Zalo, TikTok bị phạt gần 1,7 tỉ đồng: Luật sư cảnh báo nguy cơ phạt nặng hơn

Đây là ý kiến của luật sư Nguyễn Hữu Toại, Giám đốc Công ty luật TNHH Hừng Đông, Đoàn luật sư TP.Hà Nội, sau khi Ủy ban Cạnh tranh quốc gia (Bộ Công thương) đã công bố xử phạt Zalo, TikTok vì vi phạm bảo vệ người dùng, vào chiều 22.1.

ẢNH: T.N

Cơ quan quản lý vào cuộc sau phản ánh của người dùng Zalo

Ủy ban Cạnh tranh quốc gia đã quyết định xử phạt đối với Tập đoàn VNG - đơn vị chủ quản của Zalo với số tiền 810 triệu đồng vì 6 hành vi vi phạm các quy định trong luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong thu thập, xử lý thông tin, dữ liệu cá nhân.

Kết luận nêu rõ, VNG không thiết lập cơ chế để người dùng lựa chọn phạm vi thông tin đồng ý cung cấp, cũng như không cho phép người dùng bày tỏ sự đồng ý hoặc không đồng ý đối với một số loại dữ liệu cá nhân. Doanh nghiệp này cũng không có cơ chế cho phép người tiêu dùng lựa chọn việc cho phép hoặc không cho phép sử dụng thông tin cá nhân vào mục đích quảng cáo và các hoạt động mang tính thương mại khác.

Ngoài ra, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia xác định VNG đưa các điều khoản không được phép vào điều kiện giao dịch chung và không công khai rõ thời điểm áp dụng. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý yêu cầu doanh nghiệp chấm dứt các hành vi vi phạm, đồng thời rà soát và hoàn thiện các chính sách liên quan nhằm bảo đảm tuân thủ pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Trong khi đó, nền tảng TikTok bị phạt 880 triệu đồng do không có cơ chế để người dùng đồng ý hoặc từ chối riêng biệt việc sử dụng dữ liệu cá nhân cho mục đích quảng cáo, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ.

TikTok còn bị xác định cung cấp thông tin không đầy đủ, gây nhầm lẫn cho người dùng, đồng thời tồn tại các điều khoản vi phạm trong điều kiện giao dịch chung. Ủy ban Cạnh tranh quốc gia yêu cầu nền tảng này chấm dứt các hành vi vi phạm, chủ động rà soát và hoàn thiện chính sách để bảo đảm tuân thủ pháp luật.

Trao đổi với Báo Thanh Niên, luật sư Nguyễn Hữu Toại, Giám đốc Công ty luật TNHH Hừng Đông (Đoàn luật sư TP.Hà Nội), nhận định việc công bố kết quả kiểm tra và xử phạt cho thấy sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan quản lý, đặc biệt sau khi có phản ánh, khiếu nại từ phía người dùng.

Doanh nghiệp phải đánh giá tác động bảo vệ dữ liệu 

Theo luật sư Nguyễn Hữu Toại, vụ việc Zalo, TikTok là bài học lớn đối với các nền tảng số trong việc xây dựng và vận hành cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân. Thay vì yêu cầu người dùng "đồng ý tổng thể", các nền tảng cần thiết kế cơ chế đồng ý chi tiết, cho phép người dùng lựa chọn từng mục đích xử lý dữ liệu, tránh tình trạng "ép buộc" chấp nhận toàn bộ để tiếp tục sử dụng dịch vụ.

ẢNH: NVCC

Bên cạnh đó, chính sách bảo mật và điều khoản sử dụng phải minh bạch, dễ hiểu, sử dụng ngôn ngữ đơn giản, công khai rõ ràng loại dữ liệu thu thập, mục đích sử dụng, thời gian lưu trữ và bên thứ ba được chia sẻ. Giao diện người dùng cũng cần được thiết kế theo hướng tôn trọng quyền lựa chọn, có tùy chọn opt-in/opt-out rõ ràng khi cập nhật chính sách mới.

Để tránh những rủi ro pháp lý trong tương lai, ông Toại nhấn mạnh, các doanh nghiệp phải đánh giá tác động bảo vệ dữ liệu trước khi triển khai tính năng mới, nhất là với dữ liệu nhạy cảm như khuôn mặt, giọng nói, vị trí, tin nhắn; đồng thời tuân thủ đồng bộ nhiều quy định pháp luật liên quan như luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Nghị định 13/2023 về bảo vệ dữ liệu cá nhân, luật An ninh mạng, luật Giao dịch điện tử…

"Nếu không tuân thủ, các nền tảng có thể đối mặt với mức phạt nặng hơn, lên đến hàng tỉ đồng, bị yêu cầu tạm ngừng hoạt động một phần hoặc đánh mất lòng tin của người dùng", luật sư Toại cảnh báo.

Qua vụ việc trên, người dùng cũng cần rút ra bài học chủ động bảo vệ quyền lợi của mình bằng cách đọc kỹ chính sách bảo mật, chỉ đồng ý các quyền cần thiết, kiểm tra và rút lại sự đồng ý định kỳ, thận trọng với dữ liệu nhạy cảm và mạnh dạn khiếu nại khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Luật sư Nguyễn Hữu Toại lưu ý, người dùng nên dành thời gian đọc kỹ chính sách bảo mật trước khi đồng ý. Đặc biệt khi app yêu cầu cập nhật điều khoản mới, để hiểu mình đang đồng ý cung cấp những dữ liệu gì và dùng vào mục đích nào. Chỉ đồng ý những mục đích thực sự cần cho chức năng chính. Đặc biệt, người dùng cần cẩn trọng với dữ liệu nhạy cảm và hạn chế chia sẻ ảnh chân dung, giọng nói, vị trí thực tế nếu không cần thiết; khiếu nại khi nghi ngờ vi phạm.

Nếu phát hiện app thu thập dữ liệu trái phép hoặc không minh bạch, người dùng có quyền khiếu nại lên Ủy ban Cạnh tranh quốc gia, Cục An ninh mạng (Bộ Công an), hoặc khởi kiện dân sự đòi bồi thường thiệt hại (nếu chứng minh được tổn hại).

Đồng quan điểm trên, nhiều người dùng cho rằng việc xử phạt Zalo, TikTok là tín hiệu mạnh mẽ rằng cơ quan nhà nước đang siết chặt quản lý dữ liệu cá nhân trên các nền tảng số. Cả doanh nghiệp và người dùng đều cần nâng cao nhận thức để bảo vệ quyền lợi trong môi trường số ngày càng phức tạp.

Tuy vậy, nhiều người dùng cho rằng mức phạt hiện nay vẫn còn quá thấp so với quy mô của hai nền tảng đang nắm giữ lượng dữ liệu cá nhân khổng lồ.