Dưới sự lãnh đạo của Đảng, phong trào Xô viết Nghệ - Tĩnh đã trở thành tấm gương sáng, có ảnh hưởng sâu rộng trên cả nước.
Khát vọng độc lập, tự do
Xô viết Nghệ - Tĩnh ra đời trong bối cảnh đất nước chịu ách thống trị nặng nề của thực dân và phong kiến, đời sống công nhân, nông dân vô cùng khổ cực. Người nông dân phải chịu nhiều thứ thuế cao phi lý, bị áp bức dưới chế độ "một cổ hai tròng". Mâu thuẫn giữa chính quyền cai trị và các giai cấp bị trị ngày càng gay gắt.
Trong bối cảnh đó, sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam đầu năm 1930 đã mở ra cơ hội mới cho cách mạng Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, phong trào công nhân và phong trào yêu nước được kết hợp chặt chẽ, tạo thành làn sóng đấu tranh âm ỉ chỉ chờ thời cơ bùng nổ.
Thời cơ đó chính là cuộc biểu tình rầm rộ, mạnh mẽ như bão táp của những người nông dân yêu nước tại huyện Hưng Nguyên, Nghệ An ngày 12.9.1930. Lúc xuất phát tại Hưng Nguyên, cuộc biểu tình đã có 8.000 người tham gia. Trên chặng đường dài hàng chục km tiến về Vinh, đoàn biểu tình càng đi càng đông thêm. Khi đến Vinh, con số đã tăng lên 30.000 người. Đó là một cuộc biểu tình khổng lồ, là điểm khởi đầu làm bùng nổ phong trào Xô viết Nghệ - Tĩnh kéo dài đến giữa năm 1931.
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, Xô viết Nghệ - Tĩnh (1930 - 1931) là cuộc đấu tranh đầu tiên thể hiện sức mạnh to lớn của quần chúng nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Ngày 12.9.1930 đã trở thành mốc son quan trọng khi hàng vạn nông dân Nghệ An, Hà Tĩnh vùng lên chống áp bức, bóc lột. Phong trào không chỉ phản ánh khát vọng độc lập, tự do và quyền sống của nhân dân, mà còn chứng minh năng lực lãnh đạo, tổ chức và tập hợp quần chúng của Đảng ngay từ buổi đầu thành lập.
Quảng trường và tượng đài Xô viết Nghệ - Tĩnh ở Hưng Nguyên, Nghệ An
ẢNH: CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ TỈNH NGHỆ AN
Vùng đất giàu truyền thống cách mạng
Nhắc đến Nghệ An và Hà Tĩnh là nhắc đến dải đất Bắc Trung bộ giàu truyền thống cách mạng. Từ tiếng trống Xô viết ngày 12.9.1930, từ người nông dân ngoài đồng ruộng đến người công nhân trong nhà máy, lòng yêu nước và tinh thần đấu tranh của nhân dân Nghệ - Tĩnh đã được kích hoạt mạnh mẽ.
Cuộc biểu tình lớn khởi phát từ Hưng Nguyên đã nhanh chóng lan tỏa, kéo theo hàng vạn nông dân các vùng quê xuống đường, tiến về các huyện lỵ với khí thế ngất trời, đưa ra những yêu sách chính đáng: giảm sưu, giảm thuế, cải thiện đời sống, chống áp bức, bóc lột.
Hoảng sợ trước sức mạnh của khối liên minh công - nông, chính quyền thực dân và phong kiến đã dìm cuộc biểu tình ngày 12.9 trong biển máu. Ngay trong ngày nổ ra cuộc biểu tình, chính quyền thực dân đã cho máy bay ném bom thẳng vào đoàn biểu tình ở Hưng Nguyên làm 217 người chết, 125 người bị thương. Hàng trăm người khác bị bắt giam, tra tấn. Nhưng sự tàn khốc của vũ khí không thể dập tắt ngọn lửa cách mạng. Từ Hưng Nguyên, phong trào lan rộng ra nhiều huyện khác của Nghệ An và Hà Tĩnh.
Ở một số vùng nông thôn, vào thời điểm cuối năm 1930, nhân dân đã đứng ra thành lập chính quyền cấp xã của mình theo mô hình Xô viết của Cách mạng Tháng Mười Nga (1917). Vì thế mà có tên gọi "Xô viết Nghệ - Tĩnh". Đó là thành quả có ý nghĩa lớn lao nhất của cuộc biểu tình khởi phát từ ngày 12.9.1930.
Phó thủ tướng Mai Văn Chính trao Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt “Những địa điểm ghi dấu Phong trào Xô viết Nghệ - Tĩnh (1930 - 1931) tại Nghệ An" cho lãnh đạo tỉnh Nghệ An vào ngày 12.9.2025
ẢNH: KHÁNH HOAN
Với mô hình chính quyền Xô viết, nhiều địa phương ở Nghệ - Tĩnh được thành lập và do những nhà cách mạng non trẻ trực tiếp quản lý. Họ đã thực thi nhiều chính sách tiến bộ: bãi bỏ hoặc giảm các khoản thuế vô lý, tổ chức cứu trợ người nghèo, chia lại ruộng đất cho nông dân, xây dựng các tổ chức quần chúng để đưa các tầng lớp nhân dân tham gia vào sự nghiệp xây dựng một xã hội tiến bộ.
Từ một phong trào phản kháng xã hội, "Xô viết Nghệ - Tĩnh" đã hình thành chính quyền cách mạng cấp xã do nhân dân làm chủ. Đó là mô hình xã hội dân chủ xuất hiện trên đất Nghệ An, Hà Tĩnh mà 15 năm sau, ngày 2.9.1945, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), đã chính thức được Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố khai sinh và trở thành hiện thực trên phạm vi cả nước.
Dưới ngọn cờ vẻ vang của Đảng
Một trong những yếu tố quyết định sự ra đời và phát triển của Xô viết Nghệ - Tĩnh là vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ngay sau khi thành lập ngày 3.2.1930, Cương lĩnh chính trị của Đảng đã xác định công nhân và nông dân là lực lượng nòng cốt của cách mạng, đồng thời chú trọng xây dựng tổ chức cơ sở Đảng và vận động quần chúng trên cơ sở liên minh công - nông.
Tại Nghệ An và Hà Tĩnh trong giai đoạn bùng nổ phong trào, Đảng không chỉ đưa ra những khẩu hiệu phù hợp với nguyện vọng của nhân dân mà còn từng bước hướng các cuộc đấu tranh theo đúng đường lối chính trị của mình. Từ Xô viết Nghệ - Tĩnh, các tổ chức như Công hội đỏ, Nông hội đỏ, Đoàn thanh niên và các đoàn thể cách mạng khác đã trở thành lực lượng quần chúng quan trọng, tập hợp nhân dân dưới ngọn cờ vẻ vang của Đảng.
Việc nhân dân đứng lên lập ra các chính quyền dân chủ theo mô hình Xô viết và trực tiếp quản lý xã hội cho thấy Đảng đã bước đầu vận dụng quan điểm về xây dựng chính quyền Xô viết công - nông vào điều kiện cụ thể của nước ta ngay từ đầu những năm 1930.
Xô viết Nghệ - Tĩnh sống mãi
Xô viết Nghệ - Tĩnh không chỉ là một trang sử của thời kỳ đấu tranh cách mạng đầy hi sinh, gian khổ, mà còn là lời nhắc nhở các thế hệ hôm nay về sức mạnh của lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và khát vọng độc lập, tự do của nhân dân Việt Nam.
Dù phong trào phải lắng xuống vào giữa năm 1931 trước sự đàn áp, khủng bố tàn khốc của chính quyền thực dân, phong kiến và chỉ tồn tại trong thời gian ngắn, nhưng Xô viết Nghệ - Tĩnh đã để lại những bài học quý giá cho lịch sử dân tộc và lịch sử Đảng.
96 năm đã đi qua kể từ ngày 12.9.1930, đất nước đã bước sang trang sử mới, vươn mình trong kỷ nguyên mới, hướng tới mục tiêu trở thành một nước công nghiệp phát triển, văn minh, hiện đại. 96 năm qua, tiếng trống Xô viết năm 1930 vẫn rền vang, trở thành một tượng đài bất tử.
Xô viết Nghệ - Tĩnh mãi là một phần quan trọng trong ký ức của Nghệ An, Hà Tĩnh và trong lịch sử dân tộc. Ở Hưng Nguyên (Nghệ An) hiện có quảng trường với cụm tượng đài "Xô viết Nghệ - Tĩnh" và con đường 12 Tháng 9 dài hàng chục km. Tại TP.HCM và nhiều nơi như Vinh, Đà Nẵng, Hà Tĩnh, Buôn Ma Thuột, Vũng Tàu... đều dành những con đường đẹp mang tên Xô viết Nghệ - Tĩnh; ở Cần Thơ có con đường và một cây cầu mang tên Xô viết Nghệ - Tĩnh.
Bình luận (0)