Truy vết tiền ảo được không?

16/11/2026 06:00 GMT+7

Từng có thời gian việc truy vết tiền lừa đảo trực tuyến cực kỳ khó khăn và nạn nhân gần như vô vọng để tìm lại tiền đã mất. Nhưng với nỗ lực từ cơ quan chức năng, việc ngăn chặn tẩu tán tài sản từ tội phạm đã có những chuyển biến đáng kể.

Lần theo từng mắt xích để chặn dòng tiền mã hóa

Tội phạm lừa đảo trực tuyến, lừa đảo qua mạng bùng phát tại VN trong những năm qua. Tuy nhiên việc truy vết tiền lừa đảo lại gặp rất nhiều khó khăn vì đối tượng phạm tội sử dụng nhiều thủ đoạn để tẩu tán tài sản một cách nhanh chóng.

Giai đoạn năm 2020 - 2025, cả nước ghi nhận 24.295 vụ lừa đảo trên không gian mạng, với tổng thiệt hại gần 40.000 tỉ đồng. Theo Chainalysis, trong 12 tháng tính đến tháng 6.2026, dòng tiền mã hóa vào VN đạt 122,2 tỉ USD, bình quân khoảng 335 triệu USD mỗi ngày. Quy mô của những dòng tiền ngầm cũng được thể hiện qua các vụ án cụ thể: Chỉ riêng một đầu mối chợ đen USDT phục vụ đường dây đánh bạc xuyên quốc gia bị Công an TP.Hải Phòng triệt phá vào tháng 8.2026 đã có lượng giao dịch từ 7 - 10 triệu USDT mỗi ngày.

Liên Hiệp Quốc cũng từng cảnh báo USDT là phương tiện được các đường dây lừa đảo và rửa tiền tại Đông Nam Á ưa chuộng. Vì vậy, việc nâng cao hiệu quả điều tra và thu hồi tài sản mã hóa không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ trong cuộc chiến chống tội phạm, mà còn liên quan trực tiếp đến uy tín và lợi ích quốc gia.

Thực tế từ đầu năm đến nay, việc truy vết dòng tiền đang ghi nhận những nỗ lực hiệu quả từ phía cơ quan chức năng.

Những vụ án gần đây cho thấy ngay cả khi tiền đã được chia nhỏ, chuyển qua nhiều tài khoản hoặc đổi sang tiền mã hóa, dòng tiền vẫn có thể trở thành đầu mối quan trọng để mở rộng điều tra và thu hồi tài sản. Một vụ án tại Lạng Sơn là ví dụ khá rõ về khả năng lần theo dòng tiền đã đi vào thế giới tiền mã hóa. Theo kết luận điều tra được Công an tỉnh Lạng Sơn công bố tháng 9.2026, các đối tượng tổ chức lừa đảo qua mạng bằng hình thức livestream đánh bạc giả. Sau khi chiếm đoạt tiền, nhóm này không giữ tiền trong một tài khoản mà sử dụng nhiều tài khoản ngân hàng thuê, tiếp tục chuyển lòng vòng rồi quy đổi sang USDT trên các nền tảng Binance và MEXC, trước khi chuyển vào ví điện tử. Thủ đoạn này nhằm cắt đứt mối liên hệ giữa tiền của nạn nhân và người hưởng lợi cuối cùng. Quá trình điều tra đã xác định được 83 người trình báo bị lừa với tổng thiệt hại hơn 1,77 tỉ đồng. Cơ quan An ninh điều tra đã thu hồi, phong tỏa và khắc phục hơn 1,23 tỉ đồng, đồng thời làm rõ cả hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản và hành vi rửa tiền. Kết quả này cho thấy việc chuyển tiền sang tài sản mã hóa có thể làm hành trình dòng tiền phức tạp hơn, nhưng không đồng nghĩa với việc dấu vết hoàn toàn biến mất.

Quy mô và tính chất xuyên biên giới của hoạt động rửa tiền thể hiện rõ hơn trong vụ án khác đang được Công an TP.Đà Nẵng mở rộng điều tra. Vụ việc bắt đầu từ đơn trình báo của một phụ nữ bị lừa đảo qua mạng. Từ những giao dịch ban đầu của nạn nhân, lực lượng chức năng xác minh và truy vết dòng tiền. Kết quả điều tra cho thấy tiền chiếm đoạt không nằm yên trong các tài khoản nhận tiền mà được chia nhỏ, chuyển qua nhiều tài khoản trung gian, sau đó dùng để mua USDT trên các sàn Binance và OKX trước khi chuyển vào các ví điện tử do những người liên quan quản lý. Cuộc điều tra sau đó mở rộng từ những người trực tiếp nhận và chuyển tiền đến một mạng lưới có liên hệ với các đối tượng ở Campuchia. Từ kết quả truy vết dòng tiền, Cơ quan An ninh điều tra Công an TP.Đà Nẵng đã khởi tố các bị can về tội rửa tiền và tiếp tục mở rộng vụ án. Tổng số tiền được xác định đã luân chuyển qua phương thức này khoảng 700 tỉ đồng.

Truy dấu vết tiền ảo như thế nào?

Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Ngô Minh Hiếu, chuyên gia an ninh mạng, chia sẻ: Tiền bất hợp pháp được chuyển sang các loại tiền mã hóa như USDT, chia nhỏ qua hàng trăm ví điện tử, đưa qua dịch vụ trộn tiền, chuyển đổi giữa nhiều chuỗi khối, trước khi được rút thành tiền pháp định tại các sàn giao dịch, cả hợp pháp lẫn trái phép. Đứng sau những dòng tiền ấy là các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia với sự cấu kết chặt chẽ. Một trong những quan niệm phổ biến về tiền mã hóa là chỉ cần chuyển tiền qua vài chiếc ví, đổi sang một đồng tiền khác là dấu vết sẽ biến mất. Nhưng thực tế không hoàn toàn như vậy. Với những blockchain công khai, mỗi giao dịch đều để lại một dấu vết: tiền được chuyển từ địa chỉ nào, đến địa chỉ nào, vào thời điểm nào và với số lượng bao nhiêu. Những thông tin này không tự động cho biết danh tính của người đứng sau chiếc ví, nhưng chúng tạo thành một "dấu chân" để cơ quan điều tra lần theo.

Từ những dữ liệu ban đầu này, chuyên viên điều tra có thể dựng lại hành trình của dòng tiền. Đầu tiên là xác định điểm xuất phát: nạn nhân đã chuyển tiền vào đâu, giao dịch nào được thực hiện và số tài sản đó tiếp tục được chuyển đến những địa chỉ nào. Tiếp theo là vẽ bản đồ dòng tiền. Các công cụ phân tích blockchain có thể giúp kết nối hàng nghìn giao dịch, nhận diện những ví có liên quan và theo dõi quá trình tiền được chia nhỏ hoặc tập trung trở lại tại một địa chỉ khác. Khi dòng tiền đi vào một sàn giao dịch hoặc một tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, cơ quan điều tra có thể yêu cầu cung cấp thông tin nhận diện khách hàng và dữ liệu giao dịch.

Ông Zarakowski Marcin Witold, CEO của Recoveris (Thụy Sĩ), cho biết: Các công cụ phân tích hiện nay còn cho phép nhận diện những điểm có thể can thiệp. Chẳng hạn, nếu tài sản bị đánh cắp được chuyển vào một sàn giao dịch, đơn vị lưu ký hoặc một tổ chức phát hành stablecoin có khả năng kiểm soát kỹ thuật đối với tài sản, đó có thể là cơ hội để yêu cầu phong tỏa. Các vụ việc quốc tế cho thấy rõ nhất khả năng truy vết này.

Tuy nhiên, theo ông Zarakowski, cuộc chiến thu hồi tài sản số đang gặp một vấn đề lớn về tốc độ. Một giao dịch trên blockchain có thể hoàn tất trong vài phút, thậm chí nhanh hơn. Nhưng để phong tỏa tài sản, cơ quan điều tra có thể phải đi qua nhiều bước: xác minh giao dịch, xác định đơn vị đang giữ tiền, hoàn thiện yêu cầu pháp lý và liên hệ với tổ chức ở một quốc gia khác. Khoảng cách giữa tốc độ của công nghệ và tốc độ của thủ tục chính là nơi tội phạm có cơ hội tẩu tán tài sản. "Khả năng truy vết phụ thuộc vào dữ liệu và chuyên môn. Khả năng phong tỏa phụ thuộc vào tốc độ. Còn khả năng thu hồi cuối cùng phụ thuộc vào sự kết hợp giữa công nghệ, công cụ pháp lý và hợp tác xuyên biên giới", ông Zarakowski nhấn mạnh.

Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa tổ chức Hội nghị tập huấn kỹ năng điều tra, phân tích dữ liệu blockchain và thu hồi tài sản mã hóa tại Hà Nội với sự tham dự của hơn 27.300 lãnh đạo, chỉ huy, điều tra viên, trinh sát viên, cán bộ làm công tác điều tra cùng đại diện các học viện, trường công an nhân dân, đồng thời kết nối trực tuyến tới công an các đơn vị, địa phương...

Tại hội nghị, trung tướng Trần Minh Tiến, Chánh văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, Phó thủ trưởng thường trực Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, đã nhấn mạnh sự phát triển của blockchain và giao dịch tài sản mã hóa đang đặt ra những yêu cầu mới cho công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Lãnh đạo Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an cũng đặt ra 5 nhóm nhiệm vụ, gồm: Chủ động nhận diện thủ đoạn và mạng lưới hỗ trợ tội phạm; sớm xác định ví, tài khoản, sàn giao dịch cùng điểm đến của dòng tiền; thu thập, bảo quản và đánh giá chứng cứ đúng pháp luật; triển khai truy tìm, ngăn tẩu tán, thu hồi tài sản song song với điều tra; tăng cường phối hợp trong nước và quốc tế.