Triển lãm 'Thiên di': Những khoảnh khắc hữu hạn qua ảnh đen trắng

Trong triển lãm cá nhân đầu tiên mang tên Thiên di, nhiếp ảnh gia Nguyễn Lâm Trâm Anh (Cas) không tìm kiếm những khoảnh khắc lớn lao mà chú ý đến những chi tiết dễ bị bỏ qua: vệt nắng trên tường, bóng đổ bên khung cửa hay vật dụng lưu dấu người từng hiện diện. Từ những lát cắt đời thường ấy, chị gợi mở suy ngẫm về tính hữu hạn và cách con người đối diện với dòng chảy thời gian.

Khi bóng đổ trở thành ngôn ngữ 

ẢNH: LỆ THỦY

Là giảng viên đại học chuyên ngành luật, Cas làm việc trong môi trường đòi hỏi sự chính xác và nghiêm túc. Ngoài giờ đứng lớp, chị dành thời gian rong ruổi, quan sát cuộc sống và ghi lại những điều khiến mình rung động. 

Nhiếp ảnh đến với chị như một cuộc dạo chơi, không đặt nặng thiết bị hay sự chuẩn bị cầu kỳ. Chiếc điện thoại cá nhân trở thành công cụ sáng tác, giúp chị lưu giữ những khoảnh khắc có thể chỉ tồn tại trong chốc lát.

Bước ngoặt đến khi Cas tham quan triển lãm Top 30 của Noirfotocontest năm 2024 và tìm thấy sự đồng điệu với nhiếp ảnh đen trắng. Năm 2025, chị tham gia cuộc thi bằng những bức ảnh chụp từ điện thoại và nhận giải “Tác giả Triển vọng”. Từ dấu mốc này, thực hành nhiếp ảnh của Cas dần định hình theo hướng cô đọng, tập trung vào cấu trúc vật thể, ánh sáng và khoảng trống.

ẢNH: BTC

Trong Thiên di, ánh sáng và bóng tối không chỉ tương phản mà còn bổ sung cho nhau. Ánh sáng làm hiện rõ hình hài, trong khi bóng tối tạo chiều sâu, mở ra những cách nhìn khác về sự vật. Những vệt bóng trên tường vôi, thanh gỗ hay khung cửa không đơn thuần phản chiếu thực tại mà dường như có đời sống riêng, biến đổi theo sự dịch chuyển của nguồn sáng.

Cách nhìn này gợi liên tưởng đến tinh thần vô thường trong triết lý phương Đông: mọi sự vật đều biến đổi, không có hình hài nào tồn tại bất biến. Thay vì nhấn mạnh sự mất mát, các tác phẩm hướng người xem đến vẻ đẹp của những gì đang hiện diện. Một khoảnh khắc có thể chóng qua, nhưng sự ngắn ngủi không làm mất đi giá trị của nó.

Những dấu vết của người đã đi qua

Con người trong ảnh của Cas thường không xuất hiện trực diện. Sự hiện diện của họ được gợi lên qua chiếc áo sơ mi, bộ bàn ghế cũ, bậc thang hay chiếc xe đạp. Những vật dụng bình thường trở thành dấu vết của một đời sống, lưu giữ những gì thời gian chưa thể xóa nhòa.

ẢNH: BTC

Với cách tiếp cận này, sự vắng mặt không đồng nghĩa với trống rỗng. Những gì còn lại sau khi con người rời đi có thể trở thành nơi ký ức tiếp tục tồn tại. Từ đó, Thiên di gợi một câu hỏi: khi mọi thứ không ngừng dịch chuyển và đổi thay, liệu con người có thể học cách trân trọng hiện tại thay vì cố níu giữ mọi thứ trong một hình hài cố định?

Ảnh: BTC 

30 tác phẩm được tuyển chọn từ hàng nghìn bức ảnh Cas ghi lại trong những chuyến đi, qua quá trình chọn lọc và hoàn thiện cùng Noirfoto Gallery. Các bản in cỡ nhỏ được đặt giữa những khoảng giấy trắng rộng, gợi liên tưởng đến màn hình điện thoại và những trang nhật ký thị giác. Cách trưng bày đưa người xem đến gần hơn với góc nhìn riêng tư của tác giả, đồng thời làm nổi bật sự tiết chế trong ngôn ngữ hình ảnh.

Từ chiếc điện thoại đến không gian triển lãm, hành trình của Cas cho thấy nhiếp ảnh không nhất thiết phải bắt đầu bằng thiết bị chuyên nghiệp hay những chủ đề lớn lao. Đôi khi, một ánh nhìn đủ kiên nhẫn cũng có thể mở ra nhiều tầng ý nghĩa từ những điều bình dị. Trong Thiên di, tính hữu hạn không chỉ là quy luật phải chấp nhận, mà còn nhắc mỗi người nhận ra giá trị của những khoảnh khắc đang hiện hữu.