Băn khoăn đề xuất cắt điện, nước công trình vi phạm xây dựng ở TP.HCM

Ngày 29.5, Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM tổ chức hội nghị góp ý cho dự thảo luật Đô thị đặc biệt. Trong đó, điều 16 của dự thảo luật quy định về bảo đảm trật tự, an toàn đô thị đặc biệt nhận được sự quan tâm của giới chuyên gia.

Cụ thể, điều 16 cho phép HĐND TP.HCM quy định mức tiền phạt vi phạm hành chính cao không quá 2 lần mức tiền phạt chung và thẩm quyền phạt tiền tương ứng do Chính phủ quy định. Đáng chú ý, HĐND TP.HCM cũng sẽ quy định việc ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh để bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Các trường hợp bị cắt điện, nước gồm: công trình xây dựng sai quy hoạch, không có giấy phép xây dựng, xây dựng sai giấy phép, sai thiết kế; công trình xây dựng trên đất lấn chiếm; công trình thi công không đúng theo thiết kế về phòng cháy, chữa cháy; cơ sở vũ trường, karaoke không bảo đảm điều kiện an toàn về phòng cháy, chữa cháy…

Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM, Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM, cho rằng cần bổ sung rõ hơn nguyên tắc áp dụng biện pháp cưỡng chế, phân biệt rõ giữa công trình, cơ sở vi phạm và chủ thể sử dụng dịch vụ, đồng thời cần cơ chế rà soát tư pháp hoặc hành chính độc lập để tránh lạm dụng.

"Nếu chỉ trao quyền mạnh mà thiếu bộ lọc kiểm soát, đây sẽ là điều khoản dễ gây tranh chấp nhất trong quá trình áp dụng", luật sư Hậu lo ngại.

ẢNH: NGUYÊN VŨ

Luật sư Hậu đồng tình với biện pháp cắt điện, đồng thời kiến nghị không áp dụng biện pháp cắt nước. Lý do, TP.HCM có mật độ dân số và công trình quá cao, nếu xảy ra hỏa hoạn hay ô nhiễm môi trường nghiêm trọng từ các công trình sai phép, hậu quả về người và tài sản sẽ khó lường. Vì vậy, biện pháp cắt điện là chế tài dứt khoát, cần thiết để ngăn chặn ngay hành vi vi phạm.

Trong khi đó, nước sinh hoạt gắn liền với quyền con người và nhu cầu tối thiểu để duy trì sự sống. Việc cắt nước có thể dẫn đến các hệ lụy tiêu cực về vệ sinh, dịch bệnh và quyền lợi của bên thứ ba vô can như công nhân, người lao động thuê trọ tại công trình vi phạm.

Luật sư Hậu đề xuất việc ngừng cung cấp điện phải được thực hiện theo trình tự linh hoạt, có thông báo bằng văn bản trước tối thiểu 24 giờ cho đối tượng vi phạm để tự khắc phục, trừ trường hợp khẩn cấp có nguy cơ cháy nổ ngay lập tức.

"Không nên áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước nếu công trình đó là nơi lưu trú duy nhất của hộ gia đình, cá nhân cho đến khi cơ quan có thẩm quyền bố trí được giải pháp tái định cư hoặc tạm cư phù hợp", luật sư Hậu đề xuất thêm.

Nên cắt điện, nước giống như luật Thủ đô

Trong khi đó, TS Dư Phước Tân, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, đề xuất nên cắt cả điện và nước với công trình xây dựng vi phạm, bởi lẽ sau sáp nhập, nguy cơ xây dựng sai phép, không phép tại TP.HCM rất lớn. Hiện quỹ đất nông nghiệp khu vực ngoại thành còn nhiều, có thể bị xây dựng trái phép.

Về lâu dài, TS Tân nhìn nhận nhà ở đạt chuẩn cho công nhân thuê có thể thu xếp được, nên việc cắt điện nước công trình không phép, sai phép không còn là rủi ro cho người nghèo. Chưa kể, luật Thủ đô đã cho phép TP.Hà Nội cắt điện, nước với công trình vi phạm.

"Dự thảo nên giữ nguyên điều khoản này để TP.HCM có công cụ quản trị đô thị một cách nghiêm túc hơn", TS Tân kiến nghị.

ẢNH: SỸ ĐÔNG

Tiếp cận dưới góc độ đô thị vị nhân sinh, PGS-TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đời sống Xã hội (SocialLife), cho rằng quyền lực và nguồn lực tập trung mạnh chỉ thật sự tạo ra phát triển bao trùm khi đi kèm cơ chế đối trọng bảo vệ người yếu thế và kênh tham gia thực chất. Khi thiếu hai điều kiện ấy, tốc độ phát triển có xu hướng tái phân bổ chi phí về phía nhóm dễ tổn thương nhất.

Theo ông Lộc, điện và nước không phải tiện ích thông thường, mà là điều kiện sinh tồn cơ bản gắn với quyền có một mức sống thích đáng. Cắt điện, nước một công trình trên thực tế thường đồng nghĩa với cắt điện, nước đối với những con người đang sống bên trong.

Chưa kể, trong bối cảnh đô thị Việt Nam, các công trình xây dựng chưa đúng phép phần lớn lại là nhà ở của người thu nhập thấp, nhà trọ công nhân và khu dân cư tự phát.

ẢNH: SỸ ĐÔNG

Vì vậy, một biện pháp hướng tới công trình vi phạm trên giấy tờ có thể tác động ngoài ý muốn tới những người dân đang sinh sống bên trong, trong đó nhiều người không trực tiếp liên quan đến hành vi vi phạm. "Điều cần thiết là thiết kế biện pháp sao cho vẫn giữ được hiệu lực quản lý trật tự mà không ảnh hưởng tới điều kiện sinh sống cơ bản của người dân", ông Lộc phân tích.

Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đời sống Xã hội kiến nghị quy định rõ không áp dụng biện pháp cắt điện, nước với nhà ở đang có người cư trú và là chỗ ở duy nhất của hộ, hoặc chỉ áp dụng sau khi đã bố trí nơi ở thay thế. Song song đó, cần bảo đảm một trình tự công bằng gồm thông báo, thời hạn khắc phục, quyền giải trình và quyền khiếu nại trước khi áp dụng.