Tránh tình trạng luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư

Sáng 16.6, tại hội nghị triển khai thực hiện định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý nhiều nội dung nhằm nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật.

ẢNH: GIA HÂN

Theo Chủ tịch Quốc hội, luật có chất lượng, tuổi thọ cao hay không phụ thuộc rất lớn vào khâu chuẩn bị ban đầu. Các bộ, ngành, Chính phủ cần xây dựng đầy đủ thủ tục hồ sơ, đảm bảo tiến độ, chất lượng; khi qua Hội đồng Dân tộc và các ủy ban của Quốc hội thẩm tra mới đảm bảo chất lượng.

Cạnh đó, toàn bộ quy trình lập pháp phải gắn với kiểm soát quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình, phòng chống tham nhũng, tiêu cực; tuyệt đối không để xảy ra lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ.

"Mục tiêu là khắc phục triệt để những hạn chế nhiệm kỳ trước; đồng thời tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức thực hiện, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI)", Chủ tịch Quốc hội nói.

Chủ tịch Quốc hội cũng dẫn tinh thần của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, khẳng định pháp luật không chỉ để quản lý cái đã có mà còn phải mở đường cho cái mới; không chỉ điều chỉnh thực tiễn hiện hữu mà còn phải kiến tạo tương lai; không chỉ "mở đường" mà còn "sửa đường".

Chủ tịch Quốc hội nhắc lại câu chuyện mình từng phát biểu tại hội nghị chuyên trách cách đây 2 năm, về việc một kỳ họp của Nhật Bản thông qua 230 luật, mỗi luật chỉ 2 - 5 trang, trong khi đó "luật của mình mấy trăm trang, mấy trăm điều", "1 - 2 năm mới ra được".

Thực tiễn trên đòi hỏi phải có sự đổi mới trong tư duy xây dựng pháp luật. Và điều đáng mừng là công tác này đã đạt được những kết quả tích cực.

Chủ tịch Quốc hội cho hay, kể từ kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XV, các dự án luật được xây dựng trên nguyên tắc Quốc hội chỉ ban hành khung, nghị định là do Chính phủ, thông tư là do bộ. Nếu không có sự thay đổi, không thể làm được khối lượng công việc lớn như thế, không thể gỡ được nhiều điểm nghẽn như vậy.

ẢNH: GIA HÂN

Cần thực chất trong việc lấy ý kiến các đối tượng chịu tác động

Bên cạnh kết quả, Chủ tịch Quốc hội cũng thẳng thắn nhìn nhận về một số hạn chế còn tồn tại. Điển hình là việc chuẩn bị dự án luật chậm tiến độ, xảy ra tình trạng xin lùi thời gian trình Quốc hội xem xét thông qua. 

Cùng đó là việc chuẩn bị chưa kỹ lưỡng nên một số luật mới ban hành đã phải sửa đổi. Một hạn chế khác là tình trạng chậm ban hành văn bản quy phạm pháp luật chi tiết, như luật Công đoàn có hiệu lực từ 1.7.2025 nhưng đến nay vẫn chưa ban hành đủ văn bản quy phạm pháp luật chi tiết…

Chủ tịch Quốc hội nói "rất mừng" khi mới đây Thủ tướng Lê Minh Hưng đã có yêu cầu khi trình luật là phải có nghị định, thông tư. Do đó, cần thực hiện ngay việc này, tránh tình trạng luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư.

Các cơ quan soạn thảo cần thực chất trong việc lấy ý kiến các đối tượng chịu tác động, nhà khoa học, chuyên gia…; khắc phục việc văn bản khi chưa xây dựng thì không có ý kiến góp ý nhưng khi ban hành lại gặp phản ứng.

Đồng thời, phải chủ động phối hợp chặt chẽ ngay từ đầu với các cơ quan của Quốc hội, cơ quan liên quan để chuẩn bị kỹ hồ sơ dự án cả về nội dung và kỹ thuật lập pháp. Hội đồng Dân tộc và các ủy ban của Quốc hội sẽ chịu trách nhiệm về chất lượng luật cùng với đơn vị soạn thảo, "không thể làm qua loa, đại khái".