Môn thi vào lớp 10: Nên chọn 3 hay 2?

Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tiếp nhận và tuyển sinh học sinh đầu cấp, trong đó thi lớp 10 chỉ còn 2 môn toán, ngữ văn là thay đổi đáng chú ý so với quy định hiện hành, vốn yêu cầu toán, ngữ văn và một môn hoặc bài thi thứ ba do địa phương lựa chọn.

ảnh: Nhật Thịnh

Tính hợp lý của thi 3 môn trong tuyển sinh lớp 10

Theo quy chế tuyển sinh hiện hành, kỳ thi vào lớp 10 gồm toán, ngữ văn và một môn thi hoặc bài thi thứ ba do sở GD-ĐT lựa chọn. Môn thứ ba được công bố sau học kỳ I nhưng không muộn hơn ngày 31.3 hằng năm.

Xét về nguyên tắc, cách tổ chức này có cơ sở. Toán và ngữ văn là 2 môn nền tảng, còn môn thi thứ ba giúp mở rộng phạm vi đánh giá năng lực học sinh, tránh việc kết quả tuyển sinh chỉ phụ thuộc vào hai lĩnh vực. Việc giao địa phương lựa chọn môn thi cũng tạo sự chủ động, phù hợp với điều kiện và định hướng giáo dục của từng địa phương.

Mặt khác, quy định không cho một môn thứ ba được lựa chọn quá 3 năm liên tiếp nhằm hạn chế tình trạng học sinh biết trước môn thi và chỉ tập trung học lệch vào môn đó.

Vì thế, thi 3 môn không phải là một lựa chọn thiếu cơ sở. Vấn đề nằm ở chỗ trong thực tế, môn thi thứ ba đôi khi lại tạo ra những hệ quả không mong muốn đối với mục tiêu giảm áp lực học tập và đổi mới giáo dục.

Vì sao nên chọn thi 2 môn toán, ngữ văn?

Điểm đáng chú ý nhất của phương án mới là bỏ môn thi thứ ba, chỉ giữ lại toán và ngữ văn. Theo dự thảo, nếu địa phương lựa chọn phương thức thi tuyển vào THPT công lập, thí sinh sẽ thi hai môn này; thời gian làm bài dự kiến là 120 phút đối với ngữ văn và 90 hoặc 120 phút đối với toán.

Trước hết, cần nhìn nhận rằng kỳ thi vào lớp 10 vốn đã là một kỳ thi có tính cạnh tranh cao. Thêm một môn thi đồng nghĩa với thêm một nội dung phải ôn tập, thêm một áp lực phải chuẩn bị và thêm một khả năng phát sinh tâm lý học lệch, học tủ.

Đáng nói hơn, môn thứ ba dù được lựa chọn với mục tiêu đánh giá toàn diện nhưng trên thực tế rất dễ trở thành "môn quyết định" trong cuộc đua vào trường công lập. Khi biết môn thi, học sinh, phụ huynh và thậm chí cả nhà trường có xu hướng dồn thời gian, công sức vào môn đó. Từ đó, mục tiêu giáo dục toàn diện có thể bị triệt tiêu.

Đặc biệt, khi mỗi địa phương có thể lựa chọn môn thứ ba khác nhau, sự khác biệt giữa các địa phương cũng xuất hiện. Trong cùng một chương trình giáo dục phổ thông, học sinh nơi này có thể chuẩn bị cho ngoại ngữ, nơi khác có thể phải chuẩn bị môn học hoặc bài thi khác. Điều đó tạo nên một bức tranh tuyển sinh thiếu tính thống nhất trên phạm vi cả nước. Nhất là hiện từ năm học mới dạy học thống nhất một bộ sách trên cả nước.

Trong bối cảnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực và giảm tình trạng học thuộc, học lệch, việc tổ chức một kỳ thi tuyển sinh với quá nhiều môn cần được cân nhắc kỹ. Ở góc độ này, thi 2 môn toán và ngữ văn có những ưu điểm khá rõ. Trước hết là giảm áp lực thi cử, giảm tải và phát triển toàn diện của giáo dục ở THCS.

Thứ hai, môn toán và ngữ văn đều có khả năng đánh giá những năng lực nền tảng. Nếu đề thi được thiết kế tốt, hai môn này hoàn toàn có thể tạo ra một phổ điểm đủ để phân loại học sinh.

Thứ ba, thi hai môn tạo ra một mặt bằng tuyển sinh thống nhất hơn. Nếu quy định này được ban hành, học sinh ở các địa phương sẽ cùng chuẩn bị cho hai môn giống nhau thay vì phụ thuộc vào quyết định lựa chọn môn thứ ba của từng sở GD-ĐT. Đây cũng là một bước tiến theo hướng thống nhất quản lý nhưng vẫn có thể để địa phương chủ động lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp.

Tuy nhiên, thi 2 môn không có nghĩa là có thể xem nhẹ các môn học còn lại. Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý. Nếu kỳ thi lớp 10 chỉ có toán và ngữ văn nhưng cách tổ chức dạy học trong nhà trường lại để học sinh coi những môn khác là "không quan trọng", mục tiêu giáo dục toàn diện sẽ bị ảnh hưởng.

Cho nên, bỏ môn thi thứ ba không đồng nghĩa với bỏ vai trò của các môn học khác. Các môn còn lại vẫn phải được đánh giá trong quá trình học tập ở THCS và có thể được tính đến trong phương thức xét tuyển nếu địa phương lựa chọn hình thức kết hợp thi tuyển với xét tuyển.

Quan trọng hơn, khi giảm từ ba môn xuống 2 môn, yêu cầu đối với chất lượng đề thi và phương thức tuyển sinh sẽ cao hơn. Đề thi phải đủ sức phân hóa và cần có cơ chế phù hợp để giải quyết những trường hợp có điểm thi tương đương khi số lượng thí sinh vượt xa chỉ tiêu.

Cuối cùng, quan trọng là kỳ thi ấy có đạt được các mục tiêu: công bằng trong tuyển sinh, đánh giá được năng lực và giảm áp lực không cần thiết cho học sinh hay không. 

ảnh: Nhật Thịnh