Vì sao tiêm vắc xin rồi vẫn có thể mắc viêm màng não mô cầu?

Theo thông tin được ngành Y tế công bố, đến ngày 21.10.2026, TP.HCM ghi nhận 5 học sinh mắc não mô cầu nhóm B, trong đó một em tử vong. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), bệnh não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể diễn tiến nhanh, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và đe dọa tính mạng. Chuyên gia dịch tễ khuyến cáo phụ huynh chủ động các biện pháp phòng bệnh.

ẢNH: KHOA NAM

Tại tọa đàm trực tuyến "Phòng bệnh não mô cầu: Bảo vệ trẻ từ gia đình đến trường học" do Báo Tiền Phong tổ chức ngày 28.10, các chuyên gia y tế đã phân tích những vấn đề cần lưu ý trong dự phòng bệnh não mô cầu cho học sinh và gia đình.

Mỗi loại vắc xin chống lại một hoặc một số nhóm huyết thanh nhất định

Trước thắc mắc vì sao tiêm vắc xin rồi vẫn mắc viêm màng não mô cầu, ThS-BS Đỗ Cao Vân Anh phân tích. Hiện nay, tại Việt Nam có các loại vắc xin giúp phòng ngừa năm nhóm huyết thanh A, B, C, W và Y. Bao gồm: Vắc xin não mô cầu cộng hợp nhóm ACWY; Vắc xin não mô cầu nhóm B (MenB); Vắc xin não mô cầu nhóm B và C (BC).

Mỗi loại vắc xin được thiết kế để tạo miễn dịch chống lại một hoặc một số nhóm huyết thanh nhất định. Cụ thể, vắc xin não mô cầu ACWY giúp phòng bệnh do các nhóm A, C, W và Y. Trong khi vắc xin não mô cầu nhóm B được thiết kế để phòng bệnh do nhóm B. Hai loại vắc xin này có phạm vi bảo vệ khác nhau và không thể thay thế hoàn toàn cho nhau. 

ẢNH: HOÀNG KHÁNH

ThS-BS Đỗ Cao Vân Anh nhấn mạnh: "Điều phụ huynh cần đặc biệt lưu ý là mỗi loại vắc xin có phạm vi bảo vệ riêng, không thể thay thế hoàn toàn cho nhau. Chẳng hạn, trẻ đã tiêm vắc xin ACWY vẫn có nguy cơ mắc bệnh do não mô cầu nhóm B. Ngược lại, tiêm vắc xin nhóm B không đồng nghĩa với việc trẻ đã được bảo vệ trước các nhóm A, C, W và Y. Đây là sự khác biệt về phạm vi bảo vệ giữa các loại vắc xin, không có nghĩa là vắc xin mất tác dụng".

Ngoài ra, hiệu quả bảo vệ còn phụ thuộc vào loại vắc xin, nhóm huyết thanh gây bệnh và đáp ứng miễn dịch của từng người.

Theo thông tin được ngành y tế TPHCM công bố ngày 21.10, học sinh 12 tuổi nói trên đã tiêm một mũi vắc xin ACWY nhưng chưa tiêm vắc xin phòng nhóm B. Như vậy, trường hợp này phù hợp với tình huống mắc bệnh do nhóm huyết thanh nằm ngoài phạm vi bảo vệ của loại vắc xin trẻ đã tiêm, chứ không phải bằng chứng cho thấy vắc xin ACWY không có hiệu quả.

"Vì vậy, để mở rộng phạm vi bảo vệ trước năm nhóm huyết thanh, bác sĩ có thể tư vấn phối hợp các loại vắc xin phù hợp, căn cứ vào độ tuổi, tiền sử tiêm chủng, tình trạng sức khỏe và nguy cơ phơi nhiễm của từng người", chuyên gia cho biết.

Chủ động kiểm tra lịch sử tiêm chủng cho trẻ

Chuyên gia khuyên phụ huynh không nên quá lo lắng trong trường hợp trẻ bị mất sổ tiêm, hay không nhớ rõ con từng tiêm loại vắc xin nào. Điều quan trọng là cần kiểm tra lại lịch sử tiêm để xác định những mũi trẻ đã tiêm và những mũi còn thiếu.

Nếu mất sổ tiêm, phụ huynh có thể liên hệ các cơ sở tiêm chủng trước đây để được hỗ trợ tra cứu hồ sơ. Trong trường hợp không thể xác minh được lịch sử tiêm chủng, bác sĩ sẽ đánh giá độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ mắc bệnh để xây dựng lịch tiêm phù hợp. Khi đó, trẻ có thể cần được tiêm lại một số mũi nếu không có đủ bằng chứng đã tiêm trước đây.

ẢNH: HOÀNG KHÁNH

Với trẻ bị trễ lịch nhưng xác minh được các mũi đã tiêm hợp lệ, chuyên gia cho biết thông thường không cần tiêm lại từ đầu. Bác sĩ sẽ kiểm tra và hướng dẫn tiêm bù các mũi còn thiếu theo khoảng cách phù hợp.

Riêng đối với vắc xin não mô cầu, cần xác định rõ trẻ đã tiêm loại nào, chẳng hạn ACWY, nhóm B hay nhóm BC, vì mỗi loại có phạm vi bảo vệ khác nhau. Đặc biệt, các vắc xin phòng nhóm B không thể tùy ý thay thế cho nhau trong cùng phác đồ. Do đó, việc xác minh tên vắc xin đã sử dụng rất quan trọng trước khi quyết định tiêm tiếp.

ThS-BS Đỗ Cao Vân Anh lưu ý: "Phụ huynh nên chủ động kiểm tra lịch sử tiêm chủng, đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được rà soát và hoàn thiện lịch tiêm phù hợp. Đồng thời, nên lưu giữ thông tin tiêm chủng trên hệ thống điện tử để thuận tiện theo dõi lâu dài".

Ghi nhận tại các cơ sở tiêm chủng, hiện phụ huynh ngày càng quan tâm đến việc chủ động bảo vệ sức khỏe cho trẻ, đặc biệt trong môi trường học đường và sinh hoạt tập thể. Ông Vũ Ngọc Thắng - Giám đốc Ngành hàng thuốc và vaccine Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu cho biết, trong những ngày qua, lượng phụ huynh đưa trẻ đến tiêm vắc xin phòng não mô cầu tại các cơ sở của hệ thống trên địa bàn TP.HCM có xu hướng tăng hơn 4 lần so với mức trung bình ngày thường của tháng trước. Phụ huynh cũng quan tâm nhiều hơn đến sự khác biệt giữa các nhóm huyết thanh, đặc biệt là vắc xin phòng não mô cầu nhóm B và nhóm ACWY.