Tiêm vắc xin cúm ‘đúng mùa’ để tối ưu hiệu quả bảo vệ

Các chuyên gia lưu ý, người dân cần tiêm loại vắc xin mới nhất, đúng theo từng mùa cúm và khu vực dịch tễ để tối ưu hiệu quả bảo vệ.

Sự nguy hiểm của cúm mùa

Các chuyên gia y tế cảnh báo cúm mùa là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút cúm gây nên, có khả năng lây lan nhanh và dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.

Cúm mùa có thể gây viêm phổi nặng, suy hô hấp, viêm cơ tim, viêm não, làm trầm trọng thêm các bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, hen suyễn…

Thực tế, mỗi năm thế giới ghi nhận có khoảng 1 tỉ người mắc cúm, 3-5 triệu ca nặng, hàng trăm nghìn ca tử vong liên quan đến cúm mùa.

Đại diện Viện Vắc xin và sinh phẩm y tế (IVAC) cho biết điểm đặc biệt nguy hiểm của vi rút cúm là khả năng biến đổi liên tục theo từng năm. Các chủng cúm mới xuất hiện khiến miễn dịch cũ suy giảm hiệu quả bảo vệ, do đó việc phòng bệnh bằng vắc xin cần được cập nhật thường xuyên theo khuyến cáo của WHO.

Việt Nam là quốc gia có khí hậu nhiệt đới, cúm lưu hành quanh năm và thường bùng phát theo các đợt dịch. Vì vậy, chủ động tiêm phòng cúm được xem là biện pháp hiệu quả để giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế biến chứng nặng và giảm áp lực lên hệ thống y tế.

Vắc xin cúm giúp giảm nguy cơ biến chứng và tử vong

Các chuyên gia y tế khẳng định vắc xin cúm là biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất đối với cúm mùa. Tiêm phòng không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc cúm mà còn làm giảm đáng kể nguy cơ nhập viện, biến chứng nặng và tử vong.

Hiện nay, tại Việt Nam đang lưu hành 4 loại vắc xin cúm mùa, trong đó có 3 loại nhập khẩu từ Pháp, Hà Lan, Hàn Quốc và một loại vắc xin do Việt Nam tự sản xuất. Điểm chung của cả 4 loại vắc xin này là đều được sản xuất theo công nghệ vắc xin bất hoạt, có thành phần tương đương nhau. 

Đại diện IVAC cho biết, miễn dịch do vắc xin cúm tạo ra thường kéo dài khoảng 6 - 12 tháng. Trong khi đó, vi rút cúm luôn biến đổi theo từng mùa dịch, nên người dân cần tiêm nhắc lại định kỳ để duy trì hiệu quả bảo vệ.

Tất cả người dân từ 6 tháng tuổi trở lên đều được khuyến cáo tiêm phòng cúm. Đặc biệt, các nhóm nguy cơ cao như trẻ em dưới 6 tuổi, người trên 65 tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh nền, nhân viên y tế… càng cần chủ động tiêm phòng.

Đối với phụ nữ mang thai, tiêm vắc xin cúm không chỉ bảo vệ sức khỏe cho người mẹ mà còn giúp truyền kháng thể sang thai nhi. Những kháng thể này có thể bảo vệ trẻ sơ sinh trong những tháng đầu đời, trước khi trẻ đủ 6 tháng tuổi để được tiêm phòng cúm lần đầu.

Theo các chuyên gia, ở những nhóm nguy cơ cao, có thể cân nhắc tiêm nhắc lại vắc xin cúm 2 lần/năm nhằm tăng cường hiệu quả bảo vệ trong bối cảnh cúm lưu hành quanh năm tại Việt Nam.

WHO khuyến cáo chuyển từ vắc xin cúm 4 chủng sang 3 chủng

Trước đây, WHO khuyến cáo sử dụng vắc xin cúm mùa 4 chủng (A/H1N1, A/H3N2, B/Yamagata và B/Victoria). Tuy nhiên, sau đại dịch Covid-19, chủng cúm B/Yamagata gần như không còn được ghi nhận lưu hành trên toàn cầu.

Dựa trên dữ liệu dịch tễ học và giám sát vi rút cúm toàn cầu, WHO đã đưa ra khuyến cáo loại bỏ thành phần B/Yamagata khỏi vắc xin cúm mùa. Các khuyến nghị được WHO công bố trong các năm gần đây đều giữ nguyên quan điểm và khuyến cáo chuyển sang sử dụng vắc xin cúm mùa 3 chủng.

Nhiều quốc gia như Mỹ và các nước thuộc Liên minh châu Âu cũng đã chính thức chuyển sang sử dụng vắc xin cúm mùa 3 chủng cho các mùa cúm gần đây.

Theo các chuyên gia, vắc xin cúm 3 chủng tập trung bảo vệ chống lại hai chủng cúm A phổ biến là H1N1, H3N2 và một chủng cúm B dòng Victoria - những chủng đang lưu hành thực tế. Việc loại bỏ chủng B/Yamagata giúp tối ưu hóa quá trình sản xuất vắc xin, tập trung vào các chủng gây bệnh thực tế và hạn chế đưa vào cơ thể thành phần kháng nguyên không còn cần thiết. Đồng thời, vắc xin 3 chủng vẫn bảo đảm tính an toàn, khả năng sinh miễn dịch và hiệu quả phòng bệnh.

Tiêm vắc xin "đúng mùa" để tối ưu hiệu quả bảo vệ

Một trong những lưu ý quan trọng khi tiêm phòng cúm là lựa chọn đúng loại vắc xin theo mùa dịch Bắc bán cầu hoặc Nam bán cầu. 

Theo các chuyên gia, Việt Nam có đặc điểm khí hậu đa dạng nên cúm mùa được chia thành hai giai đoạn chính: mùa cúm Bắc bán cầu thường từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau, còn mùa cúm Nam bán cầu thường từ tháng 4 đến tháng 9.

WHO hằng năm đều đưa ra khuyến cáo riêng về thành phần chủng vi rút cho vắc xin cúm Bắc bán cầu và Nam bán cầu nhằm phù hợp với các chủng cúm lưu hành thực tế ở từng khu vực và từng thời điểm.

Đại diện IVAC cho biết, người dân nên ưu tiên lựa chọn loại vắc xin mới nhất, phù hợp đúng mùa cúm để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu.

Các chuyên gia lưu ý, về nguyên tắc người dân vẫn có thể tiêm vắc xin Nam bán cầu trong mùa dịch Bắc bán cầu và ngược lại. Tuy nhiên, hiệu quả bảo vệ có thể không tối ưu do thành phần chủng vi rút trong hai loại vắc xin được cập nhật theo đặc điểm lưu hành khác nhau.

Do đó, tiêm đúng loại vắc xin theo đúng mùa dịch, đúng khuyến cáo WHO sẽ giúp cơ thể được bảo vệ hiệu quả nhất.