là hình tượng nữ tướng mạnh mẽ, quyết đoán, mang tinh thần chiến đấu. Nhân vật không thiên về nội tâm bi lụy mà nổi bật ở phong thái dứt khoát, tinh thần kỷ luật và khí chất quân sự. Trong tổng thể vở diễn, đây là tuyến nhân vật đại diện cho sức mạnh hành động
Ảnh: HTV
Khác Lê Chân hay Thánh Thiên, Nàng Tía do nghệ sĩ Kim Hương (phải) thể hiện lại mang đến sắc thái bình dân, gần gũi, Nàng Tía luôn xuất hiện với gánh bán rượu và giọng rao ngọt ngào. Cô được khen là có tính nết ôn hòa, hiền dịu với mọi người nhưng lại cứng rắn với giặc. Đằng sau hình ảnh cô bán rượu dễ thương đó chính là một do thám của quân ta, hàng ngày cứ gánh vò rượu đi bán nhằm qua mắt quân thù để tìm hiểu tin tức. Kim Hương thể hiện vai Nàng Tía với màu sắc tươi tắn, linh hoạt song lại pha chút nhí nhảnh. Khi Chương Hầu (trái) do nghệ sĩ Bảo Quốc đóng Hầu bị Mã Tắc quát nạt, hoảng sợ, Nàng Tía khéo léo khuyên nhủ: “Uống rượu vô là mật lưng hóa đầy, gan nhỏ thành to”. Tuy nhiên, vì đã bán mình cho giặc nên dù được chuốc rượu, Chương Hầu vẫn bộc lộ bản chất hèn nhát, tham sống sợ chết. Lớp diễn giữa Kim Hương và Bảo Quốc tạo nên những mảng màu hài hước, góp phần làm dịu không khí căng thẳng của vở tuồng
Ảnh: HTV
Qua diễn xuất của nghệ sĩ Ba Xây, cụ Đô Trinh được thể hiện với phong thái điềm đạm, chuẩn mực, mang màu sắc của một bậc lão thần hiểu thời cuộc. Đặc biệt, tiếng trống đồng vang dội trong lớp thắng trận ở cuối vở, do cụ Đô Trinh thể hiện, đã khiến nhiều khán giả “nổi da gà”. Nhiều người nghĩ đánh trống chỉ đơn thuần là dùng dùi gõ vào mặt da hay mặt gỗ để tạo ra âm thanh. Nhưng đằng sau đó là nội lực của người nghệ sĩ, là tâm cảm và nỗi lòng của người cầm dùi. Những điều ấy, có lẽ chỉ khi trải nghiệm sâu mới có thể cảm nhận trọn vẹn. Bởi ngày trước, chỉ cần nghe tiếng trống của nghệ sĩ Ba Xây, người xem đã thấy cả thân mình như rúng động, dâng lên một cảm xúc khó gọi thành lời. Với vai diễn cụ Đô Trinh, ông không hát nhiều, lời thoại cũng ít, nhưng lại dồn toàn bộ tư chất nghệ sĩ vào tiếng trống thiêng liêng trên sân khấu. Qua đó, ông như tái hiện phần nào hùng khí cha ông thuở bước ra trận, biến tiếng trống không chỉ là nhạc cụ sân khấu mà trở thành một biểu tượng kinh điển
Ảnh: HTV
Đông Bản (nghệ sĩ Quốc Nhĩ đảm nhận) là nhân vật đại diện cho tầng lớp trẻ giàu tinh thần yêu nước trong Tiếng trống Mê Linh. Qua cách thể hiện của nghệ sĩ Quốc Nhĩ, Đông Bản được khắc họa như một người trẻ có nhận thức rõ ràng về thời cuộc, mang trong mình lòng yêu nước và thái độ không chấp nhận sự áp bức. Dù không thuộc tuyến trung tâm, nhân vật vẫn góp phần thể hiện sự lan tỏa của tinh thần khởi nghĩa trong nhiều tầng lớp xã hội, từ đó làm nổi bật sức mạnh đoàn kết của dân tộc trong bối cảnh lịch sử
Ảnh: HTV
Về phía phản diện, nghệ sĩ Văn Ngà vào vai Tô Định. Nếu Mã Tắc hung hãn, kém trí và bồng bột, Tào Uyên ranh ma, gian xảo thì Tô Định lại là kiểu nhân vật hội tụ đầy đủ sự khôn ngoan và mưu lược. Chính sự tổng hòa này khiến mức độ hiểm độc của hắn trở nên thâm sâu và khó lường, qua đó trở thành đối thủ xứng tầm của Trưng Trắc trong cuộc đối đầu căng thẳng. Với cương vị chỉ huy, Tô Định không ngồi yên trong “văn phòng” mà trực tiếp đi thị sát, nắm bắt tình hình và “không để lọt bất kỳ chi tiết nào”
Ảnh: HTV
Ở Tô Định là sự bình tĩnh hiểm độc của kẻ coi đất nước Giao Chỉ như nằm trong lòng bàn tay, muốn ra tay lúc nào cũng được. Nghệ sĩ Văn Ngà không thiên về ca diễn, mà chủ yếu để nhân vật Tô Định thể hiện qua lời nói và ánh mắt, thậm chí chỉ một động tác lách mặt sang bên cũng đủ khiến khán giả phải dõi theo hướng nhìn ấy trong sự hồi hộp. Đây chính là thủ pháp tạo điểm nhấn đặc trưng trong cách xây dựng vai diễn của ông. Ngay cả dáng đi của Tô Định cũng được thể hiện như một con báo, nhẹ nhàng, lặng lẽ nhưng ẩn chứa sức mạnh bên trong, luôn trong trạng thái sẵn sàng “vồ mồi” bất cứ lúc nào
Ảnh: HTV
Cùng với thái thú Tô Định, Mã Tắc của NSND Hùng Minh hàng chục năm qua đã ngự trị trong lòng khán giả bởi tài diễn kép độc đáo, điêu luyện. Với vai diễn này, ông khắc họa rõ nét hình tượng Mã Tắc là một tên tướng hữu dũng vô mưu, thích chinh phục và lấy bạo lực làm công cụ thị uy. Khi đặt chân đến Luy Lâu thành hắn liên tục la hét, ra oai, thể hiện sự hung hăng và bản tính “say máu người”. Đi đến đâu, hắn cũng gieo rắc tang thương, giết chóc nhằm uy hiếp tinh thần nhân dân ta. Tuy nhiên, trước khí phách điềm tĩnh và bản lĩnh kiên cường của Trưng Trắc cùng tinh thần bất khuất của nghĩa quân, mọi sự hung hăng ấy dần bị chặn đứng
Ảnh: HTV
Khác với Mã Tắc, Tào Uyên (nghệ sĩ Hoàng Giang đóng) mang tính cách ranh ma, gian xảo nhưng lại thích sự an thân, hưởng lạc. Dù mang thân phận kẻ đi xâm lược, hắn vẫn tỏ ra nhút nhát, “mật nhỏ”, không thích trực tiếp đối đầu hay ra mặt
Ảnh: HTV
Kết cục của vở cải lương kinh điển Tiếng trống Mê Linh là cảnh Hai Bà Trưng cùng các tướng lĩnh giành thắng lợi, hô vang: "Đất nước Nam độc lập muôn đời". Trong khi đó, hai tên tướng lĩnh của địch là Tào Uyên và Mã Tắc bỏ mạng tại chiến trường, còn Tô Định tháo chạy về nước
Ảnh: HTV
Bình luận (0)