Bàn cách thích ứng với 'kẻ thứ ba' trong lớp học

Cô giáo "vào vai" học sinh để trải nghiệm

Tại buổi hội thảo "Cá nhân hóa việc học toán bằng AI, một hướng đi chiến lược cho giáo dục Việt Nam" do Tạp chí Giáo Dục (Bộ GD-ĐT) tổ chức mới đây, cô Nguyễn Thị Lan, Tổ trưởng Tổ toán, Trường THPT Quế Võ số 1 (Bắc Ninh), chia sẻ cảm nhận về việc thí điểm chương trình học thích ứng bằng AI được nửa năm qua.

"Hai tuần đầu thí điểm, tôi vừa run, vừa sợ và gặp nhiều khó khăn, không biết "con AI" này cho học sinh mình làm gì. Tôi phải "đóng giả" làm học sinh để trải nghiệm trước", cô Lan nhớ lại.

ẢNH: T.M

Tuy nhiên, sau 4 - 5 tháng triển khai, học sinh cho biết, hệ thống có khả năng điều chỉnh mức độ câu hỏi theo năng lực. Ví dụ, khi hoàn thành tốt các câu hỏi nhận biết, hệ thống sẽ chuyển sang các câu hỏi vận dụng hoặc những bài toán phức tạp hơn.

Cô Lan cho rằng, với công cụ AI, cá nhân hóa việc học trở nên dễ dàng hơn. Nếu một giáo viên phải tự thiết kế 30 hay 50 bộ phiếu học tập khác nhau cho từng học sinh thì gần như không thể.

Ông Bạch Đăng Khoa, Phó giám đốc Sở GD-ĐT Bắc Ninh khẳng định việc làm này cần sự kiên trì và quyết liệt. Quan trọng hơn, phải trao cho giáo viên, học sinh và phụ huynh niềm tin rằng, đây là xu thế tất yếu, là hướng đi đúng đắn. "Không thể để học sinh, giáo viên và phụ huynh nghĩ rằng mình đang trở thành "chuột bạch" cho các thử nghiệm".

Chưa bao giờ dạy và học "sướng" như bây giờ

Tiến sĩ Tôn Quang Cường, Chủ nhiệm khoa Công nghệ Giáo dục, Trường ĐH Giáo dục (ĐH Quốc gia Hà Nội), đồng tình với chia sẻ của ông Khoa và cho rằng: AI giúp hóa giải nhiều vấn đề nhưng buộc cả người dạy và người học phải thay đổi. Trước đây, lớp học chỉ có người dạy và người học, bây giờ xuất hiện thêm một "người thứ ba", đó là AI. Nhiệm vụ của chúng ta là phải thích ứng với sự thay đổi đó.

Tiến sĩ Cường nhận định: "Chưa bao giờ dạy và học "sướng" như bây giờ nếu biết kết nối các quá trình thuận lợi" và đề nghị giáo viên không nên đặt câu hỏi cơ học cho AI mà cần truy vấn "nó"; coi AI là một đối tác cùng sáng tạo, một nhà thiết kế phương án cho mình.

PGS-TS Nguyễn Chí Thành, Trưởng khoa Khoa Sư phạm, Trường ĐH Giáo dục, nhận định: Việc đưa AI vào giáo dục phổ thông từ sớm là cần thiết, nhưng nên thực hiện một cách bài bản, thận trọng và phù hợp với đặc điểm lứa tuổi. Học sinh cần sớm được trang bị hiểu biết căn bản về AI để trở thành người sử dụng công nghệ thông thái, có trách nhiệm, biết nhận diện cơ hội cũng như rủi ro của trí tuệ nhân tạo.

Dù vậy, ông Thành cũng nhìn thách thức khi triển khai AI trong giáo dục phổ thông, đặc biệt là khoảng cách số giữa các vùng miền và nguy cơ quá tải nếu nội dung AI được thiết kế như một môn học nặng lý thuyết.

Bà Nguyễn Thúy Hường, Trưởng phòng Giáo dục tiểu học, Sở GD-ĐT Ninh Bình, cũng nêu băn khoăn làm thế nào để AI chỉ đóng vai trò là người bạn đồng hành, công cụ hỗ trợ mà không khiến học sinh ỷ lại, không thay thế quá trình tư duy và nỗ lực của các em; không làm giảm động lực nghiên cứu, sáng tạo của giáo viên...

Lộ trình học tập riêng cho mỗi học sinh

PGS-TS Chu Cẩm Thơ, nguyên Trưởng ban - Ban Nghiên cứu đánh giá giáo dục, Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, Chủ nhiệm dự án VMathAI (một ứng dụng AI chuyên biệt trong cá nhân hóa học toán), cho rằng: "Điểm khác biệt của học tập thích ứng, cá nhân hóa so với học tập đồng loạt là mỗi học sinh có một lộ trình riêng. Nếu trong lớp học truyền thống, nhiều học sinh cùng đi theo một tiến độ chung, thì trong môi trường có hỗ trợ AI, hệ thống có thể phân tích dữ liệu học tập, kết quả luyện tập và mức độ đáp ứng của từng học sinh để gợi ý nội dung học tập tiếp theo phù hợp".

ẢNH: BTC

"Mục tiêu là giúp người học tiếp cận các câu hỏi nằm trong "vùng phát triển gần", vừa đủ thách thức để kích thích tư duy nhưng không tạo cảm giác quá tải", bà Thơ nêu.

Bà Thơ cũng chia sẻ về giải pháp học tập thích ứng, kết hợp giữa AI và bản thiết kế học liệu số môn toán, nhằm trả lời hai câu vấn đề cốt lõi trong quá trình học tập: đường phát triển năng lực của mỗi học sinh được thiết kế ra sao để đáp ứng mục đích giáo dục và điều hướng chương trình học tập của mỗi học sinh như thế nào để giúp từng em có được một chương trình học tập phù hợp năng lực.

Dù vậy, bà Thơ cũng cho rằng điều AI không thể thay thế được giáo viên là khả năng khích lệ, truyền cảm hứng và tạo ra trải nghiệm học tập. Khi động lực học tập của học sinh và động lực nghề nghiệp của giáo viên được kết nối với nhau, lúc đó chúng ta mới chạm tới giá trị cốt lõi của giáo dục.

"Nếu không, mọi thứ chỉ dừng lại ở việc thi được bao nhiêu điểm hay đỗ vào trường nào, mà quên mất câu hỏi quan trọng, các em có hạnh phúc, phát triển được năng lực và sẽ làm được gì trong tương lai", PGS Chu Cẩm Thơ chia sẻ.

Bà Thơ cho hay VMathAI đã được triển khai tại 21 trường THPT với hơn 800 lớp, khoảng 37.000 học sinh và hơn 350 giáo viên, cán bộ quản lý tham gia. Phản hồi từ người học cho thấy mức độ hài lòng là hơn 80%.