Tranh cãi dấu vết con người thời cổ đại ở Chile

Ảnh: Reuters

Một cuộc tranh luận khoa học gay gắt vừa bùng lên xung quanh Monte Verde, di chỉ khảo cổ nổi tiếng nằm ở miền nam Chile. Hàng loạt chuyên gia đang bảo vệ quan điểm rằng nơi đây từng có con người sinh sống từ 14.500 năm trước, phản bác lại một nghiên cứu gần đây cho rằng di chỉ này "trẻ" hơn nhiều.

Theo Reuters đăng tải ngày 1.9, Monte Verde nằm ở một thung lũng thuộc miền nam Chile, cách bờ biển Thái Bình Dương khoảng 58km, được phát hiện từ những năm 1970. Đến năm 1997, các nghiên cứu khoa học từng đi tới kết luận: con người đã xuất hiện tại vùng đất sâu phía nam châu Mỹ này từ khoảng 14.500 năm trước. Phát hiện đó làm thay đổi hoàn toàn tư duy lịch sử, cho thấy con người đến Tân thế giới sớm hơn rất nhiều so với các giả thuyết trước đó.

Tuy nhiên, sóng gió nổi lên khi một nghiên cứu công bố hồi tháng 3 năm nay trên tạp chí Science bất ngờ bác bỏ mốc thời gian trên. Nhóm tác giả do nhà khảo cổ Todd Surovell (Đại học Wyoming, Mỹ) dẫn đầu cho rằng Monte Verde thực chất chỉ mới có niên đại từ 4.200 đến 8.200 năm. Nếu kết luận này đúng, di chỉ Chile sẽ gần như mất sạch giá trị trong việc tìm hiểu thời điểm con người đặt chân đến châu Mỹ.

Đáp trả lại, các nhóm nghiên cứu lâu năm tại Monte Verde đã công bố bài phân tích trên tạp chí PaleoAmerica để chỉ ra những lỗ hổng căn bản của nghiên cứu mới.

Trả lời hãng tin Reuters, nhà nhân chủng học Tom Dillehay (Đại học Vanderbilt, Mỹ), người theo đuổi nghiên cứu di chỉ này từ thập niên 1970, khẳng định: "Họ chưa hề chứng minh được cách giải thích địa chất ban đầu về địa điểm này là sai".

Theo Reuters, ông Dillehay chỉ ra rằng nhóm phản biện không thu thập bằng chứng từ quan sát trực tiếp tại khu vực tìm thấy hiện vật, mà lại lấy từ địa chất bên ngoài. Thậm chí, điểm mấu chốt trong nghiên cứu của nhóm Surovell, việc mô tả một lớp tro núi lửa lắng đọng 11.000 năm trước nằm bên dưới lớp tích tụ dấu vết con người cũng bị bác bỏ.

"Tất cả các nhà khảo cổ làm việc tại Monte Verde từ năm 1977 đến nay chưa từng thấy lớp tro đó", ông Dillehay nhấn mạnh trên Reuters, đồng thời cho rằng đối phương đã "chọn lọc dữ liệu để phục vụ cho một kết luận định sẵn".

Ngược lại, chia sẻ với Reuters, nhà khảo cổ Todd Surovell vẫn bảo vệ quan điểm: "Tôi tin tưởng vào phương pháp và kết quả của chúng tôi. Việc một nghiên cứu khoa học lớn bị mổ xẻ là bình thường. Cho đến nay, tôi chưa thấy lời chỉ trích nào đủ sức làm suy yếu kết luận chính của nghiên cứu".

Dù tranh cãi chưa hồi kết, tầm vóc của Monte Verde là điều khó phủ nhận. Nhờ lớp than bùn kỵ khí bao phủ giúp bảo quản nguyên vẹn các chất hữu cơ, các nhà khoa học đã tìm thấy dấu chân người bên lò sưởi cổ, công cụ bằng gỗ, tàn tích khoai tây, xương động vật và cả rong biển... Những hiện vật hiếm hoi này mở ra cánh cửa vô giá để giải mã đời sống của các cộng đồng người thời Kỷ Băng hà, những cư dân biết săn bắt, hái lượm đa dạng từ vùng biển Thái Bình Dương trải dài cho tới dãy Andes.