Thu nhập thấp xót tiền trừ thuế

Đề xuất thu nhập vãng lai 3 triệu đồng/lần là quá thấp

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Dự thảo đề xuất tổ chức, cá nhân trả tiền lương, tiền công, tiền thù lao, tiền chi khác cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng hoặc ký hợp đồng lao động dưới 3 tháng mà mức thu nhập từ 3 triệu đồng/lần trở lên thì phải khấu trừ thuế, khai thuế thay, nộp thuế thay theo tỷ lệ 10% trước khi chi trả. So với mức đang áp dụng 2 triệu đồng hiện tại thì dự thảo đã nâng lên nhưng chuyên gia thuế Nguyễn Thái Sơn cho rằng mức 3 triệu đồng/lần là quá "chặt", không giải quyết được vấn đề phát sinh bất cập trong thời gian qua.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Theo ông Sơn, nhiều người lao động tự do hiện có thu nhập trong tháng chưa đến mức chịu thuế (mức giảm trừ gia cảnh - GTGC) nhưng mỗi lần nhận lại bị trừ thuế như vậy sẽ phát sinh hồ sơ hoàn thuế vào năm sau. Mà muốn hoàn thuế thì phải lấy chứng từ, làm thủ tục mới được, rất phiền phức. Chưa kể, mức 2 triệu đồng thu nhập vãng lai trừ thuế 10% đã áp dụng từ năm 2013 đến nay quá lạc hậu. Luật thuế TNCN áp dụng từ năm 2009 đến nay bị đánh giá là lạc hậu thì mức GTGC cũng đã được điều chỉnh tăng 3 lần, từ 4 triệu đồng/tháng đối với người nộp thuế lên 15,5 triệu đồng/tháng, người phụ thuộc từ 1,6 triệu đồng lên 6,2 triệu đồng. 

Trong khi đó, thu nhập vãng lai khấu trừ thuế vẫn 2 triệu đồng trong hơn một thập niên. Do vậy, dự thảo đề xuất tăng lên 3 triệu đồng vẫn chưa phù hợp với tốc độ điều chỉnh của mức GTGC. Thực tế, vào năm 2017, nghĩa là cách đây gần chục năm, cơ quan thuế cũng đã đề xuất mức thu nhập vãng lai nâng lên 5 triệu đồng/lần nên đề xuất mức 3 triệu đồng/lần hiện nay cũng chưa phù hợp. "Trong lần thay đổi này, nếu được thì nên tăng thu nhập tính thuế lên 5 - 10 triệu đồng/lần, vì trước sau gì người nộp thuế cũng phải thực hiện quyết toán thuế năm nên không sợ thất thu thuế. Việc tăng thu nhập vãng lai lên sẽ bỏ bớt được các thủ tục thuế, giảm gánh nặng hành chính không có lợi cho người dân và cả nhà nước", ông Nguyễn Thái Sơn nói.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, cho rằng cách tạm khấu trừ thuế 10% hiện nay gây thiệt thòi cho người lao động có thu nhập thấp và trung bình. Chưa kể sự phức tạp trong việc tính thuế, kê khai, quyết toán thuế, thủ tục thuế khi duy trì cách tính thuế 10% đối với doanh nghiệp (DN), người lao động và cả cơ quan thuế. Do đó ông Tuấn đề xuất bỏ cách tính thuế 10% (các khoản thu nhập từ tiền lương, tiền công), chỉ áp dụng cách tính thuế theo bậc lũy tiến đối với cá nhân cư trú và tính thuế 20% thu nhập chịu thuế đối với cá nhân không cư trú. Như vậy sẽ bỏ được sự phức tạp trong cách tính thuế, thủ tục thuế khi người lao động cam kết, quyết toán thuế, giảm thiểu thời gian xử lý thuế, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp và người lao động, cũng như giảm thiểu thời gian hậu kiểm của cơ quan thuế...

Ông Lê Văn Tuấn phân tích, những người thu nhập thấp hoặc trung bình trong xã hội phải làm cam kết, hoặc phải tạm khấu trừ thuế nhưng cuối năm lại phải làm thủ tục quyết toán thuế để hoàn lại số thuế TNCN đã khấu trừ trong năm. Nhiều trường hợp người lao động không được hoàn thuế vì nhiều khó khăn phát sinh, cản trở hay mất thời gian hoàn thuế, mất thời gian xin biên lai khấu trừ thuế từ doanh nghiệp. Có người gặp khó khăn vì không rành thủ tục quyết toán thuế, phải mất chi phí cho bên cung cấp dịch vụ để hoàn thuế… Việc có quá nhiều người thu nhập dưới ngưỡng giảm trừ gia cảnh, hoặc dưới ngưỡng tính thuế 10% làm thủ tục hoàn thuế sẽ làm tăng số lượng hồ sơ hoàn thuế cuối năm. Điều này làm tăng gánh nặng xử lý công việc của cơ quan thuế, tăng chi phí xử lý thủ tục hoàn thuế. Bản thân DN thì mất thời gian xử lý biên lai khấu trừ thuế để cung cấp cho một lượng lớn người lao động có nhu cầu. Nếu bỏ được cách tính thuế 10%, và áp dụng cách tính thuế theo bậc lũy tiến, có thể giúp giảm bớt số lượng hồ sơ hoàn thuế của người thu nhập thấp trong xã hồi, từ đó giảm thiểu được chi phí tuân thủ và chi phí xã hội.

Cần nâng mức thu nhập xác định người phụ thuộc

Một quy định được phản ánh lạc hậu rất nhiều lần nhưng cũng chưa được điều chỉnh, đó là ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc là 1 triệu đồng/tháng, quy định từ năm 2013 đến nay đã quá lỗi thời khiến nhiều trường hợp không đủ chi tiêu nhưng rơi vào diện không được tính là người phụ thuộc.

Quy định thu nhập trên 1 triệu đồng không được tính là người phụ thuộc thậm chí còn thấp hơn so với chuẩn nghèo của VN. Cụ thể, Nghị định 351/2025 quy định chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021 - 2025, hộ nghèo được xác định là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 2,2 - 2,8 triệu đồng trở xuống.

Tương tự, lương tối thiểu là mức lương thấp nhất được trả cho người lao động làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình cũng tăng hằng năm. Theo Nghị định số 293/2025, lương tối thiểu được chia theo vùng với mức từ 3,7 - 5,31 triệu đồng/tháng. Nhìn trên cục diện đó có thể thấy mức 1 triệu đồng nói trên chưa được sửa đổi là hết sức vô lý.

TS Nguyễn Ngọc Tú, giảng viên Trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, nhận xét quy định ngưỡng thu nhập tính người phụ thuộc hiện đã quá lạc hậu khi thu nhập bình quân đầu người đều tăng gấp 2 -3 lần. Điều đáng nói là mức GTGC cho người phụ thuộc đã được điều chỉnh tăng lên trong thời gian qua, đây cũng là mức chi phí căn bản đối với nhu cầu sống của một người. Chính vì vậy có thể căn cứ theo mức GTGC cho người phụ thuộc làm điều kiện để xác định người phụ thuộc. Mức GTGC cho người phụ thuộc hiện nay là 6,2 triệu đồng/tháng thì những người có thu nhập dưới mức này được xem là phụ thuộc.

Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM cũng cho rằng với chi phí sống và giá cả hàng hóa, dịch vụ như hiện nay, mức tối thiểu để một người có thể sinh hoạt bình thường là phải cao hơn mức lương cơ sở (2,34 triệu đồng/tháng). Từ đó, hiệp hội này đề xuất tăng ngưỡng thu nhập để xác định người phụ thuộc lên 2,5 triệu đồng/tháng. Đồng thời, cần áp dụng cơ chế linh hoạt, cho phép người nộp thuế được giảm trừ phần chênh lệch giữa thu nhập thực tế của người phụ thuộc và mức giảm trừ chuẩn.