Trung Quốc, thị trường tiêu thụ lớn của Việt Nam

Cuộc đổi ngôi ngoạn mục của thị trường Trung Quốc với nhiều mặt hàng

Nhớ lại thời điểm cách đây đúng 1 năm, ông Bạch Khánh Nhựt, Phó chủ tịch thường trực Hiệp hội Điều VN, không thể quên cảm giác bất an khi rất nhiều doanh nghiệp (DN) hội viên đứng trước nguy cơ thua lỗ vì thuế đối ứng ở thị trường Mỹ. "Ngành điều VN đứng đầu về sản lượng xuất khẩu điều nhân suốt 15 năm qua, đồng hành với ngôi vị đó là vị trí tiêu thụ đứng đầu của thị trường Mỹ. Thế nhưng cú sốc về thuế của Mỹ đã khiến cho nhiều DN không kịp trở tay. Nhiều tàu hàng đã trên đường đến Mỹ và thuế bị áp vào lúc đó khiến không ít DN thua lỗ, mất vốn, hoặc xoay xở không kịp. Đặc thù ngành điều chiếm vốn rất lớn và lợi nhuận mỏng, có khi chỉ cần vài container thua lỗ thì DN đã phá sản. Cho nên cú sốc về thuế trên thị trường Mỹ khiến cho nhiều người khó quên", ông Nhựt kể.

ẢNH: T.N

Nhưng cái khó ló cái may. Thị trường Mỹ bị ách tắc, các DN buộc phải chuyển hướng sang nơi tiêu thụ khác và Trung Quốc chính là vùng đất tiềm năng. Suốt 15 năm qua, hạt điều của VN được Trung Quốc ưa chuộng và đã dần chiếm lĩnh được thị hiếu của người tiêu dùng nơi này. Đối với ngành điều VN, thị trường Mỹ số 1 thì Trung Quốc đứng số 2. Và một cuộc đổi ngôi ngoạn mục đã xuất hiện vào năm 2025, Trung Quốc vươn lên vị trí số 1 và đó cũng là năm ngành điều VN về đích với kim ngạch xuất khẩu đạt con số kỷ lục 5,7 tỉ USD. Những tháng đầu năm 2026, tình hình xuất khẩu hạt điều có dấu hiệu chững lại vì chiến sự ở Trung Đông, nhưng thị trường Trung Quốc vẫn đóng vai trò trụ đỡ giúp cho xuất khẩu giữ được bình ổn trong quý 1/2026.

Câu chuyện "đổi ngôi" không chỉ diễn ra với cá biệt ngành điều mà một mặt hàng chủ lực khác là thủy sản cũng tương tự. Theo thống kê của Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN (VASEP), trong quý 1/2026, Trung Quốc và Hồng Kông vươn lên trở thành thị trường lớn nhất của thủy sản VN, với kim ngạch đạt khoảng 764 triệu USD, tăng gần 45% so với cùng kỳ. Riêng tháng 3, xuất khẩu sang thị trường này đạt hơn 250 triệu USD, tăng trên 50%.

"Đây không chỉ là mức tăng cao nhất trong các thị trường chủ lực, mà còn là yếu tố quyết định giúp toàn ngành duy trì tăng trưởng dương trong bối cảnh nhiều thị trường lớn như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc đều giảm", bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký VASEP, chia sẻ.

ẢNH: C.N

Ngành rau quả cũng đang có khách hàng tiêu thụ lớn nhất là Trung Quốc. Với nhu cầu tiêu thụ lớn về rau quả, đặc biệt là sầu riêng, thị trường này giúp kim ngạch xuất khẩu rau quả VN tăng vọt trong vài năm gần đây. Thậm chí ngay khi xảy ra chiến sự Trung Đông, nhiều mặt hàng bị ảnh hưởng nhưng xuất khẩu rau quả đang hưởng lợi khá lớn. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả VN, nhận định: Đông Bắc Á với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc là những thị trường tiêu thụ rau quả lớn nhất thế giới, riêng với Trung Quốc năm 2025 nhập khẩu trên 25 tỉ USD rau quả các loại. Hiện nay VN xuất khẩu phần lớn trái cây sang thị trường này nên xung đột địa chính trị như đang xảy ra tại khu vực Trung Đông không mấy ảnh hưởng đến hàng rau quả tươi xuất khẩu. Trong khi nguồn cung rau quả từ các nước Âu - Mỹ sang Đông Bắc Á gặp trở ngại thì VN lại có lợi thế "sát vách".

"Đông Bắc Á là thị trường hiện chiếm tới 80% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của VN, trong đó riêng Trung Quốc đã chiếm tới 54% thị phần. Nên từ con số 8,5 tỉ USD của năm 2025 thì mục tiêu 10 tỉ USD kim ngạch xuất khẩu rau quả là cơ hội trong tầm tay. Thậm chí đây có thể là cơ hội tốt để VN vượt qua Thái Lan trở thành nguồn cung rau quả lớn nhất vào Trung Quốc", ông Đặng Phúc Nguyên lạc quan dự đoán.

ẢNH: QUANG THUẦN

Khai thác và giữ chân khách hàng Trung Quốc như thế nào?

Một DN lớn chuyên xuất khẩu sang Trung Quốc khẳng định: "Thị trường Trung Quốc có tiềm năng khai thác rất lớn, người tiêu dùng nước này cũng đã quen với chất lượng, hương vị của sản phẩm VN. Nhiều khách hàng đánh giá sản phẩm của VN có chất lượng cao hơn những nước khác. Đây là điều kiện rất thuận lợi để hàng hóa VN gia tăng tiêu thụ ở thị trường này. Tuy nhiên, quy trình kiểm soát và quản lý chất lượng của Trung Quốc ngày càng nghiêm khắc hơn, yêu cầu cao hơn; và vì thế người sản xuất và DN VN cũng phải tuân thủ nghiêm để đáp ứng yêu cầu của họ".

Nhận định về thị trường Trung Quốc, lãnh đạo VASEP cũng cho rằng thị trường hơn tỉ dân này đang thể hiện rõ ưu thế và sẽ giữ vững vị trí tiêu thụ hàng đầu của thủy sản VN, trong đó tôm và cá tra vẫn là 2 mặt hàng chính. Ngoài Trung Quốc, các thị trường khác như Mỹ và một số thị trường khác có lợi thế về logistics (vị trí địa lý gần, vận chuyển thuận tiện) cùng với lợi thế thuế quan của các hiệp định thương mại tự do (FTA) sẽ là những lựa chọn ưu tiên của các DN thủy sản trong năm nay. Tuy nhiên, VASEP cũng lưu ý: thị trường Trung Quốc tăng trưởng mạnh nhưng thường lên xuống theo mùa vụ. Ví dụ như trong quý 1/2026, nhu cầu tiêu thụ thủy sản tăng mạnh do tết Nguyên đán rơi vào giữa tháng 2, kéo theo nhu cầu nhập khẩu thủy sản, đặc biệt là tôm nguyên con, hải sản sống và sản phẩm phục vụ tiêu dùng cao cấp tăng mạnh từ cuối năm trước và kéo dài sang đầu quý 1. "Trong quý 2/2026, thị trường Trung Quốc vẫn giữ vai trò chủ đạo, nhưng mức tăng trưởng sẽ không đột biến mà phản ánh đúng nhu cầu tiêu thụ hơn", VASEP dự báo.

Ông Cao Bá Đăng Khoa, Tổng thư ký Hiệp hội Dừa VN, cũng chia sẻ: "Thị trường Trung Quốc vươn lên thành nơi tiêu thụ lớn nhất của sản phẩm VN là điều đáng mừng, giúp cho rất nhiều ngành hàng tăng trưởng mạnh. Đối với ngành dừa hiện nay thì Trung Quốc vẫn là khách hàng lớn nhất và thu hút nhiều nhà đầu tư Trung Quốc xây dựng nhà máy. Về lâu dài, để giữ được thị trường này cần phải kiểm soát vùng trồng, kiểm tra định kỳ môi trường đất - nước - cây trồng, xây dựng bản đồ rủi ro để quản lý hiệu quả".

Theo các chuyên gia, trước bối cảnh mới, ngành nông nghiệp VN cần đảm bảo được các tiêu chuẩn chất lượng, minh bạch chuỗi giá trị và nâng cao năng lực quản lý vùng trồng, mới có thể duy trì đà tăng trưởng và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.