Từ thịt trâu Ấn Độ đến góc khuất ngành thực phẩm

"Hô biến" thịt trâu Ấn Độ thành đặc sản Việt Nam

Theo Cục Hải quan, trong 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam chi gần 1,5 tỉ USD nhập khẩu trên 494.000 tấn thịt, tăng 36% về giá trị và gần 10% về lượng so với cùng kỳ năm 2025. Có 5 nguồn cung chính theo thứ tự là Ấn Độ, Mỹ, Brazil, Úc, Tây Ban Nha. Chỉ riêng nguồn cung Ấn Độ, số lượng nhập khẩu trong 6 tháng qua gần 110.000 tấn với giá trị gần 463 triệu USD, trong số này phần lớn là thịt trâu đông lạnh. Số liệu chi tiết từ thị trường Ấn Độ cho thấy tính đến tháng 5.2026, Việt Nam nhập khẩu khoảng 86.200 tấn thịt trâu với trị giá gần 371 triệu USD. Giá nhập khẩu bình quân khoảng 4.301 USD/tấn, tương đương 112.000 đồng/kg.

Mặt hàng thịt trâu nhập khẩu không phải là sự đột biến trong năm nay mà đã kéo dài nhiều năm qua. Điều này cho thấy nhu cầu tiêu thụ của người Việt với nhóm sản phẩm này rất cao. Đáng nói, theo các chuyên gia thị trường, nhu cầu cao với nhóm hàng này cơ bản không đến từ bản thân nó mà chủ yếu là "ẩn danh" dưới những tên gọi khác. Mới nhất, vụ việc liên quan Vũ Hoàng Hải (còn được gọi là "Hải Sapa") là điển hình về việc "hô biến" thịt trâu Ấn Độ thành trâu Tây Bắc để bán cho người tiêu dùng.

Vừa qua, Công an TP.Đồng Nai ngày 18.8 đã triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán thịt khô bò giả với số lượng lớn, thu giữ hơn 2 tấn thịt khô bò giả cùng nhiều nguyên liệu, phụ gia, máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất. Cụ thể, Công ty Trần Lê Foods (P.Long Thành, TP.Đồng Nai) đã mua thịt trâu có nguồn gốc từ Ấn Độ, sau đó chế biến thành thịt sấy khô, bán ra thị trường dưới mác khô bò.

ẢNH: CÔNG AN TP.ĐỒNG NAI CUNG CẤP

Công ty TNHH Trần Lê Foods được cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm và có bản tự công bố các sản phẩm như "Thịt bò khô sợi", "Thịt bò khô miếng", "Bắp bò sấy", "Thịt bò sấy khô vị tiêu", "Thịt sấy khô". Tuy nhiên đối với sản phẩm "Thịt sấy khô" thì được sản xuất chủ yếu từ thịt trâu, sau đó chế biến, đóng gói và tiêu thụ dưới tên gọi khô bò.

Lực lượng công an xác định, từ ngày 27.5.2025 đến thời điểm bị phát hiện, công ty đã mua khoảng 130 tấn thịt trâu đông lạnh có nguồn gốc từ Ấn Độ với tổng số tiền gần 17,7 tỉ đồng. Từ số nguyên liệu này sau khi sản xuất, chế biến ra khoảng 65 tấn thịt khô giả "thịt khô bò", với giá bán trung bình khoảng 330.000 đồng/kg, tổng doanh thu khoảng 21 tỉ đồng.

Đáng nói, trâu Ấn Độ thường được nuôi để lấy sữa, hết giai đoạn này những người chăn nuôi thải loại ra với giá rất rẻ chỉ khoảng 1,5 - 2 USD/kg, tương đương khoảng 40.000 - 50.000 đồng/kg. Do vấn đề tôn giáo, nhiều người Ấn không tiêu thụ loại thịt này nên giá bán càng rẻ hơn. Trong khi đó, nguồn cung thịt trâu bò trong nước suy giảm nhưng nhu cầu tiêu dùng thịt trâu vẫn duy trì ở mức cao. Đặc biệt là khi "biến hình" thành trâu đặc sản thì giá được đẩy lên hàng triệu đồng/kg.

ẢNH: T.D

Một đại diện Hiệp hội Chăn nuôi Đồng Nai thừa nhận, người tiêu dùng bình thường không thể phân biệt được đâu là thịt bò đâu thịt trâu. Khi sản phẩm đã qua chế biến thì sự phân biệt là bất khả thi. Do giá cả chênh lệch quá lớn dẫn đến biên độ lợi nhuận cao chót vót là điều khiến nhiều người lao theo. Trước đây, cơ quan chức năng cũng phát hiện một vài vụ việc tương tự ở một số nơi.

Vị này đặt vấn đề gần đây ngành chăn nuôi Việt Nam phát triển tương đối tốt song mỗi năm chúng ta vẫn phải chi vài tỉ USD để nhập khẩu cả triệu tấn thịt các loại. Trong hội nhập, điều này là bình thường và ngành chăn nuôi phải chấp nhận cạnh tranh để tiếp tục đổi mới, nâng cao năng lực để phục vụ người tiêu dùng ngày một tốt hơn. Nhưng ở chiều ngược lại, để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, chúng ta cũng phải từng bước siết các tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn thực phẩm. Nếu hàng đạt tiêu chuẩn chất lượng cao thì giá thành sẽ không còn rẻ và lúc đó việc hàng giả, nhái, đội lốt cũng sẽ không còn.

Nhân rộng mô hình cộng đồng quản trị thực phẩm

Một chuyên gia trong lĩnh vực chống gian lận thương mại và hàng giả phân tích: "Một số vấn đề liên quan tới thực phẩm giả, nhái gần đây không đơn thuần là vi phạm an toàn thực phẩm mà là đánh tráo sản phẩm, bán sản phẩm không đúng bản chất nhằm thu lợi bất chính từ khách hàng. Để ngăn ngừa tình trạng này, các bên liên quan và cả người tiêu dùng cũng phải thay đổi nhận thức và hành vi. Bên thu mua cần chủ động phòng ngừa gian lận ngay từ chuỗi cung ứng. Khi mạng xã hội phát triển và mua sắm online ra đời, những năm gần đây nhiều người có thói quen mua hàng "bằng niềm tin", thì nay nên mua hàng thông qua các "hệ thống xác thực" hay kiểm tra bằng dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, kiểm nghiệm, trách nhiệm và sự nghiêm minh của pháp luật".

TS Đào Hà Trung, Chủ tịch Hội Công nghệ cao TP.HCM - đơn vị đang phối hợp với Sở Công thương TP.HCM triển khai chương trình "Tick xanh trách nhiệm", thẳng thắn thừa nhận: "Một số vụ việc liên quan vấn đề an toàn thực phẩm thời gian qua cho thấy vẫn còn những góc khuất trong công tác quản lý. Góc khuất ở đây chỉ đơn thuần là việc chưa có sự kiểm tra giám sát đầy đủ của cơ quan chức năng. Nguyên nhân là do nguồn lực của cơ quan thực thi có giới hạn trong khi hiện thực cuộc sống thì bao la rộng lớn. Do đó, cả lý thuyết và trên thực tế là không thể giám sát bao trùm hết được để bảo đảm không có vi phạm".

"Điều rất tích cực với câu chuyện thực phẩm của chúng ta hiện nay là việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 33 (ngày 14.8.2026) về tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm trong cơ sở giáo dục. Chỉ thị này mới áp dụng với vấn đề thực phẩm trong cơ sở giáo dục, nhưng cho thấy một tư duy và cách tiếp cận mới với xu hướng thế giới. Ở đó mọi thứ phải minh bạch từ nguồn nguyên liệu, tới chế biến, lưu mẫu… để cộng đồng có thể cùng giám sát. Các bếp ăn muốn tham gia thị trường phải chấp nhận "luật chơi" là minh bạch mọi thứ, không thì sẽ phải chấp nhận đứng sang một bên. Khi có rất nhiều cặp mắt nhìn vào, việc vi phạm sẽ giảm. Mô hình quản trị cộng đồng theo tinh thần Chỉ thị 33 này cần phải được nhân rộng trong việc quản trị và minh bạch thực phẩm nói chung", TS Đào Hà Trung đề xuất.