(BÀI 7) Dựng 'hàng rào' trước video ngắn độc hại: Quản lý để bảo vệ người trẻ

Không chỉ gỡ video ngắn, phải kiểm soát cả dòng phân phối

Theo ông Hoàng Văn Khải, phụ trách dịch vụ marketing kỹ thuật số, Công ty TNHH Social Monetize (P.Vĩnh Hội, TP.HCM; trước là P.3, Q.4), đằng sau thao tác vuốt xem video ngắn một cách đơn giản của người dùng là hệ thống đề xuất dựa trên dữ liệu, hành vi và mức độ tương tác. Người xem có thể quyết định xem hoặc bỏ qua, nhưng không trực tiếp quyết định nội dung nào tiếp tục xuất hiện trên màn hình.

"Đây là điểm cần được tính đến khi xác định trách nhiệm của nền tảng. Người dùng có quyền lựa chọn xem hay bỏ qua video ngắn, nhưng họ không quyết định được toàn bộ cách nền tảng phân phối nội dung. Vì vậy, trách nhiệm của nền tảng không thể chỉ dừng ở việc xử lý nội dung sau khi vi phạm, mà phải được đặt ngay từ khâu đề xuất và khuếch đại", anh Khải nói.

ẢNH: THANH NAM

Trần Hương Thảo, sinh viên Trường ĐH Văn Lang, kể từng gặp trường hợp một thông tin được đăng lại dưới nhiều video khác nhau.

"Có khi một video bị xóa nhưng sau đó lại thấy nội dung gần giống ở tài khoản khác. Có người đổi tiêu đề, cắt lại hình ảnh hoặc thay cách nói. Nếu chỉ nhìn từng video thì rất khó nhận ra đó là cùng một nội dung", Thảo chia sẻ.

Theo kỹ sư công nghệ thông tin Trần Đăng Hà, Công ty HyperCart (xã Tân Vĩnh Lộc, TP.HCM; trước là P.Tân Tạo, Q.Bình Tân), việc này cho thấy nền tảng cần chuyển từ xử lý từng video sang nhận diện cả hành vi và cách thức nội dung lan truyền.

"Nền tảng biết nội dung được đăng, sao chép, tương tác và lan truyền như thế nào. Đó là lợi thế mà người dùng cá nhân không có. Vì vậy, nền tảng càng có khả năng kiểm soát thì trách nhiệm càng phải tương xứng", ông Hà nói.

Theo ông Hà, các công cụ kỹ thuật cần được sử dụng để phát hiện nội dung có dấu hiệu vi phạm, nhận diện việc đăng lại và hạn chế khả năng nội dung đã bị cảnh báo tiếp tục được khuếch đại.

Từ góc độ pháp luật, luật sư Võ Minh Tú, Văn phòng luật sư Phương Chính Law (P.Thông Tây Hội, TP.HCM; trước là P.11, Q.Gò Vấp), cho rằng tốc độ lan truyền của video ngắn khiến việc xử lý sau khi nội dung đã phát tán rộng trở nên khó khăn hơn.

"Khoảng thời gian từ khi nội dung xuất hiện đến khi lan truyền có thể rất ngắn. Nếu chỉ chờ người dùng báo cáo rồi mới xử lý thì có thể đã xuất hiện nhiều bản sao", ông Tú nói.

Theo luật sư Tú, Nghị định 147/2024/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 25.12.2024, đã đặt ra trách nhiệm đối với nền tảng trong quản lý nội dung, ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm, đồng thời quy định về việc công khai quy trình, cách thức phân phối nội dung trên nền tảng.

"Quy định đã tạo cơ sở pháp lý để xác định trách nhiệm của doanh nghiệp, nhưng điều quan trọng là phải giám sát hiệu quả thực thi. Cần biết nội dung vi phạm được phát hiện, xử lý ra sao và có bị tái xuất hiện dưới hình thức khác hay không", ông Tú nói.

ẢNH: THANH NAM

Bảo vệ người trẻ từ chính dòng đề xuất

Theo chuyên gia tâm lý Đỗ Thị Minh Hằng, Trung tâm tham vấn và trị liệu Sài Gòn Mentality (P.Tân Hưng, TP.HCM; trước là P.Tân Hưng, Q.7), một yêu cầu khác của quản lý là tăng cường bảo vệ người dùng chưa thành niên, nhóm có khả năng bị tác động mạnh hơn trước nội dung không phù hợp.

"Cha mẹ không thể kiểm soát từng video xuất hiện trên điện thoại của con. Nền tảng cần có cơ chế phù hợp với từng nhóm tuổi, nhà trường giúp người trẻ nhận diện rủi ro, còn cơ quan quản lý phải giám sát việc thực hiện các trách nhiệm đó", bà Hằng nói.

Theo bà, mục tiêu không phải ngăn người trẻ sử dụng video ngắn mà là giảm khả năng họ bị dẫn dắt đến nội dung gây hại.

"Video ngắn tự thân không phải vấn đề. Cùng một định dạng có thể là bài học ngoại ngữ, kiến thức khoa học hoặc kỹ năng nghề nghiệp. Điều cần quản lý là nội dung gây hại và cách nó được phân phối, khuếch đại", bà Hằng phân tích.

ẢNH: THANH NAM

Chuyên gia truyền thông số Trần Đức Hải, Công ty TNHH Creative Pulse (P.Đức Nhuận, TP.HCM; trước là P.5, Q.Phú Nhuận), cho rằng nền tảng cần minh bạch và có trách nhiệm hơn với cơ chế đề xuất, nhất là khi người trẻ không thể tự quyết định hoàn toàn những video được đưa đến mình.

"Nếu nền tảng có khả năng nhận diện nhóm tuổi, phân loại nội dung và điều chỉnh cơ chế đề xuất thì cần sử dụng những khả năng đó để giảm rủi ro, thay vì chỉ dựa vào sự tỉnh táo của người xem", ông Hải nói.

Theo ông Hải, nội dung số thay đổi rất nhanh, một video bị xóa có thể lập tức được cắt lại, đổi tiêu đề hoặc đăng sang tài khoản khác. Vì vậy, quản lý cần chuyển từ xử lý khi vi phạm đã xảy ra sang phát hiện sớm và chủ động ngăn rủi ro.

"Không thể dự báo chính xác mọi nội dung nguy hiểm, nhưng có thể xây dựng cơ chế để nhận diện dấu hiệu bất thường sớm hơn. Quản lý càng chủ động thì khả năng hạn chế tác động càng cao", ông Hải chia sẻ.

Cùng với việc kiểm soát nội dung độc hại, các chuyên gia cho rằng một phần quan trọng của quản lý là chủ động đưa thông tin chính thống đến đúng nơi người trẻ đang tiếp nhận thông tin.

"Không thể chỉ yêu cầu người dùng rời khỏi video ngắn để tìm thông tin đúng ở một nơi khác. Thông tin chính thống cũng cần có mặt trên chính môi trường đó, phải nhanh, rõ, có nguồn và dễ hiểu để người trẻ có cơ sở đối chiếu", bà Hằng nói.

ẢNH: THANH NAM

Cũng theo bà Hằng, bài toán bảo vệ người trẻ trong môi trường số không thể chỉ thuộc về một chủ thể.

"Bên cạnh việc người trẻ cần trang bị năng lực để sử dụng công nghệ chủ động thì nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện quy định và giám sát thực thi. Nền tảng phải chịu trách nhiệm với nội dung và hệ thống phân phối. Nhà trường, gia đình góp phần hình thành năng lực số. Báo chí và truyền thông cung cấp những nguồn thông tin đáng tin cậy", bà Hằng chia sẻ.

"Quản lý video ngắn vì thế không phải là dựng một bức tường ngăn người trẻ với công nghệ. Đó là xây dựng một hệ thống đủ khả năng phát hiện sớm, cảnh báo nhanh, xử lý hiệu quả và hạn chế việc nội dung độc hại tiếp tục được khuếch đại. Mục tiêu cuối cùng không phải là làm cho người trẻ rời khỏi môi trường số, mà giúp họ có một môi trường an toàn hơn và đủ "sức đề kháng số" để chủ động trước những gì xuất hiện trên màn hình", bà Hằng nói.