Từ dự báo tương lai gây sốc của Elon Musk, thí sinh chọn ngành thế nào?

Chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến "Chọn ngành học thời AI" diễn ra đồng thời ở các kênh: thanhnien.vn, fanpage Facebook, kênh YouTube, TikTok Báo Thanh Niên.

Sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, bùng nổ mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) tác động tới mọi mặt đời sống con người, đặc biệt đến vấn đề việc làm.

Gần đây, Elon Musk đã có loạt dự đoán về tương lai khi cho rằng trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) có thể xuất hiện năm 2026; AI sẽ ảnh hưởng tới toàn bộ khung xã hội trong đó có thị trường việc làm khi mọi thứ đều có thể do AI tạo ra cho từng nhu cầu cá nhân. Ông còn cho rằng việc học ĐH ngày càng giảm giá trị thực tế, việc học ĐH - lấy bằng - đi làm mất hiệu lực nhanh chóng…

ảnh: Độc Lập

Trong bối cảnh này, học sinh nên định hướng lựa chọn ngành nghề ra sao để phù hợp với tương lai thị trường lao động 3-5 năm tới? Các trường ĐH có những điều chỉnh gì trong tuyển sinh, đào tạo để thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ? Thí sinh nên chọn ngành mới hay ngành học truyền thống? Với cách thức tuyển sinh của từng trường ĐH trong năm 2026, các chuyên gia có lời khuyên gì giúp thí sinh tận dụng tối ưu nhất cách thức xét tuyển mình có thể mạnh nhất?

Các thông tin này được chia sẻ trong chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến với chủ đề "Chọn ngành học thời AI" của Báo Thanh Niên tổ chức chiều 27.1.

Chương trình diễn ra từ 14-15 giờ, gồm các chuyên gia:

ảnh: Lê Thanh Hải

• Tiến sĩ Võ Thanh Hải, Phó giám đốc thường trực ĐH Duy Tân;
• Tiến sĩ Ngô Minh Hải, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế-Tài chính TP.HCM (UEF);
• Thạc sĩ Nguyễn Trần Ngọc Phương, Giám đốc Trung tâm Marketing và Phát triển thương hiệu Trường ĐH Công nghệ TPHCM (HUTECH);
• Thạc sĩ Trương Quang Trị, Phó phòng Công tác sinh viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành.

Những yếu tố cần quan tâm khi chọn ngành thời AI

Tiến sĩ Võ Thanh Hải, Phó giám đốc thường trực ĐH Duy Tân, cho rằng trong 3 năm gần đây, AI phát triển rất nhanh và lan tỏa vào mọi mặt đời sống của con người. Ở Việt Nam, giai đoạn 2025-2030 đặc biệt quan tâm tới nguồn nhân lực của lĩnh vực bán dẫn và AI, thể hiện qua nhiều chính sách cụ thể. 

Theo báo cáo Tương lai việc làm 2025 của Diễn đàn kinh tế thế giới, các nhóm công việc có tốc độ nở rộng nhanh chóng, như bán dẫn, công nghệ tài chính, AI và máy học… Bên cạnh chuyển đổi số và AI, tương lai công việc cũng phát triển với logistics và chuỗi cung ứng, các mô hình làm việc linh hoạt… Ngược lại, báo cáo cũng chỉ ra 2,3% công việc có nguy cơ bị tự động hóa hoàn toàn.

Do đó, khi chọn một ngành nghề, cần quan tâm tới 2 vế: đất nước sẽ định hướng phát triển các ngành nghề nào trong thời gian 5 năm tới; địa phương mình muốn sinh sống và làm việc có định hướng phát triển các lĩnh vực nào.

Tóm lại, có thể khẳng định trong 5 năm tới, AI sẽ lan tỏa mọi nghề nghiệp. Sinh viên tốt nghiệp sau 5 năm nữa cần phải thay đổi để tiếp cận với việc làm và thu nhập cao, cơ hội thăng tiến trong tương lai.

ảnh: Lê Thanh Hải

Chia sẻ thêm góc nhìn, tiến sĩ Ngô Minh Hải, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế-Tài chính TP.HCM (UEF), cho biết AI có khả năng học vượt trội hơn hẳn so với con người, trong vài năm tới AI sẽ học gần như mọi tri thức của nhân loại. Tư duy của con người trong kỷ nguyên AI cực kỳ quan trọng để phân tích, tổng hợp, vận dụng AI phục vụ vào công việc. Các ngành nghề vẫn còn đó nhưng đòi hỏi kỹ năng, tư duy hoàn toàn khác. Các trường ĐH rất nhanh nhạy khi đưa toàn bộ sự tích hợp AI trong dạy học, quá trình dạy học hiện nay không còn là thầy đọc trò chép mà là vận dụng AI để cùng giải quyết các vấn đề của thực tế.

Theo thạc sĩ Nguyễn Trần Ngọc Phương, Giám đốc Trung tâm Marketing và Phát triển thương hiệu Trường ĐH Công nghệ TPHCM (HUTECH), AI đang là xu thế tất yếu của thời đại, trường ĐH là nơi cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao nên cũng không thể đứng ngoài xu thế này. Từ rất lâu, các trường ĐH đã thực hiện các bước chuyển đổi số. Sinh viên hiện nay không chỉ học các kiến thức đơn ngành, mà được đào tạo theo hướng liên ngành, đa chiều trong chuyên môn. Chương trình đào tạo các trường hiện mang tính chất liên ngành ngày càng nhiều, ví dụ: công nghệ marketing, công nghệ tài chính, thương mại điện tử… Các thuật ngữ liên ngành này đã khá phổ biến trong thời điểm hiện nay.

Không chỉ xu hướng mở ngành, các trường ĐH đang có nhiều nỗ lực trong quá trình đào tạo để giúp sinh viên trang bị kiến thức, năng lực và kỹ năng đáp ứng yêu cầu của thực tế, có đủ khả năng để “cạnh tranh” với AI. Bên cạnh kiến thức và kỹ năng, trường ĐH còn đẩy mạnh giáo dục cảm xúc để đào tạo được người học có cả thái độ tốt, điều mà AI không thể thay thế được.

Còn thạc sĩ Trương Quang Trị, Phó phòng Công tác sinh viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, cho rằng khi AI phát triển, đòi hỏi người học tinh thần học tập suốt đời. Bản thân người học phải rèn luyện khả năng tự học, cách sàng lọc thông tin. AI không thể thay thế người có tư duy và khả năng phản biện tốt. AI là công cụ hỗ trợ, sử dụng công cụ này để phát triển bản thân.

ảnh: Lê Thanh Hải

Chọn ngành truyền thống hay ngành theo xu thế mới? 

Tiến sĩ Võ Thanh Hải nêu quan điểm: Hiện nay, một số ngành mới do công nghệ phát triển là điều hoàn toàn hợp lý như thương mại điện tử, công nghệ tài chính, truyền thông số, digital marketing, mỹ thuật số… Tên các ngành nghề này có 2 vế, 1 vế thuộc về ngành nghề truyền thống, vế còn lại là yếu tố công nghệ thời đại.

Không chỉ mở ngành mới, các trường ĐH còn chủ động điều chỉnh hoạt động đào tạo với các ngành truyền thống. Do đó, các ngành truyền thống được tái cấu trúc lại chương trình, ứng dụng nhiều phần mềm công nghệ hơn, giúp sinh viên đỡ bỡ ngỡ trong quá trình làm việc.

Quá trình đào tạo cũng được thực hiện theo xu hướng liên ngành. Với cách thức đào tạo ĐH hiện nay, sau khi hoàn thành lượng kiến thức cơ bản thì sinh viên được chọn học phần tự chọn trong phần kiến thức chuyên ngành. Cách này giúp sinh viên lựa chọn được môn học phù hợp với định hướng làm việc cụ thể sau này. Trong khi đó, có những ngành cũ nhưng với sự phát triển công nghệ nên tạo ra những công việc rất mới.

Do đó, khi chọn ngành nghề, thí sinh cần xem năng lực cốt lõi của bản thân và mong muốn ra trường làm công việc gì. Chọn ngành phải tương ứng với nghề muốn làm việc sau này.

Tiến sĩ Ngô Minh Hải cho lời khuyên: Việc chọn ngành nghề của thí sinh cần theo một khung có nhiều yếu tố. Trong đó, bên cạnh việc tìm hiểu xu hướng ngành nghề tương lai 5-10 năm tới, chúng ta cần phải hiểu năng lực bản thân có phù hợp với ngành nghề đó không, sự kế thừa và hỗ trợ từ gia đình trong lộ trình phát triển nghề nghiệp. Khi tìm hiểu, chúng ta phải phân tích, đánh giá để tìm được lựa chọn phù hợp để thực sự thành công.

Thạc sĩ Nguyễn Trần Ngọc Phương nêu một thống kê cho thấy có đến 1,3 triệu người trẻ VN không làm gì và không đi học gì, con số rất đáng báo động. Chúng ta vẫn cần đi học ĐH, nếu có đủ điều kiện đi học, chúng ta nên trân trọng cơ hội này.

Theo thầy Phương, để quyết định chọn ngành nào, ngoài các yếu tố trên thì thí sinh cần tìm hiểu một môi trường học tập phù hợp. Một ngành nhưng ở các trường ĐH khác nhau sẽ có định hướng khác nhau, hoặc định hướng nghiên cứu hoặc định hướng ứng dụng và trải nghiệm. Ví dụ, Trường ĐH Công nghệ TP.HCM đang đào tạo theo định hướng ứng dụng, sinh viên được nhà trường đào tạo các kỹ năng vận dụng AI trong giải quyết vấn đề.

Thạc sĩ Trương Quang Trị nhấn mạnh: Ngành truyền thống không bao giờ lỗi thời, nó chỉ lỗi thời khi chúng ta không thay đổi, không làm mới nó. Ví dụ, từ ngành mỹ thuật truyền thống thì hiện nay chúng ta có ngành mỹ thuật số, với ứng dụng công nghệ nhiều hơn. Dù ngành mới hay truyền thống, thí sinh luôn cần xác định dựa trên năng lực, sở thích và khả năng kiếm ra tiền sau này. Nếu thiếu một trong 3 yếu tố này là việc chọn ngành chưa đạt tới yếu tố phù hợp.

Tìm hiểu về các ngành học đang là xu hướng 

Tham gia chương trình, bạn đọc tên Mạnh Cường đặt câu hỏi: ''Em dự định chọn ngành liên quan đến lập trình nhưng gần đây em đọc báo thấy nhiều phần việc của lập trình viên đã không cần đến con người. Vậy em nên chọn ngành nào để có cơ hội việc làm tốt, thu nhập tốt trong lĩnh vực máy tính và CNTT?

Tiến sĩ Võ Thanh Hải chia sẻ: ''Ngay trong lĩnh vực máy tính và CNTT, nhân sự cũng bị sắp xếp lại công việc do tác động của AI. Để có việc làm tốt ở lĩnh vực này, ngoài kiến thức thì kỹ năng rất được quan tâm. Tuy nhiên, một số lĩnh vực vẫn có nhiều cơ hội việc làm tốt như: AI và trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, an toàn thông tin… Nếu học tốt, trang bị kỹ năng tốt thì cơ hội việc làm sẽ tốt. Có thể nói, một phần công việc lập trình được thay thế bởi AI, nhưng thực tế có những công việc dù máy móc vận hành vẫn cần sự kiểm soát của con người''.

Thí sinh tên Tuyết Hân thắc mắc: ''Em định hướng theo học ngành kinh tế và rất băn khoăn giữa ngành kinh tế học và kinh tế số, có phải học kinh tế số thì dễ tìm việc hơn khi AI phát triển như hiện nay không? Thực tế tuyển dụng các năm gần đây doanh nghiệp có yêu cầu cụ thể sinh viên tốt nghiệp từ ngành học ra sao?

Tiến sĩ Ngô Minh Hải phân tích: Để tìm hiểu sự khác biệt giữa 2 ngành học này, thí sinh cần tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo của từng ngành ở từng trường. Dù học ngành nào, thì sự quan tâm của doanh nghiệp với sinh viên là những gì được trang bị sau quá trình học. Hành trang càng dày, cơ hội nhận được sự quan tâm của doanh nghiệp càng nhiều.

ảnh: Lê Thanh Hải

Thí sinh tên Gia An chia sẻ và đặt câu hỏi : Em theo dõi 5 năm rất nhiều trường tuyển sinh mới ngành ngôn ngữ Trung Quốc, có phải ngôn ngữ này đang là xu hướng trong nhóm các ngành ngôn ngữ không ạ? Cơ hội việc làm khi tốt nghiệp ngành này ra sao? Nhiều trường tuyển sinh mới ngành ngôn ngữ Trung Quốc, có phải ngôn ngữ này đang là xu hướng trong nhóm các ngành ngôn ngữ không ạ? Cơ hội việc làm khi tốt nghiệp ngành này ra sao?''.

Thạc sĩ Nguyễn Trần Ngọc Phương chia sẻ: ''Có nhiều quan điểm khác nhau khi lựa chọn học ngôn ngữ trong thời điểm hiện nay. Có quan điểm cho rằng, biết thêm một ngôn ngữ là sống thêm một cuộc đời. Tuy nhiên, một số thí sinh e dè việc học ngôn ngữ sẽ bị thay thế bởi AI trong tương lai. Tuy nhiên, tôi cho rằng học ngôn ngữ vẫn có nhiều cơ hội cạnh tranh bởi trường ĐH không chỉ đào tạo về ngôn ngữ, mà còn về kinh tế, địa lý, chính trị, xã hội, văn hóa, thương mại…".

Thí sinh Bảo Vân phân vân: ''Em thấy xung quanh nhiều bạn có xu hướng chọn ngành “đổ dồn” vào kinh tế, nếu đi theo hướng ngược lại vào các ngành kỹ thuật công nghệ thì cơ hội việc làm sẽ đỡ bị cạnh tranh hơn không ạ? Logistics và quản lý chuỗi cung ứng là ngành học thuộc lĩnh vực đào tạo nào, nếu không giỏi kiến thức các môn tự nhiên có khả năng theo học tốt không?

Thạc sĩ Trương Quang Trị nhận xét: ''Đúng như các năm trước, xu hướng dồn nhiều về kinh tế tài chính, điều này dẫn tới mức độ cạnh tranh cao khi tìm viêc. Ngược lại, với khối ngành công nghệ, kỹ thuật mức độ cạnh tranh “dễ thở” hơn. Logistics và quản lý chuỗi cung ứng là ngành học liên ngành, không quá đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về lĩnh vực tự nhiên như toán, lý…''.