Vì sao Vĩnh Hưng được chọn làm điểm đột phá tái thiết đô thị của Hà Nội?

Là người tham gia và theo dõi quy hoạch Thủ đô nhiều năm, TS-KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam nhìn nhận, vấn đề tái thiết đô thị Hà Nội là chủ đề rất nóng hiện nay.

Trước hết cần trả lời là vì sao lại chọn Vĩnh Hưng làm điểm tái thiết đầu tiên, làm điểm đột phá quy hoạch trong vô số lựa chọn của Hà Nội? - ông Nghiêm đặt câu hỏi tại Tọa đàm Tái thiết đô thị Vĩnh Hưng - Từ quy hoạch đến nâng cao chất lượng đời sống người dân do Báo Thanh Niên tổ chức sáng 23.10.

ẢNH: TUẤN MINH

Từng giữ vị trí Kiến trúc sư trưởng, nguyên Giám đốc Sở QH-KT Hà Nội, theo TS-KTS Đào Ngọc Nghiêm, nhìn lại lịch sử quy hoạch qua các thời kỳ, Hà Nội đã trải qua 9 lần điều chỉnh quy hoạch. Song đến lần quy hoạch thứ 5 được phê duyệt vào năm 1992, Vĩnh Hưng vẫn được xem là vùng nông thôn ngoại thành, là "vùng trắng" trên bản đồ quy hoạch, đóng vai trò hỗ trợ cho nội thành Hà Nội. 

Đến quy hoạch năm 1998, khi Trung ương đồng ý cho Hà Nội mở rộng quy hoạch vượt sông Hồng tiếp cận với các tỉnh phía bắc, vai trò của khu vực Vĩnh Hưng bắt đầu được xác định nằm trong vùng trung tâm mở rộng. 

Tuy nhiên, theo ông Nghiêm, suốt giai đoạn này vẫn chưa có sự đột phá nào đáng kể. Sau khi mở rộng địa giới hành chính Thủ đô năm 2008, trong các đồ án quy hoạch từ năm 2011, Vĩnh Hưng vẫn chỉ là một điểm được đánh dấu trong bản đồ quy hoạch. 

Nhìn rộng hơn, TS-KTS Đào Ngọc Nghiêm cho rằng, bức tranh quy hoạch Hà Nội trước đây định hướng rất đẹp, nhưng việc triển khai thực hiện lại diễn ra rất chậm. Song đến Đồ án quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm gần đây, quy hoạch phân kỳ thành các giai đoạn ngắn hạn, trung hạn và dài hạn để cụ thể hóa bằng 71 đồ án quy hoạch thành phần. 

Lý giải cụ thể vì sao lại chọn Vĩnh Hưng làm điểm đột phá tái thiết trong quy hoạch tổng thể 100 năm của Hà Nội, theo ông Nghiêm, trong quy hoạch mới, Hà Nội không còn phát triển theo mô hình chùm đô thị vệ tinh nữa mà chuyển sang mô hình 9 cực phát triển. 

"Vĩnh Hưng được xác định là cực phát triển phía đông, một trong 9 cực phát triển quan trọng của Thủ đô", ông Nghiêm nói. 

Thứ hai, về mặt chức năng, Hà Nội quyết tâm xây dựng Vĩnh Hưng trở thành khu trung tâm dịch vụ và thương mại hiện đại nhằm giảm áp lực cho khu vực nội đô. Người dân Vĩnh Hưng trước đây vốn có đời sống tương đối khó khăn ở vùng ven sông, nay sẽ được nâng cao chất lượng cuộc sống với hạ tầng dịch vụ văn minh, hiện đại. 

Thứ ba, đặc trưng của xã Vĩnh Hưng là quy mô dân số không quá lớn nhưng diện tích đất đai lại rộng gấp đôi so với các phường/xã khác. Đây là khu vực rất thuận lợi để chuyển hóa phát triển theo mô hình TOD (đô thị gắn với giao thông công cộng).

Vĩnh Hưng nằm ở vị trí đắc địa giữa tuyến đường sắt đô thị và giữa các cây cầu huyết mạch như cầu Thanh Trì, cầu Vĩnh Tuy, đặc biệt là cầu Cự Khối kết nối dễ dàng sang Long Biên và đi các tỉnh phía đông. 

"Đô thị sẽ được nén ở mức hợp lý, không gian sống vẫn đảm bảo thoáng đãng, văn minh chứ không bị gò bó hay nén quá mức. Bên cạnh giao thông đường bộ và đường sắt, quy hoạch cần đặc biệt chú trọng đến giao thông đường thủy trên sông Hồng. Việc khai thác tuyến giao thông thủy gắn với du lịch tâm linh, văn hóa lịch sử dọc sông Hồng sẽ giúp người dân được thụ hưởng môi trường sống đa dạng và phong phú hơn", TS-KTS Đào Ngọc Nghiêm nhấn mạnh.

Từ một vùng ngoại vi cách đây 30 năm, Vĩnh Hưng nay đã đứng trước cơ hội đột phá trở thành trung tâm hiện đại ở trục phát triển phía đông. Để thực hiện nhiệm vụ nặng nề này, theo ông Nghiêm, đã có cơ sở pháp lý và thực tiễn rất đồng bộ. 

ẢNH: TUẤN MINH

Vĩnh Hưng đã được xác định là điểm nhấn trong Quy hoạch phân khu cảnh quan sông Hồng kéo dài 40 km qua trung tâm Hà Nội. Đồng thời, luật Thủ đô cũng đã quy định các cơ chế ưu tiên đối với công tác tái thiết đô thị. Tái thiết Hà Nội là một quá trình lâu dài, cần chọn lọc thứ tự ưu tiên và Vĩnh Hưng là địa bàn được lựa chọn đi trước - ông Nghiêm chia sẻ.

5 lưu ý quan trọng để tái thiết Vĩnh Hưng 

Để hoàn thiện Đồ án tái thiết đô thị Vĩnh Hưng, TS-KTS Đào Ngọc Nghiêm cũng lưu ý một số nội dung quan trọng. 

Thứ nhất, về quy mô dân số và chỉ tiêu đất đai, cần rà soát kỹ việc dự kiến tăng dân số từ 68.000 người lên 190.000 người. Mức bình quân đất xây dựng đô thị dân dụng khoảng 28 m²/người là tương đối thấp so với truyền thống đất nhà vườn rộng rãi trước đây của địa phương. Do đó, cần tính toán cơ cấu đa dạng các loại hình nhà ở như nhà ở xã hội, chung cư cao tầng, đồng thời cân nhắc tỷ lệ nhà liền kề hay nhà vườn phù hợp để người dân đồng thuận. 

Thứ hai, dự án cần tiên phong và chú trọng hơn nữa đến quỹ đất dành cho các công trình văn hóa, giáo dục. Theo quy hoạch, đô thị Vĩnh Hưng dành diện tích hơn 30 ha cho trường học, song ông Nghiêm đề xuất cần nâng lên gần 40 ha để xây dựng hệ thống trường liên cấp hiện đại.

Thứ ba, về không gian xanh, Vĩnh Hưng có vị trí đặc thù tiếp giáp sông Hồng nên cần thiết kế dải cây xanh mở, kết nối thông suốt từ sông Hồng vào sâu trong đô thị ngay từ đầu. 

Thứ tư, về chính sách giải phóng mặt bằng và tái định cư, đây là khâu then chốt. Cần ưu tiên chính sách tái định cư tại chỗ cho người dân với các hình thức nhà ở linh hoạt, có chính sách riêng phù hợp để đảm bảo quyền lợi chính đáng của nhân dân. 

Cuối cùng, về giao thông ngầm, cần nghiên cứu hết sức cẩn trọng các điều kiện địa chất và thủy văn khu vực ven sông Hồng trước khi quyết định, tránh bài học kinh nghiệm từ việc khảo sát xây dựng hầm hay cầu Trần Hưng Đạo trước đây. 

"Nếu giải quyết tốt các vấn đề này, dự án tái thiết Vĩnh Hưng sẽ trở thành một mô hình đô thị hiện đại, tạo động lực phát triển bền vững cho khu vực phía đông và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân", Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam chia sẻ.