Về nơi phát tích dòng thiền Việt - Liễu Quán: Từ Lâm Tế rẽ nhánh sang đất Việt

Thế kỷ 17, các chúa Nguyễn trấn giữ xứ Đàng Trong và thực hiện chính sách "cư Nho mộ Thích". Tại thủ phủ Thuận Hóa hình thành nên một trung tâm Phật giáo lớn với sự du nhập của các dòng thiền Tào Động, Lâm Tế. Về sau, dòng Lâm Tế phát triển lớn mạnh với hệ thống chùa chiền, thiền viện rộng khắp.

Nguồn gốc của thiền phái Lâm Tế do thiền sư Lâm Tế Nghĩa Huyền (không rõ năm sinh, mất năm 866 hoặc 867) sáng lập vào thời nhà Đường ở Trung Hoa. Đây là dòng thiền lớn và có sức ảnh hưởng mạnh mẽ. Đến thế kỷ thứ 17, khi truyền vào Việt Nam, dòng thiền Lâm Tế đã truyền thừa được 33 - 34 thế hệ.

Năm 1680, trong bối cảnh Phật giáo Thuận Hóa mang đậm dấu ấn ảnh hưởng của các bậc cao tăng Trung Hoa thuộc dòng Tào Động và Lâm Tế, có một phật tử 13 tuổi từ Phú Yên tìm ra xứ Huế tầm sư học đạo. Chàng thiếu niên người Việt này về sau chính là thiền sư Liễu Quán, người sáng lập dòng thiền Việt - Liễu Quán.

ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN

Cậu bé mồ côi nguyện xả thân tìm đạo

Hành trạng tu học và chứng đắc của thiền sư Liễu Quán được ghi vào văn bia Vô lượng (Vô lượng tháp bi) bằng chữ Hán, hiện còn đặt bên trái (từ trong nhìn ra) tại bảo tháp tổ sư Liễu Quán dưới chân núi Thiên Thai (P.An Cựu. TP.Huế). Tấm bia đá dựng năm thứ 9 niên hiệu Cảnh Hưng (1748, vua Lê Hiển Tôn), đúng 6 năm sau ngày tổ Liễu Quán viên tịch. Văn bia do sư Thiện Kế, người cháu trong đạo của tổ Liễu Quán (bấy giờ đang làm sư ở chùa Tang Liên, Trung Hoa) soạn.

Theo bản dịch và chú giải của cố đại lão hòa thượng Thích Thiện Siêu, thiền sư Liễu Quán họ Lê, húy Thiệt Diệu, sinh vào giờ Thìn ngày 18.11 năm Đinh Mùi (1667) tại làng Bạc Má, H.Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên (nay thuộc xã Tuy An Bắc, tỉnh Đắk Lắk). Ngài mồ côi mẹ từ năm lên 6 tuổi. Năm 12 tuổi, trong một lần được thân phụ đưa đi chùa Hội Tôn ở Phú Yên lễ Phật, ngài gặp hòa thượng Tế Viên rồi xin hòa thượng xuất gia tại đây.

ẢNH: TL

Đến năm 1680, khi hòa thượng Tế Viên viên tịch, ngài lên đường ra Thuận Hóa cầu pháp, học đạo với hòa thượng Giác Phong (khai sơn tổ đình Bảo Quốc ngày nay). Năm Tân Mùi (1691), sau hơn 10 năm học đạo tại Thuận Hóa, ngài xin phép trở lại quê nhà để đốn củi, phụng dưỡng cha già đang ốm bệnh.

Bốn năm sau, khi phụ thân qua đời năm Ất Hợi (1695), ngài ra Huế chính thức thụ giới Sa di với hòa thượng Thạch Liêm - Thích Đại Sán (tác giả sách Hải ngoại kỷ sự). Năm Đinh Sửu (1697), ngài tiếp tục thụ giới Cụ túc với Từ Lâm lão hòa thượng. Năm Kỷ Mão (1699), ngài đi khắp tòng lâm xứ Huế để tham cầu đạo pháp, tinh chuyên tu tập, với phát nguyện dù có xả bỏ thân mạng cũng quyết tìm ra chân giác với câu nói được ghi vào văn bia: "Có pháp gì cao siêu nhất, ta quyết bỏ thân mạng để theo pháp đó tu hành".

Nghe nhiều bậc thiền hòa các nơi nói có hòa thượng Tử Dung khéo dạy người niệm Phật tham thiền nhất, năm Nhâm Ngọ (1702), thiền sư Liễu Quán tìm đến Long Sơn tham yết, cầu pháp tham thiền và được hòa thượng Tử Dung trao công án thu nhận. Đây là một dấu mốc lịch sử, đánh dấu dòng thiền Lâm Tế chính thức rẽ nhánh sang đất Việt, mở ra dòng thiền Việt thứ 2, về sau phát triển lớn mạnh đến ngày nay. (còn tiếp)