Tòa nhà 162 năm tuổi giữa trung tâm TP.HCM, cổ hơn nhà thờ Đức Bà

Giá trị di sản đặc biệt của TP.HCM

Ngay giữa khu trung tâm sầm uất bậc nhất TP.HCM, tồn tại một tòa nhà hơn 162 năm mà nhiều người đi ngang mỗi ngày nhưng ít ai biết đến. Đó là Dinh Thượng Thơ (59 - 61 Lý Tự Trọng, phường Sài Gòn), một trong những công trình hành chính cổ Sài Gòn xưa.

Công trình được xây dựng từ năm 1864, do kiến trúc sư Marie-Alfred Foulhoux thiết kế và có lịch sử lâu đời hơn nhà thờ Đức Bà.

Tòa nhà cổ sở hữu vị trí "kim cương" gần phố đi bộ Nguyễn Huệ và nằm kế bên trụ sở HĐND - UBND TP.HCM (góc đường Lý Tự Trọng - Đồng Khởi, phường Sài Gòn, quận 1 cũ).

ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG

Theo ghi nhận của phóng viên Báo Thanh Niên, tòa nhà cổ có màu vàng kem sang trọng được xây dựng theo kiến trúc Pháp.

Dinh Thượng Thơ có bố cục đối xứng hình chữ U ôm lấy khoảng sân trung tâm. Dù đã trải qua hơn 1,5 thế kỷ nhưng nhiều chi tiết nguyên bản vẫn được giữ lại, từ chiếc cổng sắt chạm khắc tinh xảo cho đến lối vào lát đá xanh cổ kính.

ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG

Bên trong, công trình có 4 cầu thang gỗ dẫn lên tầng trên, bố trí gần các lối ra vào và 2 góc nhà. Phần mái lợp ngói âm dương màu đỏ cam là chi tiết quen thuộc trong nhiều công trình cổ tại TP.HCM đã tạo nên nét giao thoa giữa kiến trúc phương Tây và truyền thống Việt Nam.

Sự kết hợp hài hòa này giúp Dinh Thượng Thơ trở thành một trong những công trình mang dấu ấn kiến trúc độc đáo còn sót lại giữa trung tâm TP.HCM sầm uất.

ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG

Cơ quan hành chính quyền lực chỉ sau Dinh Norodom

Lật giở những trang tư liệu trong cuốn Sài Gòn năm xưa của học giả Vương Hồng Sển, Dinh Thượng Thơ thực chất là tên gọi khác của dinh Đổng lý nội vụ (Direction de l’Intérieur) được hoàn thành xây dựng vào năm 1864.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Theo Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM, vào thời điểm đó, về hành chính cơ quan này quyền lực bậc nhất, chỉ đứng sau Dinh Norodom do Pháp xây dựng vào năm 1868 (Dinh Độc Lập hay Hội trường Thống Nhất ngày nay, ở phường Bến Thành).

Nơi đây đóng vai trò điều hành trực tiếp các thanh tra bản xứ, phụ trách các vấn đề dân sự, tư pháp và tài chính của thuộc địa.

Đến năm 1888, chức năng của cơ quan này được sáp nhập vào Thơ ký Thống đốc Nam kỳ. Bản đồ năm 1890 cho thấy một tòa nhà quy mô lớn hơn được xây dựng, chính là công trình còn tồn tại đến ngày nay.

ẢNH: TƯ LIỆU

Đầu thế kỷ 20, nơi đây từng được gọi là Văn phòng chính phủ. Sau năm 1946, công trình lần lượt mang nhiều tên gọi khác như Dinh Thủ hiến Nam Việt, Tòa Đại biểu Nam phần, rồi Bộ Kinh tế Việt Nam Cộng hòa.

Ngày nay, Dinh Thượng Thơ hiện là trụ sở của Sở Công thương TP.HCM (cơ sở 2).

ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG

Dinh Thượng Thơ cổ hơn nhiều công trình biểu tượng của TP.HCM

Điều ít người biết là nếu đặt lên "bàn cân thời gian", Dinh Thượng Thơ có lịch sử lâu đời hơn nhiều công trình cổ biểu tượng của TP.HCM (tính từ khi dinh mới được xây dựng lần đầu), bao gồm:

• Nhà thờ Đức Bà (khởi công 1877 và khánh thành 1880; ở phường Sài Gòn, quận 1 cũ).
  
• Nhà hát TP.HCM (khởi công 1898 và hoàn thành 1900; ở phường Sài Gòn, quận 1 cũ).
  
• Tòa án nhân dân TP.HCM (khởi công 1881 và hoàn thành 1885; ở phường Bến Thành, quận 1 cũ).
  
• Bảo tàng TP.HCM (khởi công 1885, hoàn thành 1890; ở phường Sài Gòn, quận 1 cũ).

ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu, Tổng thư ký Hội Sử học TP.HCM nhận định: "Đây là một công trình kiến trúc mang tính cá biệt trong khu vực Đông Nam Á, được người Pháp xây dựng từ giai đoạn đầu của thời kỳ thuộc địa. Công trình gắn liền với lịch sử hình thành, phát triển của khu trung tâm TP.HCM".

ẢNH: GOOGLE MAPS

Ngày nay, giữa nhịp sống sôi động của trung tâm TP.HCM, Dinh Thượng Thơ vẫn tồn tại như một phần ký ức thành phố hơn 300 năm tuổi.

Việc bảo tồn những công trình như vậy không chỉ là giữ lại một tòa nhà cổ, mà còn là cách gìn giữ ký ức đô thị của Sài Gòn - TP.HCM qua nhiều thế hệ.