Từ “xem một chút” thành trắng đêm
Bị lôi cuốn bởi những clip ngắn trên mạng xã hội, N.N.H (23 tuổi, ngụ đường Phạm Thế Hiển, P.Chánh Hưng, TP.HCM), cho biết mỗi buổi tối, sau thời gian tự học tiếng Trung, H. lên giường nằm lướt TikTok. Vì sáng mai 7 giờ phải dậy đi làm nên cô tự nhủ chỉ xem vài video rồi ngủ.
Thế nhưng, những clip hài hước, review món ăn hay những trào lưu đang nổi liên tục xuất hiện trên màn hình. “Ngón tay mình cứ thế vuốt từ video này sang video khác. Có hôm đến khi nhìn đồng hồ, đã hơn 1 giờ sáng. Trong khi ý định ban đầu chỉ định xem 10 - 15 phút, nhưng cuối cùng thành 2 - 3 tiếng đồng hồ. Biết là phải ngủ sớm, nhưng cứ nghĩ xem thêm một video này nữa thôi rồi dừng”, H. kể.
Không ít người trẻ dành nhiều thời gian cho mạng xã hội và các video ngắn
ẢNH: THẢO PHƯƠNG
Những đêm ngủ muộn kéo theo buổi sáng uể oải, H. hối hận vì tối qua không đi ngủ sớm. Buổi sáng cô thường phải uống cà phê để giữ tỉnh táo. “Không chỉ giấc ngủ, ngay cả giờ ăn tối cũng bị đẩy lùi. Do tan làm về nhà là mình lại nằm lướt video đến quá giờ mới chịu đứng dậy nấu cơm”, H. cho biết.
Nguyễn Yến Quyên (25 tuổi), đang theo học tại Trường ĐH Myongji (Hàn Quốc), cũng từng tự đặt giới hạn khoảng 1 giờ 30 phút mỗi tối để xem video ngắn. Thế nhưng có những hôm, cô lướt đến tận 4 giờ sáng.
“Mình hay lướt xem clip vào buổi tối, sau khi đã lên giường hoặc những lúc buồn chán. Một khi đã xem là rất khó dừng lại do nó có khả năng gây nghiện một cách vô thức”, Quyên nói.
Việc thức khuya xem video đã kéo theo chuỗi ngày ngủ muộn. Vì vậy, sáng hôm sau đến lớp, Quyên không tỉnh táo, cô nàng tự nhận thấy khả năng tập trung và ghi nhớ cũng giảm hẳn.
Từ một video ngắn, người trẻ dễ bị cuốn vào những lần “xem thêm một video nữa”
ẢNH: THẢO PHƯƠNG
Theo bác sĩ CK1 Nguyễn Hữu Khánh, làm việc tại Phòng khám Nội Thần Kinh Neurocare (TP.HCM), điều đáng lưu ý không chỉ là thời gian xem video mà còn là thói quen kéo dài thời gian thức và liên tục tìm kiếm một kích thích mới.
“Video ngắn có nội dung thay đổi nhanh, tạo ra những phần thưởng nhỏ và liên tục, khiến não dễ rơi vào trạng thái ‘xem thêm một video nữa’, trong khi cơ thể đáng lẽ đã cần đi ngủ”, bác sĩ Khánh phân tích.
Theo bác sĩ Khánh, khi thiếu ngủ, khả năng tập trung, ghi nhớ, kiểm soát cảm xúc và ra quyết định có thể suy giảm. Đáng chú ý, thiếu ngủ còn làm giảm khả năng kiểm soát hành vi, từ đó lại khiến người trẻ khó cưỡng lại việc tiếp tục xem.
Với thạc sĩ tâm lý Võ Minh Thành, giảng viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, nguyên nhân không đơn giản nằm ở chuyện người trẻ “thiếu ý chí”.
“Chúng ta không nên vội quy kết rằng một bạn trẻ xem mãi video ngắn là vì ‘thiếu ý chí’ hay ‘lười biếng’. Ở đây có sự tương tác khá mạnh giữa đặc điểm tâm lý của con người và cách các nền tảng số được thiết kế”, ông Thành nói.
Theo ông Thành, mỗi video chỉ kéo dài vài chục giây nhưng ngay sau đó lại xuất hiện một nội dung hoàn toàn mới. Người xem không biết video tiếp theo sẽ là gì và dễ nảy sinh suy nghĩ: “Biết đâu video kế tiếp lại hay hơn?”
“Thêm vào đó, video ngắn gần như không có “điểm kết thúc tự nhiên”. Nếu đọc xong một chương sách hay hoàn thành một bài tập, người dùng biết mình đã dừng ở đâu. Còn với thao tác vuốt liên tục thì “không có trang cuối cùng”. Vì vậy, quyết định dừng lại hoàn toàn được giao cho khả năng tự kiểm soát của người sử dụng”, ông Thành lý giải.
Từ vài phút lướt xem video để giải trí đến hàng giờ trì hoãn
Nguyễn Thị Ngọc Sơn, sinh viên Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho biết thường cầm điện thoại lướt mỗi khi bài học trở nên khó hoặc cảm thấy chán.
Nữ sinh viên cho biết ban đầu chỉ xem vài phút giải trí, nhưng có khi kéo dài hàng tiếng đồng hồ. Sơn đặc biệt dễ bị cuốn vào những clip phim ngắn vì tò mò phần tiếp theo và cái kết. “Rất nhiều lần chỉ định xem vài phút, nhưng rồi không dừng lại được. Do mình hay xem các clip phim ngắn, vì tò mò những phần sau thế nào, cái kết ra sao nên mình phải lướt xem cho hết mới thôi”, Sơn chia sẻ.
Việc vừa học vừa tranh thủ lướt mạng xã hội, khiến thời gian tập trung cho bài vở liên tục bị ngắt quãng
ẢNH: THẢO PHƯƠNG
Hệ quả là hiệu suất học tập giảm vì không thể tập trung hoàn toàn. Những lúc cần tập trung tuyệt đối để ôn thi, Sơn phải để điện thoại ở một góc khó nhìn thấy, không với tay lấy được.
Có ngày Sơn có thể dành cả ngày chỉ để nằm lướt TikTok. “Nhiều khi nhắn tin ở Zalo, Facebook không thấy trả lời, nhưng nhắn ở TikTok là mình phản hồi ngay. Một ngày không phải đi học hay làm thêm mình chỉ muốn nằm dài trên giường để xem điện thoại”, Sơn nói.
Theo bác sĩ Khánh, việc vừa học vừa liên tục chuyển sang xem video ngắn không phải là đa nhiệm hiệu quả. Mỗi lần chuyển sự chú ý từ bài học sang điện thoại rồi quay lại, người học cần thời gian để bắt lại mạch bài.
“Điều này làm giảm khả năng duy trì sự chú ý, tăng nguy cơ bỏ sót thông tin và khiến việc học mất nhiều thời gian hơn”, bác sĩ nói.
Thạc sĩ Thành cũng cho rằng đây là lúc video ngắn dễ trở thành công cụ để người trẻ trì hoãn. “Video ngắn lúc đó trở thành một cách ‘thoát’ rất dễ chịu. Nhưng chính phần thưởng tức thời ấy lại khiến nhiệm vụ học tập tiếp tục bị đẩy về phía sau”, ông Thành phân tích.
"Đừng để công nghệ sử dụng ngược lại mình"
Vấn đề không phải cứ sử dụng mạng xã hội nhiều là đồng nghĩa với “nghiện”. Theo ông Thành, thay vì chỉ nhìn vào số giờ, cần chú ý ba yếu tố: mất kiểm soát, ảnh hưởng đến đời sống và tiếp tục sử dụng dù đã thấy hậu quả.
“Một người có thể sử dụng mạng xã hội nhiều vì học tập, công việc hay duy trì các mối quan hệ nhưng vẫn kiểm soát được đời sống. Ngược lại, thời lượng chưa hẳn quá cao nhưng nếu liên tục định xem 10 phút rồi thành một tiếng, thức khuya, học tập giảm sút, ít trò chuyện với gia đình nhưng vẫn rất khó dừng lại thì cần lưu ý”, thạc sĩ Thành cho biết.
Về sức khỏe tinh thần, ông Thành cho biết người trẻ có thể xuất hiện những thay đổi như khó chịu, bồn chồn khi không được sử dụng điện thoại, giảm hứng thú với những hoạt động từng yêu thích, khó tập trung, thu mình khỏi giao tiếp trực tiếp hoặc thường xuyên cảm thấy căng thẳng, bất an.
Tuy nhiên, theo thạc sĩ Thành, điều đó không có nghĩa cứ dùng mạng xã hội nhiều là “nghiện” hay mắc vấn đề tâm lý. Điều quan trọng là chiếc điện thoại có còn nằm trong sự kiểm soát của người sử dụng hay không. “Tôi hay nói với sinh viên của mình rằng công nghệ nên là thứ mình sử dụng, chứ đừng để đến lúc chính mình trở thành người bị công nghệ sử dụng”, ông Thành nhắn nhủ.
Để thay đổi, ông Thành khuyên: “Có thể bắt đầu từ những việc đơn giản như tắt thông báo không cần thiết, để điện thoại ngoài tầm tay khi học, không mang điện thoại lên giường và chủ động thay thế thời gian lướt bằng một hoạt động khác”.
Bác sĩ Khánh cũng khuyến cáo nên ngừng sử dụng điện thoại, đặc biệt là mạng xã hội và video ngắn khoảng 1 giờ trước khi ngủ; đặt điện thoại xa giường và duy trì giờ ngủ, giờ thức tương đối ổn định.
Có thể thấy một video chỉ dài vài chục giây. Nhưng khi hàng trăm lần “xem thêm một video nữa” nối tiếp nhau, thứ biến mất không còn là vài phút. (Còn tiếp)
Bình luận (0)