AI đang dần trở thành 'người cố vấn' của người trẻ?

Nhờ AI trợ giúp trước khi tìm đến người thật

Trần Hải Tiến (26 tuổi, làm việc tại 93 – 95 Hàm Nghi, P.Sài Gòn, TP.HCM; trước là P.Bến Nghé, Q.1) cho biết mỗi khi gặp những băn khoăn trong cuộc sống, AI luôn là nơi anh tìm đến đầu tiên.

Tiến kể khi chuyển đổi công việc, nhận được lời mời làm việc với mức lương cao hơn ở công ty hiện tại, thay vì tham khảo ý kiến gia đình hay người quản lý cũ như trước, Tiến mở công cụ trí tuệ nhân tạo và đặt câu hỏi: "Tôi có nên nghỉ việc không?"

"Chỉ trong vài giây, AI đưa ra ưu, nhược điểm của từng lựa chọn, gợi ý những tiêu chí cần cân nhắc như cơ hội phát triển, môi trường làm việc, thu nhập, khả năng học hỏi và cả những câu hỏi để bản thân nhìn lại mục tiêu nghề nghiệp. Tôi không xem AI là người quyết định thay mình, nhưng nó giúp tôi bình tĩnh hơn trước khi trao đổi với những người xung quanh", Tiến chia sẻ.

ẢNH MINH HOẠ: THANH NAM

Không riêng Tiến, việc tìm lời khuyên từ AI đang trở nên quen thuộc với nhiều người trẻ. Từ chọn ngành học, chuyển việc đến viết CV, luyện phỏng vấn..., AI dần trở thành "điểm dừng đầu tiên" trước khi họ tìm đến người thật.

Đặng Thị Lệ Chi (28 tuổi), ngụ ở đường Trần Xuân Soạn, P.Tân Thuận, TP.HCM (trước là P.Tân Thuận Tây, Q.7), cho biết mỗi khi cảm thấy mất phương hướng, thường dành hàng chục phút trò chuyện với AI.

"AI không ngắt lời, không phán xét và luôn đưa ra nhiều góc nhìn. Đôi khi điều tôi cần chỉ là sắp xếp lại suy nghĩ", Chi nói.

Theo một số người trẻ, nếu trước đây ba mẹ, thầy cô là những "người dẫn đường" quen thuộc thì nay vai trò ấy dần thay đổi.

Phan Kiều Vân (23 tuổi), làm việc tại 19/30 đường số 8, P.Linh Xuân, TP.HCM (trước là P.Linh Trung, TP.Thủ Đức), thừa nhận ngại chia sẻ với người lớn vì sợ bị đánh giá hoặc nhận những lời khuyên mang tính áp đặt.

"Những câu như: "ngày xưa ba mẹ còn khổ hơn", "cứ cố lên", "đừng nghĩ nhiều"... đôi khi khiến cuộc trò chuyện nhanh chóng khép lại. Trong khi đó, AI luôn sẵn sàng trả lời. Tôi có thể đặt lại câu hỏi nhiều lần, yêu cầu giải thích theo cách khác hoặc phản biện mà không e ngại bị chê trách", Vân nói lý do thường tìm sự trợ giúp từ AI.

Cù Thị Thương (25 tuổi, làm việc tại 465 Hồng Bàng, P.Chợ Lớn, TP.HCM; trước là P.14, Q.5), cho rằng khoảng cách thế hệ khiến nhiều vấn đề mới về nghề nghiệp hay công nghệ trở nên khó chia sẻ với ba mẹ.

"Tôi không tìm lời khuyên từ ba mẹ vì nghĩ nhiều lĩnh vực họ chưa từng trải qua. Còn AI giúp tôi có thêm thông tin trước khi tự đưa ra quyết định", Thương chia sẻ.

ẢNH MINH HOẠ: THANH NAM

AI đang thay đổi cách người trẻ học hỏi

Theo anh Trần Hưng Nguyên (28 tuổi), nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành khoa học dữ liệu tại Trường ĐH Northeastern (TP.Boston, bang Massachusetts, Mỹ), AI không còn đơn thuần là công cụ tìm kiếm mà đang dần trở thành một "trợ lý tư duy". Thay vì chỉ cung cấp thông tin, AI có thể phân tích, so sánh, gợi ý nhiều phương án và giúp người dùng nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ.

"Điều này đặc biệt phù hợp với thế hệ lớn lên cùng internet, vốn quen với việc chủ động tìm kiếm thông tin thay vì chờ người khác chỉ dẫn", anh Nguyên nhận định.

Cũng theo anh Nguyên, trong môi trường học tập và làm việc, AI còn hỗ trợ luyện phỏng vấn, chỉnh sửa hồ sơ xin việc, xây dựng kế hoạch học tập, phân tích kỹ năng cần bổ sung. Với người khởi nghiệp, AI có thể hỗ trợ xây dựng kế hoạch kinh doanh, nghiên cứu thị trường ở mức cơ bản và gợi ý các bước triển khai, giúp họ tự tin hơn khi đứng trước những quyết định quan trọng…

Tuy vậy, theo anh Nguyên, AI không thể thay thế vai trò của một người cố vấn. "Một người cố vấn không chỉ đưa ra câu trả lời mà còn hiểu tính cách, hoàn cảnh, điểm mạnh, điểm yếu và cả hành trình trưởng thành của người họ đồng hành. Họ có thể nhận ra sự lo lắng qua ánh mắt, hiểu những khoảng lặng, đưa ra lời khuyên từ trải nghiệm sống, chứ không chỉ từ dữ liệu. Đó là điều AI chưa thể làm", anh Nguyên nói.

ẢNH MINH HOẠ: THANH NAM

Chuyên gia tâm lý Phạm Thị Minh, Trung tâm Đào tạo và Chăm sóc tinh thần Thân Tâm Trí, P.Bình Tiên, TP.HCM (trước là P.8, Q.6), cho rằng AI có thể giúp hệ thống thông tin, mở rộng góc nhìn và chuẩn bị cho một quyết định. Nhưng người cố vấn mới là người giúp soi chiếu quyết định ấy bằng trải nghiệm, sự thấu cảm và trách nhiệm.

"Một câu trả lời hợp lý về mặt logic từ AI chưa chắc đã phù hợp với mọi hoàn cảnh. Đặc biệt, những vấn đề liên quan đến sức khỏe tinh thần, pháp lý, tài chính hay các quyết định có ảnh hưởng lớn đến cuộc đời luôn cần sự tư vấn của người có chuyên môn và những người thật sự hiểu người trong cuộc. Điều người trẻ cần là sự kết hợp giữa AI và con người", bà Minh nói.

Theo bà Minh, trong bối cảnh kiến thức không còn nằm độc quyền trong sách vở hay kinh nghiệm của người đi trước, vai trò của người cố vấn cũng đang thay đổi. Họ không nhất thiết phải là người biết nhiều nhất, mà là người biết lắng nghe, đặt câu hỏi và đồng hành. Đó có thể là ba mẹ, thầy cô, người quản lý hoặc bất kỳ ai đủ tin cậy để người trẻ tìm đến khi cần.

ẢNH MINH HOẠ: THANH NAM

Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Trưởng phòng Nhân sự Công ty TNHH Phúc Nguyên Hạo (P.An Lạc, TP.HCM; trước là P.An Lạc A, Q.Bình Tân), cho rằng AI cho thấy người trẻ đang chủ động hơn trong việc tìm kiếm tri thức, nhưng không thể thay thế vai trò của người cố vấn.

"AI có thể đưa ra câu trả lời trong vài giây, nhưng một người cố vấn thực sự giúp người trẻ hiểu chính mình qua sự lắng nghe, trải nghiệm và đồng hành. Trong thời đại AI, công nghệ có thể là người hỗ trợ, còn để trưởng thành, con người vẫn cần những mối quan hệ thật", bà Trang chia sẻ.