Tổng lực hỗ trợ người dân đổi xe xăng sang xe điện

Chính sách mở đường, doanh nghiệp tiếp sức

UBND TP.Hà Nội vừa chính thức giao Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp cùng các đơn vị liên quan lập phương án hỗ trợ nhóm người có thu nhập thấp thay thế các phương tiện mô tô, xe gắn máy đã qua nhiều năm sử dụng, không đạt tiêu chuẩn khí thải và có nguy cơ gây ô nhiễm cao.

ẢNH: CHÍ TÂM

Theo đó, Sở Xây dựng TP có nhiệm vụ chủ trì xây dựng phương án hỗ trợ nhóm người có thu nhập thấp trong việc thay thế các phương tiện đã qua nhiều năm sử dụng, có nguy cơ gây ô nhiễm cao khi không đáp ứng quy chuẩn khí thải; đồng thời xây dựng phương án bố trí nguồn lực để miễn phí kiểm định khí thải lần đầu đối với xe môtô, xe gắn máy trên địa bàn.

Sở Tài chính được giao phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu, góp ý xây dựng chính sách ưu đãi về thuế, phí và cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp, gián tiếp nhằm phát triển hệ thống cơ sở kiểm định khí thải cũng như hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện khi có yêu cầu. 

Quyết định số 13/2026 của Thủ tướng Chính phủ, Hà Nội thuộc nhóm địa phương đầu tiên áp dụng lộ trình kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy nhằm từng bước kiểm soát ô nhiễm không khí và giảm phát thải trong hoạt động giao thông đường bộ.

Cùng chung "deadline", TP.HCM cũng đang gấp rút xây dựng Đề án kiểm soát khí thải giao thông với danh mục ưu đãi, trợ giá cho các nhóm đối tượng yếu thế và khu vực đặc thù. Thành phố định hướng đưa ra lộ trình hỗ trợ tài chính giảm dần theo thời gian nhằm kích thích người dân chủ động đổi xe sớm, hướng tới các vùng phát thải thấp (LEZ) được thí điểm ngay tại trung tâm.

Không chỉ dừng lại ở nỗ lực của cơ quan quản lý, phía doanh nghiệp - đặc biệt là các hãng xe điện trong nước như VinFast - đã và đang thể hiện vai trò "kiềng ba chân" vô cùng quan trọng thông qua việc tục tung ra các chương trình kích cầu quy mô lớn. Theo đó, người dân mua xe điện hiện nay không chỉ được trợ giá trực tiếp khi đổi xe xăng cũ sang xe điện mới, mà còn được áp dụng nhiều chính gói trả góp linh hoạt với lãi suất ưu đãi, giúp chi phí đầu tư ban đầu của người thu nhập thấp giảm xuống mức tối thiểu.

Cùng với đó, việc miễn/giảm phí sạc pin tại các bến bãi, hệ thống trạm sạc công cộng với thời hạn kéo dài hỗ trợ chi phí vận hành hàng ngày rẻ hơn đáng kể so với xe xăng.

Song song với chính sách hỗ trợ về giá, các doanh nghiệp còn không ngừng tăng tốc phủ rộng hạ tầng trạm sạc đến tận các bãi xe, chung cư, siêu thị và tuyến đường liên tỉnh, giải quyết triệt để tâm lý "ngại sạc" của người tiêu dùng.

Ông Lê Trung Tính, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô hành khách TP.HCM đánh giá rất cao việc cơ quan chức năng tập trung nghiên cứu chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện xanh. Ông Tính cho biết, để hỗ trợ việc chuyển đổi xanh, hầu hết các quốc gia đều dành nhiều nguồn lực để đầu tư toàn bộ cơ sở hạ tầng, như trạm sạc ở những nơi công cộng, bến bãi, nhà chờ, trạm dừng…; đồng thời có nhiều chính sách cho các đối tượng này.

Đơn cử, Thái Lan giảm thuế tiêu thụ đặc biệt cho xe điện từ 8% xuống còn 2%, thuế nhập khẩu từ 0 - 40%, mỗi xe sản xuất trong nước bán ra được trợ cấp 4.600 USD. Tại Na Uy, để có 70 - 80% phương tiện sử dụng năng lượng điện như hiện nay, nước này đã ban hành hàng loạt chính sách như hỗ trợ thuế, giảm phí đường bộ, miễn phí đậu xe, tổ chức làn chạy riêng cho xe buýt điện… 

Còn tại Trung Quốc, trong giai đoạn 2012 - 2022, mỗi người dân mua xe điện được chính phủ hỗ trợ một khoản tiền hoàn trả lên đến 8.300 USD; những người mua xe điện dưới 41.000 USD được trợ thuế 10% giá trị xe cho tới tận năm 2025 và sẽ tiếp tục giữ mức trợ thuế 5% vào 2 năm sau đó.

Ở Việt Nam, các chính sách từ nhà nước hiện còn khá ít và ngắn ngủi, ngoài chính sách miễn phí trước bạ cho xe điện ban đầu chỉ kéo dài 3 năm (2022 - 2025) - sau đó phải đưa ra lấy ý kiến để kéo dài tới 2030 - thì chính sách miễn giảm thuế tiêu thụ đặc biệt từ 30% xuống 15% chỉ kéo dài đến tháng 8.2027. Ngành xây dựng từ vài năm trước đã trình Chính phủ chính sách tài trợ 1.000 USD khi đầu tư một xe ô tô điện, nhưng đến nay vẫn chưa được chấp thuận.

"Do vậy, ở phạm vi chính sách chung cho cả nước, Chính phủ cần ban hành những chính sách ưu đãi dành cho nhà đầu tư xe điện như tiền hỗ trợ nhà đầu tư, người mua xe tiên phong, lãi suất vay ưu đãi, thời gian trả góp dài theo chu kỳ đầu tư, ưu tiên khi xe lưu thông, đậu đỗ… Chính sách phải mở đường, doanh nghiệp cùng tiếp sức thì quá quá trình chuyển đổi phương tiện mới nhanh, mới bền", ông Lê Trung Tính đề xuất.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Làn sóng chuyển đổi thói quen di chuyển 

Bên cạnh các chính sách hỗ trợ, các đô thị cũng đang đặt mục tiêu thay đổi thói quen di chuyển của người dân từ phương tiện cá nhân sang phương tiện công cộng, từ xe xả khói sang xe xanh.

Điển hình, TP.HCM xác định lực lượng cán bộ, công chức, viên chức tại các cơ quan nhà nước phải là những người tiên phong "mở đường" tạo sức lan tỏa cho toàn xã hội.

Theo định hướng điều chỉnh mới nhất từ UBND TP.HCM, thành phố yêu cầu đẩy nhanh tiến độ chuyển đổi toàn bộ xe công (ô tô, xe máy công vụ) cũng như phương tiện cá nhân của cán bộ, công chức, viên chức sang sử dụng điện hoặc năng lượng xanh trước năm 2030. Quan điểm của thành phố là các cơ quan, đơn vị nhà nước và cán bộ, công chức, viên chức phải tiên phong đi đầu trong thực hiện chuyển đổi giao thông xanh.

Bên cạnh việc chuyển đổi phương tiện cá nhân, TP.HCM còn phát động phong trào vận động toàn thể cán bộ, công chức, viên chức sử dụng phương tiện giao thông công cộng (xe buýt, metro) tối thiểu 2 lần/tuần. Đây còn được xem là tiêu chí đưa vào nội dung đánh giá, bình xét thi đua hằng năm đối với các cơ quan, đơn vị.

Đây là ý tưởng đã được, PGS-TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nêu rất nhiều lần. Ông Trần Đình Thiên nhấn mạnh, chuyển đổi xanh không thể chỉ là hành động đơn lẻ, đơn độc của từng doanh nghiệp mà cần sự chung tay của cộng đồng doanh nghiệp ở tất cả lĩnh vực, của mỗi người dân. Ở đó, người tiêu dùng cần hiểu rõ mục đích của doanh nghiệp để tự hào và ủng hộ, còn nhà nước nên tiếp cận hướng sử dụng xe điện như một chương trình quốc gia thông qua các chính sách cụ thể tạo đầu ra cho doanh nghiệp.

Ngoài ra, cần sự ủng hộ, phối hợp của chính quyền địa phương để thực hiện các chương trình chuyển đổi giao thông xanh hướng tới đô thị xanh.

"Việc chuyển đổi xe công toàn bộ sang xe điện vừa đảm bảo đầu ra cho doanh nghiệp sản xuất, vừa lan tỏa thương hiệu quốc gia, xây dựng được những thương hiệu mạnh như cách Hàn Quốc và Nhật Bản đã làm. Những chương trình như vậy sẽ có ý nghĩa rất lớn đối với doanh nghiệp và mang đến sự lan tỏa giá trị xanh cho xã hội" - PGS-TS Trần Đình Thiên nhìn nhận.