Tiên Phước, thủ phủ trầm hương đất Quảng, chuyện ‘uy - linh’ của cha và con

Quang Viên- quangvientn@gmail.com

11/10/2026 14:00 GMT+7

Cha con ông Quân cho rằng người làm nghề trầm hương phải giữ cho bằng được cái tâm trong sáng và thơm như hương trầm. Nếu không giữ được uy tín, linh khí của trầm thì 'trời không cho ngóc đầu lên được'.

Về Tiên Phước, quê hương cụ Huỳnh Thúc Kháng, nay thuộc TP.Đà Nẵng, nhắc đến những người gắn bó, "thiện lương" với nghề trầm hương, nhiều người "chỉ điểm" ông Trần Văn Quân và con trai Trần Quốc Sơn, biệt danh Sơn "Trầm".

Người cha từng băng rừng tìm trầm, giữ nghề trầm, đến người con tiếp nối bằng cách làm mới sản phẩm. Nhưng giữa những đổi thay của thị trường, điều họ cùng trăn trở là phải giữ được chữ tín cho nghề trầm hương. Lãnh đạo Đoàn xã Thạnh Bình, TP.Đà Nẵng, còn khẳng định: "Anh Sơn là tấm gương tiêu biểu của đoàn viên thanh niên tại địa phương".

Từ người vô rừng tìm trầm hương đến xưởng sản xuất

Chúng tôi tìm đến cơ sở sản xuất các sản phẩm từ trầm hương của ông Trần Văn Quân ở xã Thạnh Bình, TP.Đà Nẵng. Trong xưởng, những người thợ đang phân loại từng mảnh gỗ cây dó, người chẻ, người tỉa, người nghiền nguyên liệu… Nhiều khối gỗ thô nằm cạnh các mảnh trầm sẫm màu, tỏa hương thơm quyến rũ.

Ông Quân (58 tuổi) đến với nghề tìm trầm từ năm mới 11 tuổi, nối tiếp người cha Trần Ngọc Châu. Thuở ấy, tìm trầm là cuộc mưu sinh nhọc nhằn giữa núi rừng. Người đi tìm trầm phải biết nhận diện cây dó bầu, lần theo dấu hiệu tích trầm, nhưng không phải cây dó nào cũng có trầm. "Trầm hương là linh khí của trời đất nên người hữu duyên, được trời, được thần linh đãi mới gặp", ông Quân nhắc lại thời "ngậm ngải tìm trầm".

Khi trầm hương không còn khai thác được ngoài tự nhiên, ông Quân chuyển sang làm quế. Nhưng hương trầm mê hoặc không thể nào dứt trong tâm trí ông. Năm 1995, ông quay lại với nghề trầm hương, nhưng lần này là sản xuất các mặt hàng trầm hương tại nhà.

Ông mua cây dó bầu có trầm từ các vườn ở Tiên Phước trước đây, đưa về xoi, tỉa để tạo thành những khối hoặc mảnh trầm thành phẩm rồi bán cho thương lái. Phần giác gỗ, dăm vụn được dùng làm nhang và nụ trầm.

Năm 2014, ông mở rộng cơ sở sản xuất, đồng thời để Trần Quốc Sơn tham gia sâu hơn vào công việc. Nhưng hành trình nối nghiệp của Sơn thực tế bắt đầu sớm hơn. Đó là những lần theo cha đi khắp các vườn tìm mua dó bầu về xoi trầm, chứng kiến sự nhọc nhằn của người làm nghề trầm và hiểu rằng phía sau mỗi khối gỗ dó có trầm là bao công sức, may rủi…

Sơn từng nhận giấy báo trúng tuyển Trường đại học Sư phạm Huế, chuyên ngành báo chí. Tuy nhiên, gia đình gặp khó khăn trong giai đoạn kinh tế suy thoái, việc làm ăn bị ảnh hưởng, sau khi cân nhắc, anh không theo học đại học mà anh quyết định nối nghiệp cha.

Sơn bắt đầu từ những việc nhỏ nhất như đóng gói nhang, nụ trầm, phân loại nguyên liệu, học cách xử lý phôi trầm. Cha truyền cho anh kinh nghiệm nhận biết trầm, chọn nguyên liệu và chế tác trầm mỹ nghệ, làm nhang trầm và nụ trầm… Những kiến thức ấy không thể chỉ học qua sách vở, mà phải được tích lũy từ thực tế, qua từng sản phẩm.

Từ người thợ trẻ làm theo hướng dẫn của cha, Sơn dần nắm được các công đoạn sản xuất. Những bài học về cách chọn gỗ, giữ phần trầm quý và tận dụng nguyên liệu... không chỉ giúp anh làm nghề thành thạo, mà còn đặt nền móng cho hướng phát triển mới sau này.

Với hai cha con anh, truyền nghề không đơn thuần là chuyển giao kỹ thuật, mà còn là trao lại cách ứng xử với nghề. Họ hiểu giá trị nguyên liệu, trân trọng công sức lao động và không vì lợi ích trước mắt mà đánh đổi uy tín.

Người nối nghiệp đổi mới, giữ chữ tâm

Tại xưởng sản xuất tại phường Hòa Xuân, TP.Đà Nẵng của Sơn, tôi chứng kiến "tư duy đổi mới" trong cách đa dạng hóa sản phẩm trầm hương của chàng trai trẻ sinh năm 1993 này.

Từ nhang trầm, nụ trầm ở xưởng sản xuất của hai cha con tại xã Thạnh Bình, Sơn đưa trầm hương "xuống phố" thật sự để phát triển thêm các sản phẩm trầm nguyên khối, trầm mảnh, vòng tay và đồ trang sức...

Sơn cho biết, sản phẩm của anh cũng từng tham gia nhiều triển lãm ở nước ngoài, góp phần giới thiệu trầm hương quê nhà đến thị trường ngoài nước. Sự thay đổi ấy cho thấy người con không chỉ tiếp nối công việc của cha mà còn tìm cách đưa trầm hương ở vùng đất từng được mệnh danh là "thủ phủ trầm hương đất Quảng" đi xa hơn.

Tuy vậy, khi trò chuyện với Sơn, tôi nhận ra anh không xem quy mô hay thị trường là thước đo duy nhất của thành công. Điều anh nhấn mạnh là chất lượng nguyên liệu và sự trung thực với khách hàng. "Làm nghề này mà không có tâm thì có thể giàu nhanh, nhưng chắc chắn cũng mau sập tiệm", Sơn chia sẻ.

Với anh, mỗi sản phẩm không chỉ là món hàng mà còn gắn với niềm tin của người mua. Nguyên liệu phải đúng như lời giới thiệu, sản phẩm phải được làm cẩn thận; người bán không thể vì lợi ích trước mắt mà đánh đổi uy tín lâu dài.

Hỏi ông Quân tâm niệm của mình về nghề trầm hương, ông cũng tâm tình: "Vô thường ở bất cứ chỗ nào, cho nên cái nghề làm trầm ni mình làm trái lương tâm, có ngày cũng lộ ra".

Quan niệm ấy rõ ràng được Sơn tiếp nhận từ cha. Với anh, niềm tin tâm linh gắn với trầm hương phải đi cùng cách hành nghề trung thực. Sơn cho biết khi mới vào nghề, cha anh đã nhắc anh làm nghề trầm hương thì phải giữ cho bằng được cái tâm trong sáng, thơm như hương trầm. Nếu không, "trời không cho ngóc đầu lên được".

Khi nguồn trầm tự nhiên ngày càng khan hiếm còn đặt ra bài toán gìn giữ nghề lâu dài. Sơn cho biết anh quan tâm lựa chọn nguyên liệu, giữ lại và chăm sóc những cây dó bầu có giá trị tại quê nhà. Theo anh, phát triển sản xuất không thể tách rời trách nhiệm với nguồn nguyên liệu và thiên nhiên.

Rời xưởng sản xuất trầm hương của cha con ông Quân, tôi nghĩ đến hành trình và cái tâm đáng quý của hai cha con sống ở quê hương cụ Huỳnh này. Người cha luôn khắc khoải giữ nghề và uy tín cho trầm hương xứ sở. Người con tiếp nối bằng những sản phẩm đa dạng và cách làm chủ động hơn.

Họ khác nhau ở phương thức, nhưng gặp nhau ở nỗi lo chung: trầm hương Tiên Phước không thể chỉ được nhớ đến bởi giá trị hay giá bán, mà phải được nhận diện bằng chất lượng và uy tín.

Nghề có thể đổi thay, sản phẩm có thể đi xa hơn, nhưng chữ tín không thể đem ra mặc cả. Với cha con ông Quân, giữ được điều ấy cũng chính là giữ phần hương cốt "uy - linh" của nghề trầm hương quê nhà.

Nhận xét của Ban chấp hành Đoàn xã Thạnh Bình

"Anh Trần Quốc Sơn là một thanh niên tiểu biểu ở địa phương. Anh Sơn có tinh thần nỗ lực trong lao động, sản xuất, phát triển kinh tế và có ý thức trách nhiệm với cộng đồng địa phương.

Bên cạnh việc tích cực lao động, phát triển nghề trầm hương, anh còn quan tâm, sẻ chia và thường xuyên hỗ trợ các em thiếu nhi có hoàn cảnh khó khăn, người cao tuổi neo đơn và những trường hợp có hoàn cảnh kém may mắn trên địa bàn.

Anh là tấm gương thanh niên biết kết hợp giữa phát triển kinh tế gia đình với trách nhiệm xã hội, góp phần xây dựng hình ảnh người thanh niên thời đại mới năng động, sáng tạo, giàu lòng nhân ái và sẵn sàng chung tay vì cộng đồng".