Văn hóa Câu chuyện văn hóa

Bến phà Gianh thành công viên tưởng niệm, đánh thức ký ức tàu không số huyền thoại

Nguyễn Phúc - nguyenphuctn@gmail.com

15/04/2026 13:02 GMT+7

Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Bến phà Gianh (phường Bắc Gianh, Quảng Trị) vừa được đầu tư, tôn tạo bằng nguồn xã hội hóa, mang diện mạo mới khang trang, trở thành công viên tưởng niệm, tri ân những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Nằm bên dòng sông Gianh, "chiến lũy" tự nhiên từng in dấu nhiều biến động lịch sử, bến phà Gianh là chứng tích đau thương, hào hùng của những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Trong kháng chiến chống Mỹ, khu vực cảng Gianh, bến phà Gianh giữ vai trò đặc biệt quan trọng, được ví như "yết hầu" nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam.

Bến phà Gianh thành công viên tưởng niệm, đánh thức ký ức tàu không số huyền thoại- Ảnh 1. — Những chuyến tàu trên sông Gianh năm xưa

Đây cũng là nơi khởi đầu của những chuyến tàu không số trên đường Hồ Chí Minh trên biển, tuyến vận tải chiến lược vận chuyển vũ khí, lương thực chi viện cho miền Nam. Đồng thời, khu vực này kết nối với tuyến đường Trường Sơn trên bộ, hình thành mạng lưới hậu cần xuyên suốt, góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của cuộc kháng chiến.

Chính vì vị trí chiến lược ấy, cảng Gianh và bến phà Gianh trở thành "tọa độ lửa", hứng chịu sự đánh phá ác liệt của không quân, hải quân Mỹ. Ngày 5.8.1964, tại đây đã diễn ra trận đánh đầu tiên của Hải quân Việt Nam, cùng quân và dân địa phương kiên cường chiến đấu, bảo vệ tuyến vận tải huyết mạch. Chiến thắng này đã đi vào lịch sử, trở thành biểu tượng của ý chí và bản lĩnh Việt Nam.

Năm 2013, Bến phà Gianh 1, 2 được công nhận là di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, thuộc hệ thống di tích đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh. Mới đây, Bến phà Gianh 2 đã được tôn tạo, chỉnh trang với nhiều hạng mục mới, tạo nên không gian tưởng niệm trang nghiêm, hài hòa giữa yếu tố lịch sử và cảnh quan.

Bến phà Gianh thành công viên tưởng niệm, đánh thức ký ức tàu không số huyền thoại- Ảnh 2. — Bên bờ sông Gianh, khu di tích quốc gia đặc biệt Bến phà Gianh đã mang diện mạo mới

Bến phà Gianh thành công viên tưởng niệm, đánh thức ký ức tàu không số huyền thoại- Ảnh 3. — Trên QL1, phía bờ bắc sông Gianh là di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, Bến phà Gianh 2 vừa được đầu tư tôn tạo bằng nguồn xã hội hóa

Bến phà Gianh thành công viên tưởng niệm, đánh thức ký ức tàu không số huyền thoại- Ảnh 4. — Trước đây, ở khu vực chỉ có tượng đài Chiến thắng sông Gianh (bìa trái). Hiện nay, có rất nhiều công trình trong tổng thể

Bến phà Gianh thành công viên tưởng niệm, đánh thức ký ức tàu không số huyền thoại- Ảnh 5. — 5.8.1964 là dấu mốc, là trận đánh đầu tiên của Hải quân Việt Nam, cùng quân và dân địa phương kiên cường chiến đấu, bảo vệ tuyến vận tải huyết mạch

Cây xanh và cây cổ thụ được trồng mới khắp nơi trong khuôn viên rộng gần 3 ha, sẽ tỏa bóng mát xuống di tích

ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Bến phà Gianh thành công viên tưởng niệm, đánh thức ký ức tàu không số huyền thoại- Ảnh 9. — Lần tôn tạo này đóng mới chiếc tàu bằng gỗ được mô phỏng chiếc tàu không số đầu tiên, tàu dài 13,5 m, rộng 3,6 m, trọng tải 20 tấn, có hai đáy, chạy bằng cánh buồm

Bến phà Gianh thành công viên tưởng niệm, đánh thức ký ức tàu không số huyền thoại- Ảnh 10. — Nơi thỉnh chuông ở trong khu di tích

Bến phà Gianh thành công viên tưởng niệm, đánh thức ký ức tàu không số huyền thoại- Ảnh 11. — Diện mạo mới sau khi được tôn tạo làm nổi bật những giá trị sống động của di tích. Cùng với bảo tồn các yếu tố gốc, lần này còn xây mới nhà trưng bày, đền thờ, nhà hành lễ

Bến phà Gianh thành công viên tưởng niệm, đánh thức ký ức tàu không số huyền thoại- Ảnh 12. — Di tích Bến phà 2 sau tôn tạo thực sự trở thành công viên du lịch tâm linh, tưởng niệm độc đáo

Bến phà Gianh thành công viên tưởng niệm, đánh thức ký ức tàu không số huyền thoại- Ảnh 13. — Đền thờ chính là sự kết hợp của đá, gỗ, ngói...

Đền thờ gồm 3 gian, gian giữa thờ các bậc tiền nhân và anh hùng liệt sĩ hy sinh qua các thời kỳ. Ngôi đền trở thành nơi tưởng niệm những người đã hòa mình vào sóng nước

ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Ngày nay, đứng trước Bến phà Gianh 2, du khách không chỉ cảm nhận được vẻ đẹp của công trình, mà còn như chạm vào ký ức hào hùng của dân tộc. Không gian nơi đây trở thành "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống, nhắc nhớ về những hy sinh to lớn để đổi lấy hòa bình hôm nay.

Việc "khoác áo mới" cho di tích không chỉ thể hiện đạo lý "uống nước nhớ nguồn", mà còn mở ra hướng phát huy giá trị lịch sử gắn với phát triển du lịch, góp phần tạo điểm nhấn văn hóa - lịch sử cho Quảng Trị, đồng thời lan tỏa thông điệp về hòa bình, độc lập và khát vọng phát triển.