Buổi sớm ở Đồng Đăng thường bắt đầu bằng một lớp sương mỏng vắt ngang triền núi. Trong sân ga, tiếng còi tàu vọng lên rồi tan dần giữa miền biên viễn. Ngoài phố, những đoàn xe chở hàng nối nhau xuôi về phía cửa khẩu, mở đầu một ngày mới ở vùng cửa ngõ.
Từ miền đất này, câu ca dao quen thuộc đã theo lời ru của bà, của mẹ đi qua nhiều thế hệ:
Có nàng Tô Thị, có chùa Tam Thanh.
Ai lên xứ Lạng cùng anh,
Bõ công bác mẹ sinh thành ra em".
Theo địa giới hiện nay, phố Kỳ Lừa nằm gần trung tâm tỉnh lỵ Lạng Sơn, cách Đồng Đăng khoảng 15 km. Khoảng cách ấy khiến nhiều người lần đầu đến xứ Lạng không khỏi thắc mắc, vì sao ca dao lại nói Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa?
Phố chợ của miền biên viễn
Phố chợ Kỳ Lừa ngày nay vẫn là điểm giao thương sầm uất giữa lòng đô thị Lạng Sơn
ẢNH: LINH ANH
Trò chuyện với phóng viên, bà Vi Thị Quỳnh Ngọc, cán bộ Bảo tàng tỉnh Lạng Sơn, tác giả cuốn sách Tứ trấn Đoàn Thành Lạng Sơn, cho biết, phố Kỳ Lừa được nhắc đến với ý nghĩa là trung tâm tỉnh lỵ Lạng Sơn xưa. Đây là một trong những đô thị cổ hình thành khá sớm ở miền biên viễn, giữ vai trò giao thương giữa Việt Nam và Trung Quốc, giữa miền xuôi với miền ngược.
"Thời trước, cả vùng đô thị xứ Lạng, tính từ bờ sông Kỳ Cùng ngược về phía Đồng Đăng hiện nay gọi chung là trấn Đồng Đăng. Vì vậy, câu ca dao không phản ánh địa giới hành chính theo cách hiểu hiện nay, mà khái quát một không gian văn hóa rộng lớn của xứ Lạng", bà Ngọc lý giải.
Các tư liệu cho thấy, từ thế kỷ 11 - 12, nơi đây đã diễn ra hoạt động trao đổi hàng hóa giữa thương nhân hai nước Việt - Trung. Đến cuối thế kỷ 17, phố chợ phát triển mạnh hơn cùng sự xuất hiện của cộng đồng người Hoa đến làm ăn, định cư.
Lễ hội đền Kỳ Cùng - Tả Phủ thu hút đông đảo người dân, du khách
ẢNH: LINH ANH
Tả đô đốc, Hán quận công Thân Công Tài được ghi nhận là người có công khai mở, lập nên phố chợ Kỳ Lừa. Năm 1683, đền Tả Phủ được xây dựng ngay giữa trung tâm phố chợ để thờ ông.
Ngoài đền Tả Phủ, Kỳ Lừa còn lưu dấu nhiều công trình tín ngưỡng như đền Bắc Đế, đền Quan Công, hội quán Kỳ Lừa, đền Kỳ Cùng và bia cầu đá lập năm 1724. Những di tích ấy phản ánh quá trình cộng cư, giao thoa văn hóa kéo dài nhiều thế kỷ giữa người Hoa và cư dân bản địa.
Phố chợ cũng là nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa phi vật thể. Hằng năm, từ ngày 22 - 27 tháng giêng, lễ hội đền Kỳ Cùng - Tả Phủ, hội Đầu pháo và hội chợ Kỳ Lừa thu hút đông đảo người dân, du khách.
Tại Đồng Đăng, dù không còn sầm uất như xưa, nhưng nơi đây vẫn mang đậm chất phố thị vùng biên
ẢNH: LINH ANH
Trong những ngày hội, sắc màu trang phục Tày, Nùng hòa cùng nghi lễ rước, trò diễn dân gian, tiếng hát sli, hát lượn. Chợ không chỉ là nơi mua bán, mà còn là chốn gặp gỡ, giao duyên của nam nữ thanh niên vùng cao.
Nơi đây cũng được xem là "chiếc nôi" của nhiều món ăn nổi tiếng như lợn quay, vịt quay, khau nhục, phở chua, bánh cao xằng, bánh cuốn trứng, bánh áp chao.
Theo câu ca tìm nàng Tô Thị
Sông Kỳ Cùng - dòng sông chảy ngược độc đáo uốn quanh phố núi miền biên giới
ẢNH: LINH ANH
Rời Kỳ Lừa, hành trình tiếp tục về phía núi Tô Thị và chùa Tam Thanh.
Trên sườn núi đá, hình ảnh nàng Tô Thị bồng con chờ chồng đã trở thành biểu tượng của lòng son sắt. Dưới chân núi là quần thể Nhị - Tam Thanh, nơi hang động, mái chùa và vách đá hòa vào nhau, tạo nên không gian vừa kỳ vĩ, vừa trầm mặc.
Chùa Tam Thanh nằm trong lòng động đá tự nhiên. Bước qua cửa động, âm thanh phố phường dường như bị giữ lại phía sau. Mùi hương trầm quyện trong hơi lạnh, từng giọt nước từ nhũ đá rơi đều giữa khoảng không tĩnh lặng.
Kỳ Lừa hôm nay đã khoác lên mình diện mạo mới. Cửa hàng sáng đèn, người trẻ dạo phố, du khách tìm mua đặc sản, dòng xe cộ đưa khu phố chợ vào nhịp sống hiện đại.
Nhưng giữa những đổi thay, đền Tả Phủ, núi Tô Thị và chùa Tam Thanh vẫn đứng đó, nối quá khứ với hiện tại.
Bao thế kỷ đã trôi qua, lời mời "Ai lên xứ Lạng cùng anh" vẫn còn nguyên sức gợi, đưa ta trở về miền đất nơi lịch sử, huyền thoại và đời sống thường ngày cùng viết tiếp một câu ca chưa bao giờ cũ.
Bình luận (0)