Thời cơ vàng để Việt Nam thành 'thiên đường mua sắm'

"Đòn bẩy kép" thúc đẩy tiêu dùng, du lịch và tăng trưởng kinh tế

Đề án "Phát triển các mô hình outlet tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045" xác định mục đích cốt lõi là chuyển đổi mô hình bán lẻ từ đơn thuần đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hằng ngày sang kết hợp "Mua sắm - Du lịch - Trải nghiệm". Mô hình này nhằm giữ chân dòng tiền nội địa, kích thích sức mua và thu hút nguồn chi tiêu ngoại tệ từ du khách quốc tế. Đồng thời, Đề án hướng tới việc tạo kênh phân phối chính ngạch, quy mô lớn cho hàng Việt Nam chất lượng cao, phấn đấu tỷ lệ hàng Việt tại các outlet thí điểm đạt từ 30 - 40%, đặc biệt là các sản phẩm OCOP từ 5 sao, sản phẩm Thương hiệu quốc gia và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Bên cạnh đó, việc chuẩn hóa khái niệm outlet chính hãng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ quản lý thị trường, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.

Về mục tiêu, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu hình thành ít nhất 1 mô hình outlet thí điểm chuẩn hóa, tích hợp định hướng phát triển outlet vào quy hoạch kinh tế - xã hội của các địa phương, hoàn thiện cơ chế quản lý riêng và xây dựng ít nhất 10 nhóm sản phẩm "Quà tặng quốc gia". Giai đoạn 2030 - 2045, mục tiêu là phát triển mạng lưới rộng khắp với mỗi vùng kinh tế trọng điểm (Bắc, Trung, Nam) có ít nhất một mô hình outlet quy mô lớn, hướng tới trở thành các "siêu tổ hợp" mua sắm - du lịch tầm cỡ, đủ sức cạnh tranh với các trung tâm mua sắm hàng đầu khu vực.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Đề án xác định ưu tiên và khuyến khích triển khai tại các tỉnh, thành phố đáp ứng tiêu chí thu nhập bình quân cao, mật độ dân cư đông hoặc là trung tâm du lịch lớn. Tại miền Bắc bao gồm Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh; miền Trung gồm Huế, Đà Nẵng, Khánh Hòa và miền Nam gồm TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh, An Giang.

Trong bối cảnh thế giới biến động, thị trường bán lẻ Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển đổi, Bộ Công thương kỳ vọng mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế sẽ trở thành "đòn bẩy kép" thúc đẩy tiêu dùng, du lịch và tăng trưởng kinh tế.

Quyết định của Bộ Công thương làm nức lòng các doanh nghiệp du lịch và thương mại. Bởi từ tháng 4.2019, trước khi đại dịch Covid-19 xuất hiện, TP.HCM đã rục rịch xây dựng đề án trở thành trung tâm mua sắm - thương mại của khu vực. Thế nhưng suốt nhiều năm trôi qua, mục tiêu này vẫn bỏ ngỏ, ngành du lịch TP vẫn chật vật trong việc tìm cách "móc hầu bao" du khách. Ý tưởng đưa Việt Nam trở thành "thiên đường mua sắm", hình thành nên những tổ hợp điểm đến "hái ra tiền" đưa vào tour inbound cũng được rất nhiều doanh nghiệp ấp ủ và mong chờ, song cũng vì thiếu hành lang pháp lý nên loạt ý tưởng vẫn nằm trên giấy nhiều năm qua.

Thạc sĩ Tăng Thông Nhân, Phó trưởng khoa Quản trị du lịch - nhà hàng - khách sạn, Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, đánh giá phát triển các tổ hợp outlet là một hướng đi đúng. Outlet không nên chỉ được nhìn dưới góc độ một mô hình bán lẻ để giải quyết hàng tồn, hàng giảm giá mà phải được đặt trong tổng thể phát triển du lịch, đặc biệt là du lịch mua sắm. Outlet có lợi thế là phục vụ phổ khách rất rộng, từ khách bình dân đến khách trung và cao cấp. Vì vậy, nếu tổ chức tốt, đây có thể trở thành một sản phẩm bổ sung đáng kể cho du lịch Việt Nam, giúp tăng chi tiêu của du khách chứ không đơn thuần tăng lượng khách.

ẢNH: N.A

Về vị trí, nếu thí điểm làng outlet ở khu vực TP.HCM, hướng gần sân bay Long Thành thì mô hình này tương đối giống cách Malaysia tổ chức các outlet trên hành trình du lịch và đường ra sân bay. Ở Malaysia, có những chương trình tour bố trí ngày cuối cùng để khách trả phòng sớm, đến outlet mua sắm trong nhiều giờ rồi từ đó di chuyển thẳng ra sân bay. Như vậy outlet trở thành một điểm trong hành trình du lịch chứ không phải một trung tâm thương mại đứng độc lập.

"Việt Nam đang có nhiều sản phẩm rất tốt như cà phê, tiêu, điều, chocolate, nông sản chế biến..., nhưng khâu thiết kế, bao bì và định vị ở phân khúc cao cấp vẫn còn hạn chế. Outlet nếu được làm bài bản còn có thể trở thành nơi đưa những sản phẩm này tiếp cận khách du lịch quốc tế ở một phân khúc cao hơn", thạc sĩ Tăng Thông Nhân nhìn nhận.

PGS-TS Đặng Thị Phương Anh (Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội) cũng đồng quan điểm giá trị của outlet còn nằm ở khả năng quảng bá sản phẩm "Made in Vietnam", đặc sản, hàng thủ công và những sản phẩm mang bản sắc địa phương. Nếu được tổ chức tốt, đây có thể trở thành một kênh để hàng Việt tiếp cận trực tiếp khách quốc tế, thay vì chỉ dừng ở thị trường tiêu dùng trong nước.

Theo bà Phương Anh, việc phát triển mô hình outlet tại Việt Nam là cần thiết trong bối cảnh ngành du lịch đang chuyển từ mục tiêu tăng số lượng khách sang nâng giá trị chi tiêu và hiệu quả kinh tế mà du khách mang lại. Những năm gần đây, lượng khách quốc tế đến Việt Nam tăng nhanh cho thấy sức hấp dẫn của điểm đến ngày càng lớn. Tuy nhiên, bài toán quan trọng không chỉ nằm ở số lượt khách mà còn ở việc khách chi tiêu bao nhiêu, sử dụng những dịch vụ nào và để lại giá trị kinh tế ra sao. Vì vậy, outlet có thể trở thành một trong những công cụ giúp kích thích tiêu dùng, kéo dài thời gian trải nghiệm và gia tăng mức chi tiêu của du khách.

4 năm cho 1 tổ hợp outlet, có quá trễ?

Nút thắt pháp lý đã mở, song mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam phấn đấu hình thành ít nhất 1 mô hình outlet thí điểm chuẩn hóa lại khiến nhiều chuyên gia và doanh nghiệp sốt ruột. Như vậy phải mất tới gần 4 năm nữa, Việt Nam mới có thể hình thành 1 khu outlet cho du khách tới tiêu tiền.

Thạc sĩ Tăng Thông Nhân đánh giá lộ trình như vậy là khá chậm. Với nền tảng pháp lý và năng lực hiện nay, Việt Nam hoàn toàn có thể triển khai sớm hơn thay vì chờ tới năm 2030 mới có mô hình outlet đầu tiên. Bởi một outlet đúng nghĩa không chỉ có hoạt động mua sắm mà phải hình thành đồng bộ hệ thống ăn uống, vui chơi giải trí, dịch vụ gia đình, thậm chí lưu trú và các hoạt động kinh tế đêm.

Vì thế, người dân địa phương cũng là một thị trường rất quan trọng chứ không chỉ khách quốc tế. Một gia đình ở TP.HCM hoặc các tỉnh lân cận hoàn toàn có thể dành cả ngày cuối tuần tại outlet nếu ở đó có mua sắm, ăn uống, vui chơi cho trẻ em và giải trí cho người lớn. Thậm chí, nếu quy mô đủ lớn, có thể hình thành chương trình du lịch 4 ngày 3 đêm, trong đó khách dành hai ngày tham quan TP.HCM, sau đó một ngày tới outlet mua sắm, ăn uống, nghỉ lại một đêm rồi sáng hôm sau tiếp tục mua sắm trước khi ra sân bay. "Mục tiêu cuối cùng là kéo dài thời gian lưu trú và tạo thêm lý do để du khách tiếp tục chi tiêu. Do đó, làm càng sớm thì lợi ích mang lại càng cao", vị này khuyến nghị.

Thực tế, từ cách đây hơn 10 năm khi Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đạt được thỏa thuận chung, ông Johnathan Hạnh Nguyễn, Chủ tịch Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), đã tiên phong muốn đầu tư ngay 1 - 2 trung tâm factory outlet đúng nghĩa tại Việt Nam; đồng thời muốn mở ngay 3 - 5 cửa hàng bán hàng hiệu miễn thuế trong nội thành với chi phí đầu tư giai đoạn đó khoảng 300 - 500 triệu USD. Theo ông Hạnh Nguyễn, ngay từ thời điểm đó các nước trong khu vực hầu như đều đã có loại hình cửa hàng này, chỉ Việt Nam là chưa có. Đó cũng chính là lý do bao năm qua du lịch mãi loay hoay trong bài toán khách quốc tế ít tiêu xài, thậm chí ngoại tệ còn chảy ngược ra nước ngoài bởi người dân đổ tiền đi du lịch, để được mua sắm.

Mặt khác, về mức độ cạnh tranh, nếu xét về tài nguyên và tốc độ tăng trưởng, Việt Nam tương đương, thậm chí hiện nay đã vượt Thái Lan. Tuy nhiên về lượng khách, chúng ta mới chỉ bằng 50% và mức chi tiêu của khách quốc tế thì chỉ bằng 40%. Vì thế, dù Việt Nam có nhiều tiềm năng tăng trưởng về số lượng, nhưng về chất lượng và dịch vụ cần được xem xét một cách nghiêm túc. Nếu chỉ tăng về số lượng mà khách chi tiêu ít, chất lượng không cải thiện thì đóng góp của ngành du lịch cho nền kinh tế không thể tương xứng.

Đặt trong bối cảnh Nghị quyết số 26 của Bộ Chính trị đã đề ra mục tiêu đến năm 2030 du lịch đóng góp trực tiếp từ 10 - 12% GDP, đón 45 - 50 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ 160 triệu lượt khách nội địa, và tổng thu từ khách du lịch đạt 80 - 90 tỉ USD... thì ngành du lịch phải thay đổi tư duy: không chỉ tạo ra chỗ chơi, mà phải tạo ra những tổ hợp điểm đến "hái ra tiền". Các "vũ khí hạng nặng" như hệ thống cửa hàng miễn thuế, factory outlet, casino, trung tâm mua sắm tập trung chỉ cần được kích hoạt, khai phá đúng hướng thì doanh thu du lịch Việt Nam sẽ lập tức tăng vọt gấp nhiều lần. Do đó, phải làm càng sớm càng tốt.

"Thái Lan, Singapore, Malaysia đã sắp đụng trần rồi, trong khi chúng ta còn dư địa rất nhiều. Hàng loạt cơ chế, chính sách quan trọng về Trung tâm tài chính, Khu thương mại tự do, Khu phi thuế quan, trung tâm logistics… cũng đã được ban hành. Cảng hàng không quốc tế Long Thành với quy mô 100 triệu khách/năm, trở thành hub của khu vực và thế giới cũng sắp chính thức khai thác thương mại. Bên cạnh đó, doanh nghiệp như IPPG đã đàm phán với các nhà cung cấp để đạt được mức giá bán bằng giá tại Pháp, Singapore và thấp hơn ở Trung Quốc dù bán lẻ và phải chịu thuế. Nếu được tạo điều kiện, chúng tôi chỉ cần 18 tháng để hình thành những khu factory outlet, cửa hàng miễn thuế dưới phố thì Việt Nam trở thành "thỏi nam châm" hút khách quốc tế tới tiêu tiền", ông Johnathan Hạnh Nguyễn nhấn mạnh.

Cần thêm cơ chế đặc thù

Để mục tiêu 18 tháng "khai sinh" được 1 tổ hợp outlet hoàn chỉnh, ông Johnathan Hạnh Nguyễn cho rằng cần thêm cơ chế đặc thù để giải quyết các nút thắt.

Đầu tiên, hệ thống hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) cho khách quốc tế hiện quá rườm rà, kém sức cạnh tranh. Muốn khuyến khích du khách chi tiêu, cần cấp bách số hóa và liên thông đồng bộ hệ thống 3 bên: doanh nghiệp - cơ quan thuế - hải quan dựa trên nền tảng hóa đơn điện tử. Đồng thời, phải cho phép hoàn thuế ngay tại điểm bán đối với một số nhóm hàng đủ điều kiện để kích thích du khách mua sắm liên tục. Song song, mạnh dạn mở lại mô hình mua sắm miễn thuế có kiểm soát bằng công nghệ số (truy xuất điện tử, quản lý hạn mức) tại các khu kinh tế cửa khẩu, khu phi thuế quan, khu thương mại tự do cho cả khách quốc tế và khách Việt.

Cùng với đó, quy hoạch chuyên nghiệp bán lẻ du lịch, xóa bỏ hình ảnh nhếch nhác. Nhà nước cần ban hành tiêu chí đầu tư, cơ sở vật chất tối thiểu nhằm quy hoạch lại các điểm bán lẻ một cách chuyên nghiệp, đưa hàng Việt Nam chất lượng cao và có mẫu mã đẹp mắt vào phục vụ du khách một cách sang trọng nhất. Lãnh đạo IPPG bày tỏ mong muốn Chính phủ biến việc này thành chiến lược quốc gia, giao KPI cụ thể cho các bộ, ngành: mỗi năm phải đưa được vài trăm đến vài ngàn thương hiệu Việt độc đáo vào các kênh bán lẻ du lịch một cách chuyên nghiệp.

Để xây dựng được những mô hình outlet thành công, theo "vua hàng hiệu" Johnathan Hạnh Nguyễn, quan trọng nhất là cần quỹ đất sạch và có chính sách ưu đãi. Bởi bản chất của outlet là bán hàng hiệu giảm giá quanh năm, biên lợi nhuận rất mỏng. Một trung tâm outlet quy mô vùng có khi cần số vốn khoảng 3.000 - 5.000 tỉ đồng và một quỹ đất đủ lớn, ở vị trí kết nối thuận tiện với sân bay, cảng biển hoặc các trung tâm du lịch. Luật Phát triển đô thị đã ghi nhận mô hình outlet, nhưng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược lại chỉ áp dụng cho dự án từ 10.000 tỉ đồng. Nói cách khác, outlet đã được gọi tên, nhưng cần có lối đi riêng để tiếp cận đất đai. Nếu giá đất quá cao, chi phí mặt bằng đắt đỏ thì doanh nghiệp Việt không thể trụ nổi. Khi đó, outlet sẽ biến thành sân chơi riêng của các thương hiệu ngoại. Đặc biệt, cần khẩn cấp gỡ bỏ rào cản trần khuyến mãi 50% vì nếu giảm giá quanh năm mà bị siết trần thì mô hình outlet chưa ra đời đã vi phạm luật.

"Khi một du khách quốc tế đến Việt Nam, mở ví mua một sản phẩm Việt mang về nước, đó chính là xuất khẩu tại chỗ. Hình thức này mang lại giá trị gia tăng cực cao vì không tốn chi phí logistics, không chịu rủi ro tỷ giá hay chi phí trung gian. Vì vậy, các doanh nghiệp thương mại du lịch cần được tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi, dòng tín dụng hỗ trợ như các doanh nghiệp xuất khẩu truyền thống để biến Việt Nam thành thiên đường mua sắm", ông Johnathan Hạnh Nguyễn nói.