Trái đất quay chậm chưa từng thấy sau hàng triệu năm và hậu quả đang đến

ảnh: nasa

Các nhà nghiên cứu địa vật lý ở Vienna (Áo) và Zurich (Thụy Sĩ) dẫn dữ liệu cổ khí hậu, chủ yếu là biến động liên quan đến mực nước biển toàn cầu từ cuối kỷ Pliocen (khoảng 3,6 triệu đến 2,58 triệu năm trước), để đưa ra ước tính quy mô nhất về việc trái đất thay đổi tốc độ quay quanh trục.

Họ phát hiện được từ năm 2000 đến 2020, ngày trên trái đất đã dài hơn khoảng 1,33 mili giây sau mỗi thế kỷ. Con số này đánh dấu sự gia tăng nhanh nhất trong tốc độ quay chậm dần của địa cầu kể từ thời đại của voi ma mút khổng lồ và hổ răng kiếm.

"Việc độ dài của ngày tăng nhanh chóng cho thấy tốc độ của biến đổi khí hậu của thời hiện đại hiện ở mức chưa từng có kể từ ít nhất cuối kỷ Pliocen, cách đây 3,6 triệu năm trước", theo đồng tác giả Benedikt Soja, giáo sư của ETH Zurich (Thụy Sĩ).

Hay nói cách khác, ngày đang dài nhanh hơn do ảnh hưởng của hoạt động con người.

Lực kéo mạnh từ đại dương

Giáo sư Soja và các đồng nghiệp gọi hiện tượng trên là "sự tái phân bổ khối lượng của lục địa – trái đất", theo báo cáo trên chuyên san Journal of Geophysical Research: Solid Earth.

Khi các tảng băng ở lưỡng cực và sông băng trên núi tan chảy và đổ vào các đại dương, khối lượng nước tăng thêm này tích tụ tại các vĩ độ thấp gần xích đạo, từ đó kéo chậm tốc độ quay của trái đất.

Theo nhà nghiên cứu Kiani Shahvandi của Đại học Vienna (Áo), chỉ có một lần tốc độ thay đổi của độ dài ngày có thể tương đương như hiện nay là cách đây khoảng 2 triệu năm.

Tuy nhiên, điều đó chưa từng xảy ra trước hoặc sau giai đoạn nước biển tăng nhanh như từ năm 2000 đến năm 2020.

Tác động từ những thay đổi tưởng chừng nhỏ bé

Vì biến đổi khí hậu, độ dài ngày trên trái đất đã thay đổi nhỏ nhưng đủ rõ rệt để lọt vào tầm quan sát của các nhà khoa học. Ví dụ, ngày 4.7.2024, trái đất lập kỷ lục quay nhanh hơn 1,66 mili giây so với thông thường.

Lâu nay, mọi yếu tố từ sự hoạt động nóng chảy của lõi địa cầu, áp suất và gió khí quyển, đến quỹ đạo thay đổi của mặt trăng đều ảnh hưởng đến tốc độ quay.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới tập trung vào các xu hướng dài hạn hơn, như những hành vi của trái đất xuyên suốt các thập niên của thế kỷ 21 so với tốc độ quay quanh trục trải qua hàng triệu năm.

Và giáo sư Soja lưu ý rằng khối lượng nước ở biển gia tăng ở vùng xích đạo, vốn là hệ quả không thể chối cãi của biến đổi khí hậu, sẽ ngày càng trở thành yếu tố chi phối tốc độ quay của địa cầu.

"Đến cuối thế kỷ 21, biến đổi khí hậu dự kiến sẽ còn tác động đến độ dài của ngày mạnh hơn ảnh hưởng đến từ mặt trăng", giáo sư Soja cho biết.

Theo nhà nghiên cứu, dù chỉ xảy ra theo mili giây, những thay đổi trên có thể gây ra tác động trong nhiều lĩnh vực, từ định vị trong không gian vốn yêu cầu thông tin chính xác về tốc độ quay của trái đất.