Live Việt Nam đứng trước cơ hội lớn phát triển mạnh ngành năng lượng tái tạo

Nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh

Vừa từ Hà Nội vào nên dù TP.HCM đang ở trong những ngày nắng nóng, ông Đặng Quốc Bảo vẫn thấy "mát mẻ" bởi thời tiết ở Hà Nội "cực kỳ kinh hoàng" với nhiệt độ lên trên 40°C, "đứng ở ngoài sân thì giống như có cái máy nóng phả vào người". Cùng với đó, nhu cầu sử dụng điện liên tục lập các kỷ lục mới về phụ tải. Ở góc độ doanh nghiệp (DN), theo ông Bảo, khi nói đến kinh doanh là nói đến thị trường, đến quan hệ cung cầu. Đặt trong bối cảnh đó, với ngành năng lượng tái tạo, có thể nói đây là giai đoạn rất thuận lợi.

ẢNH: ĐỘC LẬP

"Đối với DN năng lượng tái tạo, khó nhất là tìm khách hàng nhưng hiện cung không đủ cầu. Từ khoảng 4 - 5 năm trước, nhiều chuyên gia đã dự báo Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn thiếu nguồn cung điện và tình trạng này sẽ còn kéo dài thêm ít nhất 2 - 3 năm tới. Điều đó đồng nghĩa với việc các DN phát điện, đặc biệt là DN năng lượng tái tạo, đang có nhiều cơ hội phát triển", ông Bảo giải thích. Tuy nhiên, áp lực lớn nhất hiện nay thuộc về đơn vị bảo đảm cung ứng điện là EVN. Về lâu dài, một thị trường điện chỉ thực sự vận hành ổn định khi nguồn cung lớn hơn nhu cầu và có sự cạnh tranh giữa nhiều nhà cung cấp. Tuy nhiên, ở thời điểm này, khi cung vẫn thấp hơn cầu thì dư địa phát triển của ngành vẫn còn rất lớn. Đó cũng là lý do trong hai năm gần đây, không chỉ các DN, nhiều tập đoàn thuộc các lĩnh vực khác cũng bắt đầu tham gia đầu tư vào điện gió, điện mặt trời, cho thấy sức hấp dẫn cũng như tiềm năng rất lớn của ngành năng lượng tại Việt Nam.

Một yếu tố nữa là Việt Nam có lợi thế về địa lý trong phát triển năng lượng tái tạo cho nên từ góc độ DN, nếu chỉ xét trên phương diện kinh tế, đây là một trong những lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị rất lớn. Các dự án năng lượng tái tạo sở hữu tài sản ổn định, nguồn doanh thu dài hạn, thị trường tiêu thụ sẵn có và cũng là loại tài sản được các tổ chức tín dụng đánh giá cao. Ngân hàng luôn ưu tiên tài trợ cho những dự án có dòng tiền ổn định kéo dài từ 30 đến 40 năm. Vì vậy, quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ môi trường mà còn là cơ hội kinh tế rất rõ ràng.

Thị trường năng lượng tái tạo bước vào giai đoạn chuyển đổi

Theo ông Đặng Quốc Bảo, đối với Trung Nam, triết lý phát triển luôn dựa trên ba yếu tố cốt lõi là môi trường, con người và hiệu quả kinh tế. Một lĩnh vực chỉ có thể phát triển bền vững khi đồng thời đáp ứng được cả ba yếu tố này. Hiện nay, ngành năng lượng tái tạo hội tụ đầy đủ cả ba điều kiện đó. Trong thời gian qua, ngành năng lượng đã gặp không ít khó khăn về chính sách, nguồn vốn, hạ tầng kỹ thuật và nguồn nhân lực. Tuy nhiên, ông Bảo cho rằng, "đây là những khó khăn bình thường của một nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi. Việt Nam đang chuyển từ mô hình chỉ có một đơn vị chủ đạo là EVN sang một thị trường có sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế. Quá trình xây dựng chính sách để vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa tạo môi trường cạnh tranh công bằng chắc chắn sẽ có những sai sót. Sau mỗi lần điều chỉnh, chúng ta phải rà soát, sửa đổi, thử nghiệm rồi tiếp tục hoàn thiện. Đó là quy luật tất yếu của quá trình phát triển.

Là DN tiên phong trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, Trung Nam cũng đã trải qua hầu hết những khó khăn đó. Trung Nam cũng là đơn vị đầu tiên đầu tư xây dựng trạm biến áp 500 kV bàn giao cho Nhà nước; đồng thời là một trong những DN tiên phong phát triển điện gió và điện mặt trời. Trong quá trình triển khai, Trung Nam từng gặp vướng mắc về pháp lý, chính sách, nguồn vốn cũng như kỹ thuật. Có những dự án phải chạy đua tiến độ khiến thiết bị vận hành chưa đạt hiệu quả như mong muốn, thậm chí có nhà máy có hệ số công suất thuộc nhóm thấp nhất thị trường trong năm đầu vận hành. Đó đều là những bài học thực tiễn rất đắt giá.

Ông Đặng Quốc Bảo cho hay, thị trường năng lượng Việt Nam đã bước sang giai đoạn phát triển thứ hai. Sau thời kỳ tăng trưởng nóng và những bài học kinh nghiệm, thị trường đang chuyển sang giai đoạn phát triển thận trọng hơn, với nền tảng chính sách ngày càng hoàn thiện và sự chuẩn bị tốt hơn từ phía DN. Việt Nam đang đứng trước cơ hội rất lớn để tiếp tục phát triển mạnh ngành năng lượng tái tạo. Dù trong quá trình đó vẫn có những chính sách ban hành chậm hoặc cần điều chỉnh, nhưng xu hướng phát triển là không thể đảo ngược. Có thể lấy cơ chế mua bán điện trực tiếp là ví dụ. Từ Nghị định 80 đến Nghị định 57, sau hơn một năm rưỡi mới có DN đầu tiên công bố triển khai thành công. Đây là một cột mốc quan trọng của thị trường, dù trên thực tế vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện trong quá trình vận hành. Xa hơn, nếu trước đây nguồn điện chủ yếu đến từ các DN nhà nước thì trong khoảng 5 - 10 năm tới, cùng với sự phát triển của cơ chế mua bán điện trực tiếp và các mô hình lưới điện mới, thị trường mua bán điện trực tiếp giữa các DN sẽ phát triển rất nhanh. "Đây sẽ là động lực quan trọng giúp giảm áp lực đầu tư cho nhà nước và EVN, đồng thời tạo ra một thị trường điện cạnh tranh, linh hoạt và hiệu quả hơn, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của nền kinh tế", ông Bảo nói.