TP.HCM lại vào mùa ngập

Nỗi lo ngập nước, cây đổ

Từ tuần đến nay, trên địa bàn TP.HCM xuất hiện nhiều trận mưa giông và điểm yếu của siêu đô thị lớn nhất nước lại được phơi bày: ngập nặng nhiều nơi. Ngoài những điểm ngập theo mùa và cứ "đến hẹn lại lên" như khu Thảo Điền (An Khánh) hay các phường Hiệp Bình, An Lạc… thì đã xuất hiện thêm điểm ngập mới đáng kể như hầm chui nút giao An Phú, gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động giao thông thường nhật qua khu vực này. Nỗi lo trong giai đoạn mưa giông càng gia tăng khi ngày 18.9 vừa qua tại P.Chợ Quán đã xảy ra vụ một nhánh cây lớn rơi trúng một người đi xe máy, khiến nạn nhân tử vong.

Theo Đài Khí tượng thủy văn Nam bộ, đợt mưa lớn sẽ còn kéo dài trong những ngày tới do dải hội tụ nhiệt đới có trục qua nam Trung bộ và Nam bộ hoạt động mạnh. Ngoài ra, trên Biển Đông có một vùng hội tụ nhiệt đới di chuyển vào đất liền. Bên cạnh khả năng mưa lớn thì hiện tại nước sông Sài Gòn đang lên nhanh theo kỳ triều cường rằm tháng 8 âm lịch. Dự báo đỉnh triều cao nhất của đợt này rơi vào ngày 26.9 với mực nước cao nhất ở các trạm Phú An, Nhà Bè và Thủ Dầu Một từ khoảng báo động 2 - 3 và trên báo động 3. Mưa lớn kết hợp triều cường cao sẽ khiến tình trạng ngập úng các khu vực trũng thấp thêm trầm trọng.

Ảnh: Phạm Hữu

Đáng chú ý, giai đoạn từ nay đến cuối năm 2026 và đầu năm 2027 là giai đoạn triều cường cao thường xuyên gây ngập các vùng trũng thấp. Còn nhớ vào tháng 10.2025, triều cường cao vượt đỉnh lịch đã gây ngập nhiều nơi, nước từ sông Sài Gòn tràn qua bờ đê khiến bán đảo Thanh Đa chìm trong biển nước, có nơi ngập hơn 1 m.

Tại cuộc họp báo thường kỳ mới đây, ông Trịnh Quốc Dũng, Phó trưởng phòng Hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng TP.HCM), cho biết trong năm 2026 sẽ giải quyết dứt điểm 3/50 vị trí ngập nặng gồm: đường Phan Văn Hớn, đường Bình Quới và nút giao QL51 - Huỳnh Thúc Kháng. Những dự án còn lại đã được Sở Xây dựng tham mưu UBND TP.HCM ban hành kế hoạch thoát nước, chống ngập giai đoạn 2026 - 2030 để tiếp tục xử lý. Từ nay đến khi được xử lý triệt để, Sở phối hợp UBND các phường, xã vận động người dân không xả rác ra đường, kênh rạch; đồng thời xử lý các trường hợp cố tình xả rác làm tắc nghẽn hệ thống thoát nước. Bên cạnh đó, giao Trung tâm Quản lý giao thông và hạ tầng kỹ thuật tổ chức trực mưa, vớt rác tại miệng thu nước trước, trong và sau cơn mưa. Khi xảy ra ngập hoặc có nguy cơ cao, lực lượng chức năng sẽ triển khai ứng cứu theo phương án đã xây dựng, tổ chức trực cơ động 24/7.

Đảm bảo sức khỏe hệ sinh thái đô thị

Theo các chuyên gia, câu chuyện chống ngập cho TP.HCM đã kéo dài nhiều năm qua nhưng hiệu quả chưa như kỳ vọng của người dân và mục tiêu của chính quyền. Đối với một số điểm và dự án mới phát sinh gần đây như hầm chui An Phú thì có khả năng do thiết kế chưa đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật về chống ngập. Tuy nhiên, ngập đô thị có nhiều nguyên nhân đan xen và chồng lấn như: hạ tầng thoát nước đô thị, nước biển dâng và đặc biệt với TP.HCM còn là tình trạng sụt lún mặt đất.

Những nguyên nhân này đã được nhìn nhận từ nhiều năm qua nhưng các giải pháp vẫn chưa được triển khai đồng bộ nên chưa đạt hiệu quả. PGS-TS Hồ Long Phi, nguyên Viện trưởng Viện Nước và biến đổi khí hậu (ĐH Quốc gia TP.HCM), dẫn chứng: đối với nguyên nhân ngập do triều cường, TP có giải pháp là xây dựng hệ thống cống ngăn triều. Giải pháp này đã được triển khai đến trên 90%, nhưng vẫn không thể về đích (Dự án chống ngập 10.000 tỉ đồng dự kiến bàn giao công trình cho cơ quan quản lý nhà nước trong tháng 10.2026). Hay với nguyên nhân ngập do mưa lớn tại chỗ, giải pháp kỹ thuật có nhiều như hồ điều tiết, hầm trữ nước, trạm bơm… nhưng thời gian qua tiến hành không đồng bộ nên chống được ở khu vực này thì ngập lan ra khu vực lân cận.

Ảnh: Nhật Thịnh

Đối với nguyên nhân sụt lún mặt đất, PGS-TS Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển bền vững (Trường ĐH Tài nguyên và Môi trường TP.HCM), ví von giống như bệnh tăng huyết áp: diễn ra âm thầm từng milimet mỗi ngày nhưng tích tụ qua thời gian dài sẽ làm biến dạng hạ tầng, gia tăng nguy cơ ngập lụt và bào mòn sức khỏe kinh tế của đô thị. Vì thế theo ông Lê Trung Chơn, TP cần chuyển đổi từ quản lý đô thị "tĩnh" sang "quản trị và điều hành động theo thời gian thực" với một cuộc cách mạng về dữ liệu, đặc biệt là dữ liệu địa không gian. Dữ liệu sụt lún cần trở thành một lớp dữ liệu bắt buộc trong mọi hoạt động quy hoạch, thiết kế, xây dựng và vận hành đô thị.

Dưới góc độ an ninh phi truyền thống, sụt lún kết hợp với nước biển dâng là rủi ro dài hạn đối với một đô thị ven biển có nền địa chất yếu như TP.HCM. PGS-TS Lê Trung Chơn cũng lưu ý TP đã có bản đồ sụt lún chi tiết theo từng nguyên nhân, nhưng cần cập nhật theo thời gian thực và tích hợp với bản đồ địa hình số (DEM), dữ liệu thủy văn và hạ tầng thoát nước đô thị để xây dựng các kịch bản ngập lụt đô thị, giúp chính quyền và người dân thích ứng kịp thời.

Một điển hình về thích ứng sụt lún và ngập lụt là khu đô thị Phú Mỹ Hưng. Khi quy hoạch khu vực này, chủ đầu tư đã xây dựng hạ tầng giao thông, hạ tầng thoát nước với hồ điều hòa, khơi thông dòng chảy tự nhiên kết hợp với cống ngăn triều cục bộ, đảm bảo thoát nước bề mặt và đặc biệt là quy hoạch cốt nền xây dựng phù hợp. Vì thế khu đô thị này ít khi bị ngập dù các khu vực xung quanh thường xuyên ngập lụt dù chỉ bởi ảnh hưởng của triều cường.

"Giải pháp phát triển một đô thị bền vững không nằm ở việc bê tông hóa toàn bộ để chống lại thiên nhiên, mà là "thay đổi lối sống đô thị" như giảm khai thác nước ngầm, quy hoạch không gian thấm nước và quy hoạch cốt nền thông minh dựa trên dữ liệu. Sâu hơn, đó là sự chuyển đổi từ quản lý đô thị sang quản trị không gian. Những milimet sụt lún đang diễn ra, chúng có thể âm thầm nhưng đô thị không thể im lặng trước những biến đổi đang diễn ra dưới chân mình", PGS-TS Lê Trung Chơn nhấn mạnh. t