Bản người Nùng tập làm du lịch, lần đầu đón khách Tây

Bản biệt lập "mở cửa"

Khu dân cư Lân Nóng (thôn Loi, xã Cai Kinh, Lạng Sơn) có 13 hộ dân với hơn 60 nhân khẩu. 100% là đồng bào dân tộc Nùng sinh sống lâu đời. 

ẢNH: LONG QUYỀN

Trước đây, Lân Nóng hoàn toàn biệt lập. Không có đường giao thông, người dân phải gửi xe cách nhà hơn 3 km rồi đi bộ vượt đường mòn núi đá về bản. Để thắp sáng sinh hoạt, bà con phải tích điện vào bình ắc quy thông qua các tấm pin năng lượng mặt trời nhỏ gọn.

Năm 2010, dân bản cùng nhau mở một lối mòn ven núi để giao thương với bên ngoài. Đến đầu năm 2025, tuyến đường này tiếp tục được cải tạo, rải sỏi để xe máy có thể di chuyển vào tận nơi.

Dù thiên nhiên khắc nghiệt, Lân Nóng lại sở hữu cảnh quan núi rừng hoang sơ, nằm trọn trong vùng lõi của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn. Những nếp nhà sàn truyền thống nằm lọt thỏm giữa thung lũng đá tạo nên một không gian bình yên, tách biệt hoàn toàn với guồng quay xô bồ náo nhiệt.

ẢNH: LONG QUYỀN

Nhận thấy tiềm năng, năm 2025, chính quyền địa phương đã vận động người dân phát triển mô hình du lịch cộng đồng dựa trên nền tảng bản sắc văn hóa bản địa. Kể từ đây, Lân Nóng được đầu tư đường bê tông dẫn vào bản, hệ thống điện năng lượng mặt trời công suất lớn cũng được lắp đặt, đủ cung cấp năng lượng cho toàn khu dân cư.

Khi nghe tin bản sắp làm du lịch, ông Phạm Văn Dùng (63 tuổi) cùng nhiều hộ dân vừa mừng vừa lo, cuộc sống thiếu thốn đủ bề nên khái niệm "làm du lịch" với ông vô cùng lạ lẫm. Thế nhưng, nhận thức được đây là cơ hội để "bước ra thế giới", bà con đã cùng nhau họp bàn, nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh chung, phát quang đường làng ngõ xóm và chỉnh trang lại cảnh quan.

ẢNH: LONG QUYỀN

Tập làm du lịch, lần đầu đón "khách Tây"

Là một trong những người tiên phong, ông Dùng cùng các con bắt tay vào dọn dẹp căn nhà sàn hơn 40 năm tuổi để cải tạo thành homestay đón khách, kết hợp với không gian sinh hoạt của gia đình. 

Ông tỉ mỉ trang trí nhà cửa bằng các vật dụng quen thuộc, tận dụng các khúc gỗ mộc mạc làm chậu hoa, tạo nên không gian đậm chất bản địa.

Ngày bản đón đoàn khách đầu tiên đến tham quan, cả làng vui như mở hội. "Không ai dám tưởng tượng có một ngày cái bản biệt lập trong vùng hẻo lánh, nghèo khó lại được đón khách ghé thăm. Cả làng ai cũng trân trọng và quý khách lắm", ông Dùng nhớ lại.

ẢNH: NVCC

Ông kể, lần đầu tiên nhà đón một vị khách đến từ Úc, đi cùng đoàn khách trong tỉnh, khiến cả bản vừa ngỡ ngàng vừa háo hức. Không biết tiếng nước ngoài, qua người phiên dịch viên trong đoàn, ông Dùng nhiệt tình giới thiệu với vị "khách Tây" về phong tục, văn hóa truyền thống của người Nùng.

Nguồn thực phẩm phục vụ du khách hoàn toàn là "cây nhà lá vườn": rau xanh tự trồng, các món chế biến từ lạc, rượu ngô tự nấu, gà thả vườn, cá suối, ốc rừng kết hợp với cơm lam truyền thống.

"Nét sinh hoạt lưu trú ở đây khiến nhiều du khách bất ngờ. Theo phong tục địa phương, khách lạ đến, kể cả vợ chồng, đều không được ngủ chung do trong nhà có bàn thờ tổ tiên. Chúng tôi trải chiếu giữa nhà sàn, một bên dành cho nam, một bên nữ và đốt bếp lửa ở giữa. Phong tục này lại khiến du khách tỏ ra thích thú", ông Dùng hào hứng kể.

ẢNH: NVCC

Cùng bắt tay làm du lịch ngay khi có chủ trương, từ cuối năm 2025 đến nay, gia đình anh Phạm Văn Tình (42 tuổi) đã đón hơn 10 đoàn khách đến trải nghiệm. 

"Trước mắt, chúng tôi tiếp đón khách bằng chính sự chân thành và nếp sống tự nhiên của người Nùng. Đồng thời, bà con cũng đang tích cực tham gia các lớp tập huấn kỹ năng phục vụ để hoàn thiện mỗi ngày. Lượng khách tuy chưa đông nhưng đó là tín hiệu khởi đầu rất đáng mừng", anh Tình nhìn nhận.

Làng du lịch Net Zero

Đến nay, 5/13 hộ dân tại Lân Nóng đã đăng ký tham gia mô hình du lịch cộng đồng. Trong đó, gia đình ông Dùng và anh Tình đã hoàn thiện thủ tục và tiến hành nâng cấp công trình phụ theo tiêu chuẩn. Các hộ còn lại đang được chính quyền địa phương tích cực hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ.

ẢNH: LONG QUYỀN

Theo anh Tình, rào cản lớn nhất với bà con hiện nay là thiếu vốn đầu tư. Để xây dựng một homestay chỉn chu, bên cạnh không gian lưu trú cộng đồng cần phải có công trình vệ sinh đạt chuẩn và các không gian riêng tư cho khách. Anh Tình đã mạnh dạn vay mượn 150 triệu đồng, cộng với vốn tích lũy, đầu tư công trình phụ trị giá hơn 200 triệu đồng.

"Chính quyền thông báo sẽ có cơ chế hỗ trợ kinh phí cho các hộ xây mới hoặc tu sửa công trình phụ. Dù khách chưa đông và còn nhiều lo lắng, nhưng tôi nghĩ đây vừa là thách thức vừa là cơ hội", anh Tình bày tỏ.

Hưởng ứng tinh thần ấy, bà Lê Thị Len (72 tuổi) chia sẻ, từ khi bản có đường bê tông và điện thắp sáng, đời sống đã bớt vất vả hơn rất nhiều. Dù tuổi đã cao, nguồn lực tài chính còn hạn chế chưa thể mở homestay đón khách, bà Len sẵn sàng hiến một phần đất của gia đình để chính quyền làm đường nội bộ cho du khách đi dạo quanh thôn.

ẢNH: LONG QUYỀN

Bà Trần Thị Mai Phượng, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Cai Kinh, cho biết Lân Nóng nằm trong vùng lõi Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn, được định hướng đầu tư xây dựng làng du lịch Net Zero kiểu mẫu, địa phương đang triển khai làm các tuyến đường tham quan trong bản, đồng thời tháo gỡ khó khăn về thủ tục pháp lý cho người dân. 

Một trong những nút thắt hiện nay là quy định hỗ trợ tài chính chỉ được giải ngân sau khi công trình hoàn thành, trong khi nguồn vốn ban đầu của dân bản lại rất hạn chế.

Đáng chú ý, với định hướng phát triển theo mô hình du lịch cộng đồng Net Zero, Lân Nóng cần ưu tiên bảo tồn tối đa cảnh quan tự nhiên, hạn chế bê tông hóa. Do đó, để vừa đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn công trình phụ, vừa không làm phá vỡ kiến trúc xanh, chính quyền xã đang linh hoạt tháo gỡ vướng mắc, hướng dẫn người dân xây dựng theo hướng thân thiện môi trường, không làm mất cảnh quan.

Thời gian tới, xã Cai Kinh sẽ tổ chức cho các hộ dân đủ điều kiện đi tham quan, học tập kinh nghiệm; đồng thời tích cực kết nối thu hút các nhà đầu tư.

Địa phương cũng dự kiến khảo sát, đưa hoạt động trải nghiệm leo núi tại khu vực cổng trời (thôn Loi) kết nối vào tuyến tham quan Lân Nóng, nhằm tăng trải nghiệm, giữ chân du khách.