Xúc động gặp lại họa sĩ Văn Giáo qua tranh, kỷ vật và hồi ức

Lê Công Sơn- lecongsontn@gmail.com

26/09/2026 17:07 GMT+7

Khối di sản đồ sộ của họa sĩ Văn Giáo không chỉ cho thấy sức lao động bền bỉ vì nghệ thuật, mà còn kể lại những câu chuyện cảm động về cuộc đời ông qua hồi ức của người thân, đồng nghiệp và những kỷ vật được lưu giữ.

Sáng 26.9 tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, khán phòng không còn một chỗ trống khi đông đảo khách mời và những người yêu mến tranh của họa sĩ Văn Giáo đến từ sớm, chờ khai mạc triển lãm Đất nước mùa xuân. Triển lãm nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh và 30 năm ngày mất của họa sĩ, do gia đình ông phối hợp cùng Công ty CP Thiết kế May Living, Hội Mỹ thuật Việt Nam và Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM tổ chức.

Thay mặt gia đình, họa sĩ Văn Đức, con trai cố họa sĩ Văn Giáo, xúc động trước tình cảm của lãnh đạo Hội Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM cùng đông đảo đồng nghiệp, khán giả. Nhiều người không ngại đường sá xa xôi, thậm chí từ Hà Nội vào TP.HCM để chia vui, cùng gia đình thực hiện ước nguyện lúc sinh thời của họa sĩ Văn Giáo: đưa những tác phẩm hội họa của ông đến với công chúng phương Nam.

Ông Văn Đức cũng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với người mẹ đã tần tảo sớm hôm, chu toàn việc gia đình để cha ông có thời gian vào Nam, ra Bắc, đến những vùng xa xôi của đất nước, có khi hàng tháng trời, để thỏa sức sáng tạo nghệ thuật.

Trên suốt hành trình ấy, bước chân Văn Giáo đã đi từ Thủ đô Hà Nội lên Việt Bắc, Tây Bắc, vào chiến trường Liên khu V, ngược lên chiến trường Điện Biên Phủ, xuôi vào "khu phi quân sự tạm thời" Vĩnh Linh rồi đến Đường mòn Trường Sơn... Mỗi chuyến đi đều để lại những bức tranh, ký họa mang hơi thở và dấu ấn của thời đại.

Văn Giáo coi sự cống hiến cho xã hội và đất nước là lẽ sống cao đẹp. Tâm thế ấy trở thành kim chỉ nam xuyên suốt tám thập kỷ ông làm người và làm nghệ thuật.

Các bài báo viết về họa sĩ Văn Giáo cùng hình ảnh tư liệu về ông được gia đình mang từ Hà Nội vào giới thiệu tại triển lãm

Ảnh: QUỲNH TRÂN

Vinh dự là nơi được gia đình chọn để thực hiện triển lãm Đất nước mùa xuân, Phó giám đốc điều hành và quản lý Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM Trần Minh Công bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đến người thân họa sĩ Văn Giáo, đặc biệt trước nghĩa cử của gia đình khi quyết định trao tặng bảo tàng hai tác phẩm quý: Trên thao trường (sáng tác năm 1960) và Đón Bác Hồ ở đình Hồng Thái (sáng tác năm 1974).

"Các tác phẩm không chỉ là di sản hội họa quý báu khắc họa tinh thần thời đại hào hùng, mà còn góp phần làm đa dạng hơn sưu tập mỹ thuật của các danh họa Việt Nam hiện chúng tôi đang lưu giữ, mở ra cơ hội cho công chúng phía Nam và du khách quốc tế có điều kiện thưởng lãm tác phẩm của cố họa sĩ Văn Giáo.

Nghĩa cử hiến tặng là minh chứng rõ nét cho niềm tin của các nhà sưu tập, các họa sĩ, gia đình các họa sĩ trong việc chọn Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM là nơi lưu giữ, bảo quản, phát huy giá trị mỹ thuật, giá trị văn hóa của các tác phẩm mỹ thuật đỉnh cao đến với công chúng yêu nghệ thuật Việt Nam và quốc tế", ông Trần Minh Công chia sẻ.

Nhà văn Xuân Phượng: "Tôi với Văn Giáo có cùng lý tưởng cống hiến"

Nhắc đến họa sĩ Văn Giáo, nhà văn Xuân Phượng dù ở tuổi "xưa nay hiếm" vẫn nhớ như in những ngày cách đây 60 - 70 năm, khi bà còn làm bác sĩ phụ trách phòng khám Nhi khu y tế Ba Đình (Hà Nội). Khi ấy, nhiều người con của ông Văn Giáo đã được bà chăm sóc.

"Ông Văn Giáo tính ngay thẳng, bộc trực. Cái gì không hài lòng là ông nói thẳng thắn", bà Xuân Phượng nhớ lại.

Cuộc đời cũng thật lạ kỳ. Sau khi rời nghề y, trở thành phóng viên chiến trường, nhà văn Xuân Phượng lại thường xuyên gặp ông Văn Giáo, đặc biệt trong những lần về quê Bác ở Nghệ An. Ông say mê vẽ, còn bà say sưa làm phim.

"Mỗi ngày tôi thấy ông mang cơm theo, bỏ trong lon Guigoz, kèm một bình đông nước. Trưa đến nghỉ ngơi là ngồi ăn. Thấy thương lắm. Nhiều khi đoàn phim được lãnh đạo địa phương mời cơm trưa, tôi lại bảo ông đi với tôi. Ban đầu ông từ chối nhưng nhờ thuyết phục, cuối cùng ông cũng xiêu lòng. Bữa sau gặp, ông còn dặn khi nào có đi nữa nhớ nói ông đi cho vui".

Và cứ thế, tình bạn giữa Văn Giáo và nhà văn Xuân Phượng lớn dần theo thời gian.

"Tình bạn chúng tôi không xây dựng bằng tên tuổi, sự nổi tiếng hay tiền bạc mà đó là tấm lòng đối với nhau bằng tình yêu quê hương đất nước, cùng lý tưởng mà mình cống hiến", bà Xuân Phượng xúc động.

Mối lương duyên sâu nặng đối với mảnh đất Sài Gòn - TP.HCM

Đến với triển lãm, một mạch nguồn khác khiến người xem đặc biệt xúc động là những sáng tác về hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ trải nghiệm trực tiếp vẽ Bác trong những ngày đầu thành lập nước (1945), ông đã dành nhiều thập kỷ tiếp theo để khắc họa mối quan hệ sâu sắc của Người với nhân dân và đất nước trong những không gian bình dị nhất.

Hình ảnh Bác Hồ trong các tác phẩm của Văn Giáo vừa vĩ đại nhưng cũng vô cùng gần gũi, giản dị.

Đây là mạch đề tài lớn kéo dài gần nửa thế kỷ. Ít có họa sĩ nào theo đuổi hình tượng Bác Hồ bền bỉ như Văn Giáo, và càng hiếm hơn khi quá trình ấy không dừng ở việc mô tả chân dung mà mở rộng sang tái hiện mối quan hệ của Bác với nhân dân, quê hương và từng vùng miền của đất nước.

Chiêm ngưỡng các tuyệt tác vẽ bằng bột màu mang thương hiệu Văn Giáo

Ảnh: QUỲNH TRÂN

Đất nước mùa xuân còn là mối lương duyên sâu nặng của ông với mảnh đất Sài Gòn - TP.HCM, sau hai lần từng lỗi hẹn. Qua những tác phẩm được trưng bày, người xem không chỉ gặp lại hình ảnh đất nước qua nhiều chặng đường lịch sử, mà còn cảm nhận trọn vẹn tấm lòng của một họa sĩ đã dành cả cuộc đời để bước đi, quan sát và ghi chép hành trình ấy bằng hội họa.

Người xem có mặt tại triển lãm không khỏi rưng rưng khi nhìn lại chiếc giá vẽ thân thương gắn bó với sự nghiệp sáng tác của ông, cùng những cây cọ, lọ bột màu còn dang dở, như vẫn chờ người họa sĩ ngồi xuống bên cạnh mỗi ngày.

Những bức tranh treo trên tường, cùng các bài báo viết về họa sĩ Văn Giáo đã ố màu theo thời gian, được gia đình mang từ Hà Nội vào, khiến không gian Đất nước mùa xuân (diễn đến hết ngày 6.10.2026) tràn ngập cảm xúc và tình yêu thương dành cho người cố họa sĩ tài hoa.