Thực phẩm nhập khẩu 'đứng hình' vì chờ hướng dẫn

Doanh nghiệp sốt ruột chờ hướng dẫn

Sáng 30.1, chị Hoàng Băng Thanh, chuyên kinh doanh trái cây nhập khẩu tại TP.HCM, hoảng hốt khi hàng hóa nhập khẩu của mình bị giữ tại cảng và không được thông quan. Chị Băng Thanh cho biết đang nhập khẩu lô nho Úc (đi máy bay) và lô nho nhập Nam Phi trên đường cập cảng. Với tình hình "đóng băng" hiện tại ngay cao điểm tiêu thụ tết khiến nguy cơ thua lỗ, đội thêm chi phí và mất cơ hội kinh doanh.

ẢNH: QLTT

Chia sẻ với PV, anh L.T.T, một chuyên viên thuộc doanh nghiệp dịch vụ logistics ở Hà Nội, cho biết không chỉ mặt hàng hoa quả mà các loại thực phẩm đông lạnh nhập khẩu như thủy hải sản cũng đang tạm thời dừng hàng. Anh Võ Thiệt, chuyên cung cấp dịch vụ hải quan, kiểm nghiệm, công bố sản phẩm các doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm, than thở: "Hiện nay tất cả các cơ quan quản lý đều ngừng nhận hồ sơ đăng ký an toàn thực phẩm (ATTP) để chờ hướng dẫn. Hàng trăm, hàng ngàn container đang nằm chờ ở cảng. Chi phí lưu container, lưu bãi, chạy điện... vô cùng lớn phát sinh từng ngày. "Dẫu rằng luật ATTP và Nghị định 46/2026 nhằm quy định chặt chẽ hơn về ATTP, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, nhưng hãy cho doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị. Nghị định ban hành có hiệu lực ngay lập tức, các bên ngưng nhận hồ sơ, doanh nghiệp đứng hình hết", anh Thiệt nói.

Chị Ngọc Mai, doanh nghiệp chuyên nhập khẩu cá hồi, đứng ngồi không yên khi lô hàng cá tươi nhập về đang phải lưu kho chưa biết đến lúc nào mới được thông quan. Anh Nguyễn Phong, doanh nghiệp tại Gia Lâm (Hà Nội), thì sốt ruột vì lô hàng bánh kẹo có hạn sử dụng ngắn nhập về đến cảng nhưng không thông quan được, vì hồ sơ gửi mấy nơi đều bị trả về. "Nếu bắt buộc phải chờ thêm nữa thì hàng hóa giảm chất lượng, giảm thời hạn sử dụng và tăng thêm chi phí lưu kho. Tôi lo lắng lắm nhưng không biết xử lý bằng cách nào?", anh Phong chia sẻ.

Theo ghi nhận của Thanh Niên, ngày 26.1, các cơ quan kiểm định chất lượng hàng hóa như Trung tâm kỹ thuật 3 (Quatest 3) thông báo tạm dừng tiếp nhận hồ sơ đăng ký kiểm tra nhà nước thực phẩm nhập khẩu. Việc tạm ngừng tiếp nhận này được thực hiện từ ngày 29.1.2026 cho đến khi có thông báo mới. Một chuyên gia hải quan giải thích, luật ATTP có hiệu lực từ ngày 1.1.2026 và Nghị định 46 có hiệu lực từ ngày ký (26.1), trong đó có những quy định thay đổi gần như 100%. Cụ thể, bản đăng ký công bố sản phẩm năm 2026 sẽ có thời hạn hiệu lực cố định là 3 năm chứ không còn là vô thời hạn như trước đây nữa, điều này có nghĩa là doanh nghiệp phải chủ động theo dõi để đăng ký lại định kỳ. Quy trình công bố cũng được thực hiện hoàn toàn trực tuyến, các doanh nghiệp sẽ phải nộp hồ sơ thông qua cổng dịch vụ công quốc gia. Việc này thực sự là một bước tiến quan trọng trong việc số hóa thủ tục giúp mọi thứ trở nên minh bạch và hiệu quả hơn. Nhưng vì đột ngột nên khiến mọi việc bị ách tắc.

Quản lý chất lượng thực phẩm như thế nào?

Trong khi đó, quản lý ATTP đang là một áp lực nặng nề đối với các cơ quan quản lý. Theo lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm: "Thời điểm cuối năm thường phát sinh nhiều nguy cơ mất an toàn thực phẩm do sản xuất nhỏ lẻ, chế biến thủ công, điều kiện bảo quản không đảm bảo. Bên cạnh đó, tình trạng hàng giả, hàng nhái, thực phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ vẫn còn diễn biến phức tạp, dễ len lỏi vào bữa ăn của người dân nếu thiếu sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Đặc biệt, giáp tết, ai cũng bận rộn và cần mua nhiều thứ trong thời gian ngắn. Việc này khiến không ít người tiêu dùng mua hàng theo cảm tính, ít đọc nhãn mác, không kiểm tra nguồn gốc hoặc bị hấp dẫn bởi giá rẻ, khuyến mãi lớn. Các đối tượng bán hàng kém chất lượng nắm rõ tâm lý đó và tung hàng ồ ạt, lợi dụng sự vội vàng để tiêu thụ sản phẩm không đảm bảo. Khi người tiêu dùng thiếu cảnh giác, nguy cơ mất an toàn thực phẩm càng tăng cao".

ẢNH: QUANG THUẦN

Một lãnh đạo Chi cục Quản lý thị trường TP.HCM cũng lo ngại: Càng gần đến Tết Nguyên đán thì nguy cơ thực phẩm bẩn xâm nhập vào thị trường là lớn, đặt ra nhiều nguy cơ cho sức khỏe người tiêu dùng. Chính vì vậy, việc tập trung lực lượng kiểm tra, phát hiện, xử lý nghiêm, tạo lá chắn vững chắc, ngăn thực phẩm bẩn tuồn vào thị trường đang là nhiệm vụ trọng tâm được đơn vị triển khai trong thời gian gần đây.

Thực tế, hàng loạt vụ thực phẩm bẩn, pha trộn hóa chất, dùng nguyên liệu mất vệ sinh bị phát hiện trong thời gian gần đây đã gióng lên hồi chuông báo động về tình hình ATTP.

Tuy nhiên, việc ban hành Nghị định nhưng lại chưa có hướng dẫn rõ ràng khiến doanh nghiệp bị ảnh hưởng, nhất là ngay thời điểm chuẩn bị tiêu thụ lễ tết và cơ quan quản lý chuẩn bị nghỉ tết, việc hỗ trợ cho doanh nghiệp sẽ chậm hơn.

Trả lời phỏng vấn của Thanh Niên, luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm trọng tài thương mại Luật gia VN, hệ lụy lớn nhất khi có luật mà thiếu Nghị định hay Thông tư hướng dẫn chính là tình trạng "luật treo". Các cơ quan thực thi tại địa phương thường có tâm lý e ngại, sợ sai phạm khi phải tự giải thích luật, nên chọn giải pháp an toàn là tạm ngưng tiếp nhận hồ sơ.

Để giải quyết hậu quả của những tình huống này, các cơ quan quản lý thường phải dùng đến các biện pháp tình thế mang tính hành chính như ban hành Công văn hướng dẫn tạm thời hoặc tổ chức các cuộc họp liên ngành để thống nhất cách làm. Tuy nhiên, các văn bản này thường không có giá trị pháp lý cao bằng Thông tư và không giải quyết được triệt để vấn đề trách nhiệm của cán bộ thực thi. Trong một số trường hợp khẩn cấp, Chính phủ phải ban hành các Nghị quyết chuyên đề để tháo gỡ nút thắt, cho phép áp dụng các quy định cũ hoặc vận dụng trực tiếp các nguyên tắc chung của luật mới trong khi chờ đợi văn bản hướng dẫn chính thức.

Ông Nguyễn Văn Mười - Phó tổng thư ký Hiệp hội Rau quả VN, nhận định: "Trong bối cảnh cuối năm, việc kinh doanh, lưu thông hàng hóa của các doanh nghiệp rất quan trọng, đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ thì nguồn vốn của họ có thể dồn vào những lô hàng ở thời điểm này, nếu bị ách tắc và không đưa hàng ra bán kịp lúc có thể dẫn đến phá sản. Chính vì vậy, Hiệp hội kiến nghị cơ quan quản lý nên linh động có những giải pháp tháo gỡ, không thể từ chối tiếp nhận và đẩy doanh nghiệp vào thế khó khăn. Nếu luật ban hành mà chưa có thông tư hướng dẫn cụ thể thì nên áp dụng theo những quy định cũ trước đó, hoặc có những giải pháp tạm thời để giải tỏa hàng hóa và đưa vào lưu thông".