Từ vụ rapper MCK: Vì đâu 'nhạc rác' vẫn có đất sống?

Ảnh: T.L

Những ngày qua, câu chuyện về "nhạc rác" một lần nữa trở thành tâm điểm dư luận sau khi rapper MCK bị cơ quan chức năng mời làm việc liên quan đến album HVL. Sản phẩm này bị phản ứng vì chứa nhiều ca từ bị cho là phản cảm, lệch chuẩn văn hóa. Sau buổi làm việc, nam rapper đã công khai xin lỗi, thừa nhận sai sót trong việc sử dụng ngôn từ, đồng thời cam kết gỡ bỏ các ca khúc chưa phù hợp và không biểu diễn những tác phẩm vi phạm quy định.

Trường hợp của MCK không phải cá biệt. Những năm gần đây, cơ quan quản lý nhiều lần lên tiếng chấn chỉnh tình trạng ca khúc có ca từ dung tục, cổ xúy lối sống lệch chuẩn hoặc truyền tải thông điệp tiêu cực. 

Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM cũng từng ban hành văn bản định hướng, yêu cầu tăng cường quản lý hoạt động âm nhạc có biểu hiện lệch chuẩn, đồng thời chỉ rõ thực trạng một số sản phẩm lồng ghép nội dung cổ xúy lối sống buông thả, sử dụng chất kích thích, hành xử giang hồ và các tệ nạn xã hội.

Dẫu vậy, những ca khúc gây tranh cãi vẫn liên tiếp xuất hiện trên thị trường nhạc Việt. Không ít nghệ sĩ chỉ lên tiếng xin lỗi hoặc gỡ bỏ sản phẩm sau khi bị dư luận phản ứng hay cơ quan chức năng vào cuộc. Vòng lặp "phát hành - gây tranh cãi - xin lỗi - gỡ bỏ" khiến nhiều người đặt câu hỏi: Vì sao "nhạc rác" vẫn có đất sống, bất chấp những đợt chấn chỉnh liên tiếp?

Ảnh: NSX

Khi lợi nhuận lớn hơn mức phạt

Chia sẻ với Thanh Niên, NSƯT - TS - đạo diễn Hoàng Duẩn, Phó trưởng khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật (Trường ĐH Văn hóa TP.HCM), cho rằng hệ thống văn bản pháp luật về quản lý hoạt động âm nhạc cơ bản đã đầy đủ. Tuy nhiên, việc thực thi và áp dụng chế tài đối với các hành vi vi phạm vẫn chưa tương xứng với mức độ ảnh hưởng của những sản phẩm có ca từ phản cảm, trái với thuần phong mỹ tục.

Theo ông, một số nghệ sĩ sẵn sàng phát hành những sản phẩm gây sốc để thu hút người xem vì lợi ích kinh tế mang lại từ YouTube, TikTok và các nền tảng số cao hơn nhiều so với mức xử phạt. "Khi cái được lớn hơn cái mất, họ không ngại vi phạm và tiếp tục cho ra đời những sản phẩm bị xem là 'nhạc rác'", đạo diễn Hoàng Duẩn nhận định.

Ông cũng cho rằng "nhạc rác" vẫn tồn tại vì thị trường vẫn có một bộ phận khán giả đón nhận. Tuy nhiên, không nên vì thế mà đánh đồng thị hiếu của toàn bộ giới trẻ. Theo ông, chỉ một nhóm người nghe yêu thích dòng nhạc này, nhưng nhu cầu đó đủ để một số nhà sản xuất tiếp tục khai thác nhằm gia tăng lượt xem và tương tác.

Ảnh: T.L

Bên cạnh đó, việc giáo dục thẩm mỹ âm nhạc hiện nay vẫn còn hạn chế. Nhà trường chủ yếu trang bị kiến thức cơ bản, trong khi kỹ năng cảm thụ, phân tích nội dung và giá trị của tác phẩm chưa được chú trọng. Điều này khiến một bộ phận người trẻ dễ bị cuốn theo giai điệu bắt tai mà thiếu khả năng nhận diện những ca từ lệch chuẩn.

Trách nhiệm đầu tiên thuộc về nghệ sĩ

Theo đạo diễn Hoàng Duẩn, sự phát triển của các nền tảng số giúp nghệ sĩ có thể tự sáng tác, sản xuất và phát hành tác phẩm mà hầu như không phải trải qua khâu kiểm duyệt trước như các chương trình biểu diễn trực tiếp. Trong khi đó, cơ chế quản lý hiện nay chủ yếu là hậu kiểm, nghĩa là cơ quan chức năng chỉ có thể xử lý sau khi sản phẩm đã phát tán rộng rãi và gây ảnh hưởng trong xã hội.

Trong bối cảnh đó, ông cho rằng ý thức tự kiểm duyệt của nghệ sĩ cần được đặt lên hàng đầu. Bên cạnh quyền tự do sáng tạo, người làm nghệ thuật phải cân nhắc kỹ giá trị của ca từ, thông điệp và tác động xã hội của mỗi sản phẩm trước khi công bố.

"Nghệ sĩ không chỉ làm nghệ thuật mà còn có trách nhiệm lan tỏa những giá trị tích cực thông qua sản phẩm của mình. Âm nhạc trước hết là để giải trí, nhưng sự giải trí vẫn phải nằm trong khuôn khổ pháp luật và tôn trọng các giá trị văn hóa, thuần phong mỹ tục. Không thể vì chạy theo lượt xem, lượt tương tác mà bất chấp mọi giới hạn, rồi chỉ xin lỗi khi xảy ra tranh cãi", ông nhấn mạnh.

Ở góc độ quản lý, đạo diễn Hoàng Duẩn cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện chế tài đối với các sản phẩm âm nhạc phát hành trên không gian mạng. Bên cạnh việc nghiên cứu nâng mức xử phạt, ông đề xuất xem xét áp dụng các biện pháp hạn chế hoạt động trên nền tảng số đối với những nghệ sĩ cố tình tái phạm, tương tự hình thức tạm dừng biểu diễn từng được áp dụng với một số trường hợp vi phạm. 

Theo ông, các quy định cần bảo đảm sự công bằng giữa nghệ sĩ biểu diễn trực tiếp và nghệ sĩ phát hành sản phẩm trực tuyến, bởi sức lan tỏa của các nền tảng số hiện nay có thể lớn hơn rất nhiều và tác động đến hàng triệu người.